10. බහුධීතරසුත්තවණ්ණනා

196. දසමෙ අඤ්ඤතරස්මිං වනසණ්ඩෙති පච්චූසසමයෙ ලොකං ඔලොකෙන්තො තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අරහත්තස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ‘‘ගච්ඡාමිස්ස සඞ්ගහං කරිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා තස්මිං වනසණ්ඩෙ විහරති. නට්ඨා හොන්තීති කසිත්වා විස්සට්ඨා අටවිමුඛා චරමානා බ්‍රාහ්මණෙ භුඤ්ජිතුං ගතෙ පලාතා හොන්ති. පල්ලඞ්කන්ති සමන්තතො ඌරුබද්ධාසනං. ආභුජිත්වාති බන්ධිත්වා. උජුං කායං පණිධායාති උපරිමං සරීරං උජුකං ඨපෙත්වා, අට්ඨාරස පිට්ඨිකණ්ටකෙ කොටියා කොටිං පටිපාදෙත්වා. පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වාති කම්මට්ඨානාභිමුඛං සතිං ඨපයිත්වා, මුඛසමීපෙ වා කත්වාති අත්ථො. තෙනෙව විභඞ්ගෙ වුත්තං – ‘‘අයං සති උපට්ඨිතා හොති සූපට්ඨිතා නාසිකග්ගෙ වා මුඛනිමිත්තෙ වා, තෙන වුච්චති පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා’’ති (විභ. 537). අථ වා ‘‘පරීති පරිග්ගහට්ඨො. මුඛන්ති නිය්‍යානට්ඨො. සතීති උපට්ඨානට්ඨො. තෙන වුච්චති පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා’’ති එවං පටිසම්භිදායං (පටි. ම. 1.164) වුත්තනයෙනපෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපො – ‘‘පරිග්ගහිතනිය්‍යානං සතිං කත්වා’’ති. එවං නිසීදන්තො ච පන ඡබ්බණ්ණා ඝනබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙත්වා නිසීදි. උපසඞ්කමීති දොමනස්සාභිභූතො ආහිණ්ඩන්තො, ‘‘සුඛෙන වතායං සමණො නිසින්නො’’ති චින්තෙත්වා උපසඞ්කමි.

අජ්ජසට්ඨිං න දිස්සන්තීති අජ්ජ ඡදිවසමත්තකා පට්ඨාය න දිස්සන්ති. පාපකාති ලාමකා තිලඛාණුකා. තෙන කිර තිලඛෙත්තෙ වපිතෙ තදහෙව දෙවො වස්සිත්වා තිලෙ පංසුම්හි ඔසීදාපෙසි, පුප්ඵං වා ඵලං වා ගහෙතුං නාසක්ඛිංසු. යෙපි වඩ්ඪිංසු, තෙසං උපරි පාණකා පතිත්වා පණ්ණානි ඛාදිංසු, එකපණ්ණදුපණ්ණා ඛාණුකා අවසිස්සිංසු. බ්‍රාහ්මණො ඛෙත්තං ඔලොකෙතුං ගතො තෙ දිස්වා – ‘‘වඩ්ඪියා මෙ තිලා ගහිතා, තෙපි නට්ඨා’’ති දොමනස්සජාතො අහොසි, තං ගහෙත්වා ඉමං ගාථමාහ.

උස්සොළ්හිකායාති උස්සාහෙන කණ්ණනඞ්ගුට්ඨාදීනි උක්ඛිපිත්වා විචරන්තා උප්පතන්ති. තස්ස කිර අනුපුබ්බෙන භොගෙසු පරික්ඛීණෙසු පක්ඛිපිතබ්බස්ස අභාවෙන තුච්ඡකොට්ඨා අහෙසුං. තස්ස ඉතො චිතො ච සත්තහි ඝරෙහි ආගතා මූසිකා තෙ තුච්ඡකොට්ඨෙ පවිසිත්වා උය්‍යානකීළං කීළන්තා විය නච්චන්ති, තං ගහෙත්වා එවමාහ.

උප්පාටකෙහි සඤ්ඡන්නොති උප්පාටකපාණකෙහි සඤ්ඡන්නො. තස්ස කිර බ්‍රාහ්මණස්ස සයනත්ථාය සන්ථතං තිණපණ්ණසන්ථාරං කොචි අන්තරන්තරා පටිජග්ගන්තො නත්ථි. සො දිවසං අරඤ්ඤෙ කම්මං කත්වා සායං ආගන්ත්වා තස්මිං නිපජ්ජති. අථස්ස උප්පාටකපාණකා සරීරං එකච්ඡන්නං කරොන්තා ඛාදන්ති, තං ගහෙත්වා එවමාහ.

විධවාති මතපතිකා. යාව කිර තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස ගෙහෙ විභවමත්තා අහොසි, තාව තා විධවාපි හුත්වා පතිකුලෙසු වසිතුං ලභිංසු. යදා පන සො නිද්ධනො ජාතො, තදා තා ‘‘පිතුඝරං ගච්ඡථා’’ති සස්සුසසුරාදීහි නික්කඩ්ඪිතා තතො තස්සෙව ඝරං ආගන්ත්වා වසන්තියො බ්‍රාහ්මණස්ස භොජනකාලෙ ‘‘ගච්ඡථ අය්‍යකෙන සද්ධිං භුඤ්ජථා’’ති පුත්තෙ පෙසෙන්ති, තෙහි පාතියං හත්ථෙසු ඔතාරිතෙසු බ්‍රාහ්මණො හත්ථස්ස ඔකාසං න ලභති. තං ගහෙත්වා ඉමං ගාථමාහ.

පිඞ්ගලාති කළාරපිඞ්ගලා. තිලකාහතාති කාළසෙතාදිවණ්ණෙහි තිලකෙහි ආහතගත්තා. සොත්තං පාදෙන බොධෙතීති නිද්දං ඔක්කන්තං පාදෙන පහරිත්වා පබොධෙති. අයං කිර බ්‍රාහ්මණො මූසිකසද්දෙන උබ්බාළ්හො උප්පාටකෙහි ච ඛජ්ජමානො සබ්බරත්තිං නිද්දං අලභිත්වා පච්චූසකාලෙ නිද්දායති. අථ නං අක්ඛීසු නිම්මිලිතමත්තෙස්වෙව – ‘‘කිං කරොසි, බ්‍රාහ්මණ, පච්ඡා ච පුබ්බෙ ච ගහිතස්ස ඉණස්ස? වඩ්ඪි මත්ථකං පත්තා, සත්ත ධීතරො පොසෙතබ්බා. ඉදානි ඉණායිකා ආගන්ත්වා ගෙහං පරිවාරෙස්සන්ති, ගච්ඡ කම්මං කරොහී’’ති පාදෙන පහරිත්වා පබොධෙති. තං ගහෙත්වා ඉමං ගාථමාහ.

ඉණායිකාති යෙසං අනෙන හත්ථතො ඉණං ගහිතං. සො කිර කස්සචි හත්ථතො එකං කහාපණං කස්සචි ද්වෙ කස්සචි දස…පෙ… කස්සචි සතන්ති එවං බහූනං හත්ථතො ඉණං අග්ගහෙසි. තෙ දිවා බ්‍රාහ්මණං අපස්සන්තා ‘‘ගෙහතො තං නික්ඛන්තමෙව ගණ්හිස්සාමා’’ති බලවපච්චූසෙ ගන්ත්වා චොදෙන්ති. තං ගහෙත්වා ඉමං ගාථමාහ.

භගවා තෙන බ්‍රාහ්මණෙන ඉමාහි සත්තහි ගාථාහි දුක්ඛෙ කථිතෙ ‘‘යං යං, බ්‍රාහ්මණ, තයා දුක්ඛං කථිතං, සබ්බමෙතං මය්හං නත්ථී’’ති දස්සෙන්තො පටිගාථාහි බ්‍රාහ්මණස්ස ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙසි. බ්‍රාහ්මණො තා ගාථා සුත්වා භගවති පසන්නො සරණෙසු පතිට්ඨාය පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. තං දස්සෙතුං එවං වුත්තෙ භාරද්වාජගොත්තොතිආදි වුත්තං. තත්ථ අලත්ථාති ලභි.

තඤ්ච පන බ්‍රාහ්මණං භගවා පබ්බාජෙත්වා ආදාය ජෙතවනං ගන්ත්වා පුනදිවසෙ තෙන ථෙරෙන පච්ඡාසමණෙන කොසලරඤ්ඤො ගෙහද්වාරං අගමාසි. රාජා ‘‘සත්ථා ආගතො’’ති සුත්වා පාසාදා ඔරුය්හ වන්දිත්වා හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා තථාගතං උපරිපාසාදං ආරොපෙත්වා වරාසනෙ නිසීදාපෙත්වා ගන්ධොදකෙන පාදෙ ධොවිත්වා සතපාකතෙලෙන මක්ඛෙත්වා යාගුං ආහරාපෙත්වා රජතදණ්ඩං සුවණ්ණකටච්ඡුං ගහෙත්වා සත්ථු උපනාමෙසි. සත්ථා පත්තං පිදහි. රාජා තථාගතස්ස පාදෙසු පතිත්වා, ‘‘සචෙ මෙ, භන්තෙ, දොසො අත්ථි, ඛමථා’’ති ආහ. නත්ථි, මහාරාජාති. අථ කස්මා යාගුං න ගණ්හථාති? පලිබොධො අත්ථි, මහාරාජාති. කිං පන, භන්තෙ, යාගුං අගණ්හන්තෙහෙව ලභිතබ්බො එස පලිබොධො, පටිබලො අහං පලිබොධං දාතුං, ගණ්හථ, භන්තෙති. සත්ථා අග්ගහෙසි. මහල්ලකත්ථෙරොපි දීඝරත්තං ඡාතො යාවදත්ථං යාගුං පිවි. රාජා ඛාදනීයභොජනීයං දත්වා භත්තකිච්චාවසානෙ භගවන්තං වන්දිත්වා ආහ – ‘‘භගවා තුම්හෙ පවෙණියා ආගතෙ ඔක්කාකවංසෙ උප්පජ්ජිත්වා චක්කවත්තිසිරිං පහාය පබ්බජිත්වා ලොකෙ අග්ගතං පත්තො, කො නාම, භන්තෙ, තුම්හාකං පලිබොධො’’ති? මහාරාජ, එතස්ස මහල්ලකත්ථෙරස්ස පලිබොධො අම්හාකං පලිබොධසදිසොවාති.

රාජා ථෙරං වන්දිත්වා – ‘‘කො, භන්තෙ, තුම්හාකං පලිබොධො’’ති පුච්ඡි? ඉණපලිබොධො, මහාරාජාති. කිත්තකො, භන්තෙති? ගණෙහි, මහාරාජාති. රඤ්ඤො ‘‘එකං ද්වෙ සතං සහස්ස’’න්ති ගණෙන්තස්ස අඞ්ගුලියො නප්පහොන්ති. අථෙකං පුරිසං පක්කොසිත්වා, ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, නගරෙ භෙරිං චරාපෙහි ‘සබ්බෙ බහුධීතිකබ්‍රාහ්මණස්ස ඉණායිකා රාජඞ්ගණෙ සන්නිපතන්තූ’’ති. මනුස්සා භෙරිං සුත්වා සන්නිපතිංසු. රාජා තෙසං හත්ථතො පණ්ණානි ආහරාපෙත්වා සබ්බෙසං අනූනං ධනමදාසි. තත්ථ සුවණ්ණමෙව සතසහස්සග්ඝනකං අහොසි. පුන රාජා පුච්ඡි – ‘‘අඤ්ඤොපි අත්ථි, භන්තෙ, පලිබොධො’’ති. ඉණං නාම, මහාරාජ, දත්වා මුච්චිතුං සක්කා, එතා පන සත්ත දාරිකා මහාපලිබොධා මය්හන්ති. රාජා යානානි පෙසෙත්වා තස්ස ධීතරො ආහරාපෙත්වා අත්තනො ධීතරො කත්වා තං තං කුලඝරං පෙසෙත්වා, ‘‘අඤ්ඤොපි, භන්තෙ, අත්ථි පලිබොධො’’ති පුච්ඡි? බ්‍රාහ්මණී, මහාරාජාති. රාජා යානං පෙසෙත්වා, තස්ස බ්‍රාහ්මණිං ආහරාපෙත්වා, අය්‍යිකට්ඨානෙ ඨපෙත්වා පුන පුච්ඡි – ‘‘අඤ්ඤොපි, භන්තෙ, අත්ථි පලිබොධො’’ති? නත්ථි, මහාරාජාති වුත්තෙ රාජාපි චීවරදුස්සානි දාපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, මම සන්තකං තුම්හාකං භික්ඛුභාවං ජානාථා’’ති ආහ. ආම, මහාරාජාති. අථ නං රාජා ආහ – ‘‘භන්තෙ, චීවරපිණ්ඩපාතාදයොපි සබ්බෙ පච්චයා අම්හාකං සන්තකා භවිස්සන්ති. තුම්හෙ තථාගතස්ස මනං ගහෙත්වා සමණධම්මං කරොථා’’ති. ථෙරො තථෙව අප්පමත්තො සමණධම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව ආසවක්ඛයං පත්තොති. දසමං.

පඨමො වග්ගො.