9. සුන්දරිකසුත්තවණ්ණනා
195. නවමෙ සුන්දරිකභාරද්වාජොති සුන්දරිකාය නදියා තීරෙ අග්ගිජුහණෙන එවංලද්ධනාමො. සුන්දරිකායාති එවංනාමිකාය නදියා. අග්ගිං ජුහතීති ආහුතිං පක්ඛිපනෙන ජාලෙති. අග්ගිහුත්තං පරිචරතීති අග්‍යායතනං සම්මජ්ජනුපලෙපනබලිකම්මාදිනා පයිරුපාසති. කො නු ඛො ඉමං හබ්‍යසෙසං භුඤ්ජෙය්‍යාති සො කිර බ්‍රාහ්මණො අග්ගිම්හි හුතාවසෙසං පායාසං දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අග්ගිම්හි තාව පක්ඛිත්තපායාසො මහාබ්‍රහ්මුනා භුත්තො, අයං පන අවසෙසො අත්ථි, තං යදි බ්‍රහ්මුනො මුඛතො ජාතස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස දදෙය්‍යං, එවං මෙ පිතරා සහ පුත්තොපි සන්තප්පිතො භවෙය්‍ය, සුවිසොධිතො චස්ස බ්‍රහ්මලොකගාමිමග්ගො’’ති. සො බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සනත්ථං උට්ඨායාසනා චතුද්දිසා අනුවිලොකෙසි, ‘‘කො නු ඛො ඉමං හබ්‍යසෙසං භුඤ්ජෙය්‍යා’’ති?
රුක්ඛමූලෙති තස්මිං වනසණ්ඩෙ ජෙට්ඨකරුක්ඛස්ස මූලෙ. සසීසං පාරුතං නිසින්නන්ති සහ සීසෙන පාරුතකායං නිසින්නං. කස්මා පන භගවා තත්ථ නිසීදි? භගවා කිර පච්චූසසමයෙ ලොකං ඔලොකෙන්තො ඉමං බ්‍රාහ්මණං දිස්වා චින්තෙසි – අයං බ්‍රාහ්මණො එවරූපං අග්ගපායාසං ගහෙත්වා ‘‘මහාබ්‍රහ්මානං භොජෙමී’’ති අග්ගිම්හි ඣාපෙන්තො අඵලං කරොති…පෙ… චත්තාරො මග්ගෙ චෙව චත්තාරි ච ඵලානි දෙමීති. තස්මා කාලස්සෙව වුට්ඨාය සරීරපටිජග්ගනං කත්වා පත්තචීවරං ආදාය ගන්ත්වා වුත්තනයෙන තස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. අථ කස්මා සසීසං පාරුපීති? හිමපාතස්ස ච සීතවාතස්ස ච පටිබාහණත්ථං, පටිබලොව එතං තථාගතො අධිවාසෙතුං. සචෙ පන අපාරුපිත්වා නිසීදෙය්‍ය, බ්‍රාහ්මණො දූරතොව සඤ්ජානිත්වා නිවත්තෙය්‍ය, එවං සති කථා නප්පවත්තෙය්‍ය. ඉති භගවා – ‘‘බ්‍රාහ්මණෙ ආගතෙ සීසං විවරිස්සාමි, අථ මං සො දිස්වා කථං පවත්තෙස්සති, තස්සාහං කථානුසාරෙන ධම්මං දෙසෙස්සාමී’’ති කථාපවත්තනත්ථං එවමකාසි.
උපසඞ්කමීති බ්‍රාහ්මණො – ‘‘අයං සසීසං පාරුපිත්වා සබ්බරත්තිං පධානමනුයුත්තො. ඉමස්ස දක්ඛිණොදකං දත්වා ඉමං හබ්‍යසෙසං දස්සාමී’’ති, බ්‍රාහ්මණසඤ්ඤී හුත්වා උපසඞ්කමි. මුණ්ඩො අයං භවං, මුණ්ඩකො අයං භවන්ති සීසෙ විවරිතමත්තෙ නීචකෙසන්තං දිස්වා ‘‘මුණ්ඩො’’ති ආහ. තතො සුට්ඨුතරං ඔලොකෙන්තො පවත්තමත්තම්පි සිඛං අදිස්වා හීළෙන්තො ‘‘මුණ්ඩකො’’ති ආහ. තතොවාති යත්ථ ඨිතො අද්දස, තම්හාව පදෙසා. මුණ්ඩාපි හීති කෙනචි කාරණෙන මුණ්ඩිතසීසාපි හොන්ති.
මා ජාතිං පුච්ඡාති යදි දානස්ස මහප්ඵලතං පච්චාසීසසි, ජාතිං මා පුච්ඡ. අකාරණං හි දක්ඛිණෙය්‍යභාවස්ස ජාති. චරණඤ්ච පුච්ඡාති අපිච ඛො සීලාදිගුණභෙදං චරණං පුච්ඡ. එතං හි දක්ඛිණෙය්‍යභාවස්ස කාරණං. ඉදානිස්ස තමත්ථං විභාවෙන්තො කට්ඨා හවෙ ජායති ජාතවෙදොතිආදිමාහ. තත්‍රායං අධිප්පායො – ඉධ කට්ඨා අග්ගි ජායති, න ච සො සාලාදිකට්ඨා ජාතොව අග්ගිකිච්චං කරොති, සාපාන-දොණිආදිකට්ඨා ජාතො න කරොති, අත්තනො පන අච්චියාදිගුණසම්පත්තියා යතො වා තතො වා ජාතො කරොතියෙව. එවං න බ්‍රාහ්මණකුලාදීසු ජාතොව දක්ඛිණෙය්‍යො හොති, චණ්ඩාලකුලාදීසු ජාතො න හොති, අපිච ඛො නීචකුලිනොපි උච්චකුලිනොපි ඛීණාසව-මුනි ධිතිමා හිරීනිසෙධො ආජානීයො හොති. ඉමාය ධිතිහිරිපමොක්ඛාය ගුණසම්පත්තියා ජාතිමා උත්තමදක්ඛිණෙය්‍යො හොති. සො හි ධිතියා ගුණෙ ධාරෙති, හිරියා දොසෙ නිසෙධෙතීති. අපිචෙත්ථ මුනීති මොනධම්මෙන සමන්නාගතො. ධිතිමාති වීරියවා. ආජානීයොති කාරණාකාරණජානනකො. හිරීනිසෙධොති හිරියා පාපානි නිසෙධෙත්වා ඨිතො.
සච්චෙන දන්තොති පරමත්ථසච්චෙන දන්තො. දමසා උපෙතොති ඉන්ද්‍රියදමෙන උපෙතො. වෙදන්තගූති චතුන්නං මග්ගවෙදානං අන්තං, චතූහි වා මග්ගවෙදෙහි කිලෙසානං අන්තං ගතො. වුසිතබ්‍රහ්මචරියොති මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසං වුත්ථො. යඤ්ඤොපනීතොති උපනීතයඤ්ඤො පටියාදිතයඤ්ඤො ච. තමුපව්හයෙථාති යෙන යඤ්ඤො පටියාදිතො, සො තං පරමත්ථබ්‍රාහ්මණං අව්හයෙය්‍ය. ‘‘ඉන්දමව්හයාම, සොමමව්හයාම, වරුණමව්හයාම, ඊසානමව්හයාම, යාමමව්හයාමා’’ති ඉදං පන අව්හානං නිරත්ථකං. කාලෙනාති අව්හයන්තො ච ‘‘කාලො, භන්තෙ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති අන්තොමජ්ඣන්හිකකාලෙයෙව තං උපව්හයෙය්‍ය. සො ජුහති දක්ඛිණෙය්‍යෙති යො එවං කාලෙ ඛීණාසවං ආමන්තෙත්වා තත්ථ චතුපච්චයදක්ඛිණං පතිට්ඨපෙති, සො දක්ඛිණෙය්‍යෙ ජුහති නාම, න අචෙතනෙ අග්ගිම්හි පක්ඛිපන්තො.
ඉති බ්‍රාහ්මණො භගවතො කථං සුණන්තො පසීදිත්වා ඉදානි අත්තනො පසාදං ආවිකරොන්තො අද්ධා සුයිට්ඨන්තිආදිමාහ. තස්සත්ථො – අද්ධා මම යිදං ඉදානි සුයිට්ඨඤ්ච සුහුතඤ්ච භවිස්සති, පුබ්බෙ පන අග්ගිම්හි ඣාපිතං නිරත්ථකං අහොසීති. අඤ්ඤො ජනොති ‘‘අහං බ්‍රාහ්මණො, අහං බ්‍රාහ්මණො’’ති වදන්තො අන්ධබාලපුථුජ්ජනො. හබ්‍යසෙසන්ති හුතසෙසං. භුඤ්ජතු භවන්තිආදි පුරිමසුත්තෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.
න ඛ්වාහන්ති න ඛො අහං. කස්මා පනෙවමාහාති? තස්මිං කිර භොජනෙ උපහටමත්තෙව ‘‘සත්ථා භුඤ්ජිස්සතී’’ති සඤ්ඤාය චතූසු මහාදීපෙසු ද්වීසු පරිත්තදීපසහස්සෙසු දෙවතා පුප්ඵඵලාදීනි චෙව සප්පිනවනීතතෙලමධුඵාණිතාදීනි ච ආදාය මධුපටලං පීළෙත්වා මධුං ගණ්හන්තියො විය දිබ්බානුභාවෙන නිබ්බත්තිතොජමෙව ගහෙත්වා පක්ඛිපිංසු. තෙන තං සුඛුමත්තං ගතං, මනුස්සානඤ්ච ඔළාරිකං වත්ථූති තෙසං තාව ඔළාරිකවත්ථුතාය සම්මා පරිණාමං න ගච්ඡති. ගොයූසෙ පන තිලබීජානි පක්ඛිපිත්වා පක්කත්තා ඔළාරිකමිස්සකං ජාතං, දෙවානඤ්ච සුඛුමං වත්ථූති තෙසං සුඛුමවත්ථුතාය සම්මා පරිණාමං න ගච්ඡති. සුක්ඛවිපස්සකඛීණාසවස්සාපි කුච්ඡියං න පරිණමති. අට්ඨසමාපත්තිලාභීඛීණාසවස්ස පන සමාපත්තිබලෙන පරිණාමෙය්‍ය. භගවතො පන පාකතිකෙනෙව කම්මජතෙජෙන පරිණාමෙය්‍ය.
අප්පහරිතෙති අහරිතෙ. සචෙ හි හරිතෙසු තිණෙසු පක්ඛිපෙය්‍ය, සිනිද්ධපායාසෙන තිණානි පූතීනි භවෙය්‍යුං. බුද්ධා ච භූතගාමසික්ඛාපදං න වීතික්කමන්ති, තස්මා එවමාහ. යත්ථ පන ගලප්පමාණානි මහාතිණානි, තාදිසෙ ඨානෙ පක්ඛිපිතුං වට්ටති. අප්පාණකෙති සප්පාණකස්මිං හි පරිත්තකෙ උදකෙ පක්ඛිත්තෙ පාණකා මරන්ති, තස්මා එවමාහ. යං පන ගම්භීරං මහාඋදකං හොති, පාතිසතෙපි පාතිසහස්සෙපි පක්ඛිත්තෙ න ආලුළති, තථාරූපෙ උදකෙ වට්ටති. ඔපිලාපෙසීති සුවණ්ණපාතියා සද්ධිංයෙව නිමුජ්ජාපෙසි. චිච්චිටායති චිටිචිටායතීති එවරූපං සද්දං කරොති. කිං පනෙස පායාසස්ස ආනුභාවො, උදාහු තථාගතස්සාති? තථාගතස්ස. අයං හි බ්‍රාහ්මණො තං පායාසං ඔපිලාපෙත්වා උම්මග්ගං ආරුය්හ සත්ථු සන්තිකං අනාගන්ත්වාව ගච්ඡෙය්‍ය, අථ භගවා – ‘‘එත්තකං අච්ඡරියං දිස්වා මම සන්තිකං ආගමිස්සති. අථස්සාහං ධම්මදෙසනාය මිච්ඡාදිට්ඨිගහණං භින්දිත්වා සාසනෙ ඔතාරෙත්වා අමතපානං පායෙස්සාමී’’ති අධිට්ඨානබලෙන එවමකාසි.
දාරු සමාදහානොති දාරුං ඣාපයමානො. බහිද්ධා හි එතන්ති එතං දාරුජ්ඣාපනං නාම අරියධම්මතො බහිද්ධා. යදි එතෙන සුද්ධි භවෙය්‍ය, යෙ දවඩාහකාදයො බහූනි දාරූනි ඣාපෙන්ති, තෙ පඨමතරං සුජ්ඣෙය්‍යුං. කුසලාති ඛන්ධාදීසු කුසලා. අජ්ඣත්තමෙවුජ්ජලයාමි ජොතින්ති නියකජ්ඣත්තෙ අත්තනො සන්තානස්මිංයෙව ඤාණජොතිං ජාලෙමි. නිච්චග්ගිනීති ආවජ්ජනපටිබද්ධෙන සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන නිච්චං පජ්ජලිතග්ගි. නිච්චසමාහිතත්තොති නිච්චං සම්මා ඨපිතචිත්තො. බ්‍රහ්මචරියං චරාමීති බොධිමණ්ඩෙ චරිතං බ්‍රහ්මචරියං ගහෙත්වා එවං වදති.
මානො හි තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ඛාරිභාරොති යථා ඛාරිභාරො ඛන්ධෙන වය්හමානො උපරි ඨිතොපි අක්කන්තක්කන්තට්ඨානෙ පථවියා සද්ධිං ඵුසෙති, එවමෙව ජාතිගොත්තකුලාදීනි මානවත්ථූනි නිස්සාය උස්සාපිතො මානොපි තත්ථ තත්ථ ඉස්සං උප්පාදෙන්තො චතූසු අපායෙසු සංසීදාපෙති. තෙනාහ ‘‘මානො හි තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ඛාරිභාරො’’ති. කොධො ධූමොති තව ඤාණග්ගිස්ස උපක්කිලෙසට්ඨෙන කොධො ධුමො. තෙන හි තෙ උපක්කිලිට්ඨො ඤාණග්ගි න විරොචති. භස්මනි මොසවජ්ජන්ති නිරොජට්ඨෙන මුසාවාදො ඡාරිකා නාම. යථා හි ඡාරිකාය පටිච්ඡන්නො අග්ගි න ජොතෙති, එවං තෙ මුසාවාදෙන පටිච්ඡන්නං ඤාණන්ති දස්සෙති. ජිව්හා සුජාති යථා තුය්හං සුවණ්ණරජතලොහකට්ඨමත්තිකාසු අඤ්ඤතරමයා යාගයජනත්ථාය සුජා හොති, එවං මය්හං ධම්මයාගං යජනත්ථාය පහූතජිව්හා සුජාති වදති. හදයං ජොතිට්ඨානන්ති යථා තුය්හං නදීතීරෙ ජොතිට්ඨානං, එවං මය්හං ධම්මයාගස්ස යජනට්ඨානත්ථෙන සත්තානං හදයං ජොතිට්ඨානං. අත්තාති චිත්තං.
ධම්මො රහදොති යථා ත්වං අග්ගිං පරිචරිත්වා ධූමඡාරිකසෙදකිලිට්ඨසරීරො සුන්දරිකං නදිං ඔතරිත්වා න්හායසි, එවං මය්හං සුන්දරිකාසදිසෙන බාහිරෙන රහදෙන අත්ථො නත්ථි, අට්ඨඞ්ගිකමග්ගධම්මො පන මය්හං රහදො, තත්‍රාහං පාණසතම්පි පාණසහස්සම්පි චතුරාසීතිපාණසහස්සානිපි එකප්පහාරෙන න්හාපෙමි. සීලතිත්ථොති තස්ස පන මෙ ධම්මරහදස්ස චතුපාරිසුද්ධිසීලං තිත්ථන්ති දස්සෙති. අනාවිලොති යථා තුය්හං සුන්දරිකා නදී චතූහි පඤ්චහි එකතො න්හායන්තෙහි හෙට්ඨුපරියවාලිකා ආලුළා හොති, න එවං මය්හං රහදො, අනෙකසතසහස්සෙසුපි පාණෙසු ඔතරිත්වා න්හායන්තෙසු සො අනාවිලො විප්පසන්නොව හොති. සබ්භි සතං පසත්ථොති පණ්ඩිතෙහි පණ්ඩිතානං පසට්ඨො. උත්තමත්ථෙන වා සො සබ්භීති වුච්චති, පණ්ඩිතෙහි පසත්ථත්තා සතං පසත්ථො. තරන්ති පාරන්ති නිබ්බානපාරං ගච්ඡන්ති.
ඉදානි අරියමග්ගරහදස්ස අඞ්ගානි උද්ධරිත්වා දස්සෙන්තො සච්චං ධම්මොතිආදිමාහ. තත්ථ සච්චන්ති වචීසච්චං. ධම්මොති ඉමිනා දිට්ඨිසඞ්කප්පවායාමසතිසමාධයො දස්සෙති. සංයමොති ඉමිනා කම්මන්තාජීවා ගහිතා. සච්චන්ති වා ඉමිනා මග්ගසච්චං ගහිතං. සා අත්ථතො සම්මාදිට්ඨි. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘සම්මාදිට්ඨි මග්ගො චෙව හෙතු චා’’ති (ධ. ස. 1039). සම්මාදිට්ඨියා පන ගහිතාය තග්ගතිකත්තා සම්මාසඞ්කප්පො ගහිතොව හොති. ධම්මොති ඉමිනා වායාමසතිසමාධයො. සංයමොති ඉමිනා වාචාකම්මන්තාජීවා. එවම්පි අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො දස්සිතො හොති. අථ වා සච්චන්ති පරමත්ථසච්චං, තං අත්ථතො නිබ්බානං. ධම්මොතිපදෙන දිට්ඨි සඞ්කප්පො වායාමො සති සමාධීති පඤ්චඞ්ගානි ගහිතානි. සංයමොති වාචා කම්මන්තො ආජීවොති තීණි. එවම්පි අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො දස්සිතො හොති. බ්‍රහ්මචරියන්ති එතං බ්‍රහ්මචරියං නාම. මජ්ඣෙ සිතාති සස්සතුච්ඡෙදෙ වජ්ජෙත්වා මජ්ඣෙ නිස්සිතා. බ්‍රහ්මපත්තීති සෙට්ඨපත්ති. ස තුජ්ජුභූතෙසු නමො කරොහීති එත්ථ ත-කාරො පදසන්ධිකරො, ස ත්වං උජුභූතෙසු ඛීණාසවෙසු නමො කරොහීති අත්ථො. තමහං නරං ධම්මසාරීති බ්‍රූමීති යො එවං පටිපජ්ජති, තමහං පුග්ගලං ‘‘ධම්මසාරී එසො ධම්මසාරියා පටිච්ඡන්නො’’ති ච ‘‘කුසලධම්මෙහි අකුසලධම්මෙ සාරෙත්වා ඨිතො’’ති වාති වදාමීති. නවමං.