1. පඨමසමුද්දසුත්තවණ්ණනා

228. සමුද්දවග්ගස්ස පඨමෙ චක්ඛු, භික්ඛවෙ, පුරිසස්ස සමුද්දොති යදි දුප්පූරණට්ඨෙන යදි වා සමුද්දනට්ඨෙන සමුද්දො, චක්ඛුමෙව සමුද්දො. තස්ස හි පථවිතො යාව අකනිට්ඨබ්‍රහ්මලොකා නීලාදිආරම්මණං සමොසරන්තං පරිපුණ්ණභාවං කාතුං න සක්කොති, එවං දුප්පූරණට්ඨෙනපි සමුද්දො. චක්ඛු ච තෙසු තෙසු නීලාදීසු ආරම්මණෙසු සමුද්දති, අසංවුතං හුත්වා ඔසරමානං කිලෙසුප්පත්තියා කාරණභාවෙන සදොසගමනෙන ගච්ඡතීති සමුද්දනට්ඨෙනපි සමුද්දො. තස්ස රූපමයො වෙගොති සමුද්දස්ස අප්පමාණො ඌමිමයො වෙගො විය තස්සාපි චක්ඛුසමුද්දස්ස සමොසරන්තස්ස නීලාදිභෙදස්ස ආරම්මණස්ස වසෙන අප්පමෙය්‍යො රූපමයො වෙගො වෙදිතබ්බො. යො තං රූපමයං වෙගං සහතීති යො තං චක්ඛුසමුද්දෙ සමොසටං රූපමයං වෙගං, මනාපෙ රූපෙ රාගං, අමනාපෙ දොසං, අසමපෙක්ඛිතෙ මොහන්ති එවං රාගාදිකිලෙසෙ අනුප්පාදෙන්තො උපෙක්ඛකභාවෙන සහති.

සඌමින්තිආදීසු කිලෙසඌමීහි සඌමිං. කිලෙසාවට්ටෙහි සාවට්ටං. කිලෙසගාහෙහි සගාහං. කිලෙසරක්ඛසෙහි සරක්ඛසං. කොධූපායාසස්ස ච වසෙන සඌමිං. වුතඤ්හෙතං ‘‘ඌමිභයන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, කොධූපායාසස්සෙතං අධිවචන’’න්ති (ඉතිවු. 109; ම. නි. 2.162; අ. නි. 4.122). කාමගුණවසෙන සාවට්ටං. වුතඤ්හෙතං ‘‘ආවට්ටග්ගාහොති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචන’’න්ති (සං. නි. 4.241). මාතුගාමවසෙන සගාහං සරක්ඛසං. වුත්තඤ්හෙතං ‘‘ගාහරක්ඛසොති ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමස්සෙතං අධිවචන’’න්ති (ඉතිවු. 109). සෙසවාරෙසුපි එසෙව නයො. සභයං දුත්තරං අච්චතරීති ඌමිභයෙන සභයං දුරතික්කමං අතික්කමි. ලොකන්තගූති සඞ්ඛාරලොකස්ස අන්තං ගතො. පාරගතොති වුච්චතීති නිබ්බානං ගතොති කථීයති.