4. මහාසාලසුත්තවණ්ණනා
200. චතුත්ථෙ ලූඛො ලූඛපාවුරණොති ජිණ්ණො ජිණ්ණපාවුරණො. උපසඞ්කමීති කස්මා උපසඞ්කමි? තස්ස කිර ඝරෙ අට්ඨසතසහස්සධනං අහොසි. සො චතුන්නං පුත්තානං ආවාහං කත්වා චත්තාරි සතසහස්සානි අදාසි. අථස්ස බ්‍රාහ්මණියා කාලඞ්කතාය පුත්තා සම්මන්තයිංසු – ‘‘සචෙ අඤ්ඤං බ්‍රාහ්මණිං ආනෙස්සති, තස්සා කුච්ඡියං නිබ්බත්තවසෙන කුලං භිජ්ජිස්සති. හන්ද නං මයං සඞ්ගණ්හාමා’’ති. තෙ චත්තාරොපි පණීතෙහි ඝාසච්ඡාදනාදීහි උපට්ඨහන්තා හත්ථපාදසම්බාහනාදීනි කරොන්තා සඞ්ගණ්හිත්වා එකදිවසං දිවා නිද්දායිත්වා වුට්ඨිතස්ස හත්ථපාදෙ සම්බාහමානා පාටියෙක්කං ඝරාවාසෙ ආදීනවං වත්වා – ‘‘මයං තුම්හෙ ඉමිනා නීහාරෙන යාවජීවං උපට්ඨහිස්සාම, සෙසධනම්පි නො දෙථා’’ති යාචිංසු. බ්‍රාහ්මණො පුන එකෙකස්ස සතසහස්සං සතසහස්සං දත්වා අත්තනො නිවත්ථපාරුපනමත්තං ඨපෙත්වා සබ්බං උපභොගපරිභොගං චත්තාරො කොට්ඨාසෙ කත්වා නිය්‍යාදෙසි. තං ජෙට්ඨපුත්තො කතිපාහං උපට්ඨහි.
අථ නං එකදිවසං න්හත්වා ආගච්ඡන්තං ද්වාරකොට්ඨකෙ ඨත්වා සුණ්හා එවමාහ – ‘‘කිං තයා ජෙට්ඨපුත්තස්ස සතං වා සහස්සං වා අතිරෙකං දින්නමත්ථි? නනු සබ්බෙසං ද්වෙ ද්වෙ සතසහස්සානි දින්නානි, කිං සෙසපුත්තානං ඝරස්ස මග්ගං න ජානාසී’’ති? සො ‘‘නස්ස වසලී’’ති කුජ්ඣිත්වා අඤ්ඤස්ස ඝරං අගමාසි, තතොපි කතිපාහච්චයෙන ඉමිනාව උපායෙන පලාපිතො අඤ්ඤස්සාති එවං එකඝරෙපි පවෙසනං අලභමානො පණ්ඩරඞ්ගපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා භික්ඛාය චරන්තො කාලානමච්චයෙන ජරාජිණ්ණො දුබ්භොජනදුක්ඛසෙය්‍යාහි මිලාතසරීරො භික්ඛාචාරතො ආගම්ම, පීඨකාය නිපන්නො නිද්දං ඔක්කමිත්වා වුට්ඨාය නිසින්නො අත්තානං ඔලොකෙත්වා පුත්තෙසු පතිට්ඨං අපස්සන්තො චින්තෙසි – ‘‘සමණො කිර ගොතමො අබ්භාකුටිකො උත්තානමුඛො සුඛසම්භාසො පටිසන්ථාරකුසලො, සක්කා සමණං ගොතමං උපසඞ්කමිත්වා පටිසන්ථාරං ලභිතු’’න්ති නිවාසනපාවුරණං සණ්ඨපෙත්වා භික්ඛාභාජනමාදාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි.
දාරෙහි සංපුච්ඡ ඝරා නික්ඛාමෙන්තීති සබ්බං මම සන්තකං ගහෙත්වා මය්හං නිද්ධනභාවං ඤත්වා අත්තනො භරියාහි සද්ධිං මන්තයිත්වා මං ඝරා නික්කඩ්ඪාපෙන්ති.
නන්දිස්සන්ති නන්දිජාතො තුට්ඨො පමුදිතො අහොසිං. භවමිච්ඡිසන්ති වුඩ්ඪිං පත්ථයිං. සාව වාරෙන්ති සූකරන්ති යථා සුනඛා වග්ගවග්ගා හුත්වා භුස්සන්තා භුස්සන්තා සූකරං වාරෙන්ති, පුනප්පුනං මහාරවං රවාපෙන්ති, එවං දාරෙහි සද්ධිං මං බහුං වත්වා විරවන්තං පලාපෙන්තීති අත්ථො.
අසන්තාති අසප්පුරිසා. ජම්මාති ලාමකා. භාසරෙති භාසන්ති. පුත්තරූපෙනාති පුත්තවෙසෙන. වයොගතන්ති තයො වයෙ ගතං අතික්කන්තං පච්ඡිමවයෙ ඨිතං මං. ජහන්තීති පරිච්චජන්ති.
නිබ්භොගොති නිප්පරිභොගො. ඛාදනා අපනීයතීති අස්සො හි යාවදෙව තරුණො හොති ජවසම්පන්නො, තාවස්ස නානාරසං ඛාදනං දදන්ති, ජිණ්ණං නිබ්භොගං තතො අපනෙන්ති, අන්තිමවයෙ තං වත්තං න ලභති, ගාවීහි සද්ධිං අටවියං සුක්ඛතිණානි ඛාදන්තො චරති. යථා සො අස්සො, එවං ජිණ්ණකාලෙ විලුත්තසබ්බධනත්තා නිබ්භොගො මාදිසොපි බාලකානං පිතා ථෙරො පරඝරෙසු භික්ඛති.
යඤ්චෙති නිපාතො. ඉදං වුත්තං හොති – යෙ මම පුත්තා අනස්සවා අප්පතිස්සා අවසවත්තිනො, තෙහි දණ්ඩොව කිර සෙය්‍යො සුන්දරතරොති. ඉදානිස්ස සෙය්‍යභාවං දස්සෙතුං චණ්ඩම්පි ගොණන්තිආදි වුත්තං.
පුරෙ හොතීති අග්ගතො හොති, තං පුරතො කත්වා ගන්තුං සුඛං හොතීති අත්ථො. ගාධමෙධතීති උදකං ඔතරණකාලෙ ගම්භීරෙ උදකෙ පතිට්ඨං ලභති.
පරියාපුණිත්වාති උග්ගණ්හිත්වා වා වාචුග්ගතා කත්වා. සන්නිසින්නෙසූති තථාරූපෙ බ්‍රාහ්මණානං සමාගමදිවසෙ සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතෙසු පුත්තෙසු තං සභං ඔගාහෙත්වා බ්‍රාහ්මණානං මජ්ඣෙ මහාරහෙ ආසනෙ නිසින්නෙසු. අභාසීති ‘අයං මෙ කාලො’ති සභාය මජ්ඣෙ පවිසිත්වා හත්ථං උක්ඛිපිත්වා, ‘‘භො අහං තුම්හාකං ගාථා භාසිතුකාමො, භාසිතෙ සුණිස්සථා’’ති වත්වා – ‘‘භාස, බ්‍රාහ්මණ, සුණොමා’’ති වුත්තො ඨිතකොව අභාසි. ‘‘තෙන ච සමයෙන මනුස්සානං වත්තං හොති යො මාතාපිතූනං සන්තකං ඛාදන්තො මාතාපිතරො න පොසෙති, සො මාරෙතබ්බො’’ති. තස්මා තෙ බ්‍රාහ්මණපුත්තා පිතුපාදෙසු නිපතිත්වා ‘‘ජීවිතං නො තාත, දෙහී’’ති යාචිංසු. සො පිතුහදයස්ස පුත්තානං මුදුත්තා ‘‘මා මෙ, භො, බාලකෙ විනාසයිත්ථ, පොසිස්සන්ති ම’’න්ති ආහ.
අථස්ස පුත්තෙ මනුස්සා ආහංසු – ‘‘සචෙ, භො, අජ්ජ පට්ඨාය පිතරං න සම්මා පටිජග්ගිස්සථ, ඝාතෙස්සාම වො’’ති. තෙ භීතා ඝරං නෙත්වා පටිජග්ගිංසු. තං දස්සෙතුං අථ ඛො නං බ්‍රාහ්මණමහාසාලන්තිආදි වුත්තං. තත්ථ නෙත්වාති පීඨෙ නිසීදාපෙත්වා සයං උක්ඛිපිත්වා නයිංසු. න්හාපෙත්වාති සරීරං තෙලෙන අබ්භඤ්ජිත්වා උබ්බට්ටෙත්වා ගන්ධචුණ්ණාදීහි න්හාපෙසුං. බ්‍රාහ්මණියොපි පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘අජ්ජ පට්ඨාය අම්හාකං පිතරං සම්මා පටිජග්ගථ. සචෙ පමාදං ආපජ්ජිස්සථ, ඝරතො වො නික්කඩ්ඪිස්සාමා’’ති වත්වා, පණීතභොජනං භොජෙසුං.
බ්‍රාහ්මණො සුභොජනඤ්ච සුඛසෙය්‍යඤ්ච ආගම්ම කතිපාහච්චයෙන සඤ්ජාතබලො පීණිතින්ද්‍රියො අත්තභාවං ඔලොකෙත්වා, ‘‘අයං මෙ සම්පත්ති සමණං ගොතමං නිස්සාය ලද්ධා’’ති පණ්ණාකාරං ආදාය භගවතො සන්තිකං අගමාසි. තං දස්සෙතුං අථ ඛො සොතිආදි වුත්තං. තත්ථ එතදවොචාති දුස්සයුගං පාදමූලෙ ඨපෙත්වා එතං අවොච. සරණගමනාවසානෙ චාපි භගවන්තං එවමාහ – ‘‘භො ගොතම, මය්හං පුත්තෙහි චත්තාරි ධුරභත්තානි දින්නානි, තතො අහං ද්වෙ තුම්හාකං දම්මි, ද්වෙ සයං පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති. කල්‍යාණං, බ්‍රාහ්මණ, පාටියෙක්කං පන මා නිය්‍යාදෙහි, අම්හාකං රුච්චනට්ඨානමෙව ගමිස්සාමාති. ‘‘එවං, භො’’ති ඛො බ්‍රාහ්මණො භගවන්තං වන්දිත්වා ඝරං ගන්ත්වා පුත්තෙ ආමන්තෙසි ‘‘තාතා, සමණො ගොතමො මය්හං සහායො, තස්ස ද්වෙ ධුරභත්තානි දින්නානි, තුම්හෙ තස්මිං සම්පත්තෙ මා පමජ්ජථා’’ති. සාධු, තාතාති. පුනදිවසෙ භගවා පුබ්බණ්හසමයෙ පත්තචීවරං ආදාය ජෙට්ඨපුත්තස්ස නිවෙසනද්වාරං ගතො. සො සත්ථාරං දිස්වාව හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා ඝරං පවෙසෙත්වා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා පණීතභොජනමදාසි. සත්ථා පුනදිවසෙ ඉතරස්ස, පුනදිවසෙ ඉතරස්සාති පටිපාටියා සබ්බෙසං ඝරානි අගමාසි. සබ්බෙ තථෙව සක්කාරං අකංසු.
අථෙකදිවසං ජෙට්ඨපුත්තස්ස ඝරෙ මඞ්ගලං පච්චුපට්ඨිතං. සො පිතරං ආහ – ‘‘තාත, කස්ස මඞ්ගලං දෙමා’’ති. අම්හෙ අඤ්ඤං න ජානාම? නනු සමණො ගොතමො මය්හං සහායොති? තෙන හි තුම්හෙ පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං ස්වාතනාය සමණං ගොතමං නිමන්තෙථාති. බ්‍රාහ්මණො තථා අකාසි. භගවා අධිවාසෙත්වා පුනදිවසෙ භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො තස්ස ගෙහද්වාරං අගමාසි. සො හරිතුපලිත්තං සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතං ගෙහං සත්ථාරං පවෙසෙත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පඤ්ඤත්තාසනෙසු නිසීදාපෙත්වා අප්පොදකපායාසඤ්චෙව ඛජ්ජකවිකතිඤ්ච අදාසි. අන්තරභත්තස්මිංයෙව බ්‍රාහ්මණස්ස චත්තාරොපි පුත්තා සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදිත්වා ආහංසු – ‘‘භො ගොතම, මයං අම්හාකං පිතරං පටිජග්ගාම නප්පමජ්ජාම, පස්සථස්ස අත්තභාව’’න්ති. සත්ථා ‘‘කල්‍යාණං වො කතං, මාතාපිතුපොසකං නාම පොරාණකපණ්ඩිතානං ආචිණ්ණමෙවා’’ති වත්වා මහානාගජාතකං (ජා. 1.11.1 ආදයො; චරියා. 2.1 ආදයො) නාම කථෙත්වා, චත්තාරි සච්චානි දීපෙත්වා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ බ්‍රාහ්මණො සද්ධිං චතූහි පුත්තෙහි චතූහි ච සුණ්හාහි දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨිතො. තතො පට්ඨාය සත්ථා න සබ්බකාලං තෙසං ගෙහං අගමාසීති. චතුත්ථං.