9. අරණවිභඞ්ගසුත්තවණ්ණනා
323. එවං මෙ සුතන්ති අරණවිභඞ්ගසුත්තං. තත්ථ නෙවුස්සාදෙය්‍ය න අපසාදෙය්‍යාති ගෙහසිතවසෙන කඤ්චි පුග්ගලං නෙව උක්ඛිපෙය්‍ය න අවක්ඛිපෙය්‍ය. ධම්මමෙව දෙසෙය්‍යාති සභාවමෙව කථෙය්‍ය. සුඛවිනිච්ඡයන්ති විනිච්ඡිතසුඛං. රහො වාදන්ති පරම්මුඛා අවණ්ණං, පිසුණවාචන්ති අත්ථො. සම්මුඛා න ඛීණන්ති සම්මුඛාපි ඛීණං ආකිණ්ණං සංකිලිට්ඨං වාචං න භණෙය්‍ය. නාභිනිවෙසෙය්‍යාති න අධිට්ඨහිත්වා ආදාය වොහරෙය්‍ය. සමඤ්ඤන්ති ලොකසමඤ්ඤං ලොකපණ්ණත්තිං. නාතිධාවෙය්‍යාති නාතික්කමෙය්‍ය.
324. කාමපටිසන්ධිසුඛිනොති කාමපටිසන්ධිනා කාමූපසංහිතෙන සුඛෙන සුඛිතස්ස. සදුක්ඛොති විපාකදුක්ඛෙන සංකිලෙසදුක්ඛෙනපි සදුක්ඛො. සඋපඝාතොති විපාකූපඝාතකිලෙසූපඝාතෙහෙව සඋපඝාතො. තථා සපරිළාහො. මිච්ඡාපටිපදාති අයාථාවපටිපදා අකුසලපටිපදා.
326. ඉත්ථෙකෙ අපසාදෙතීති එවං ගෙහසිතවසෙන එකච්චෙ පුග්ගලෙ අපසාදෙති. උස්සාදනෙපි එසෙව නයො. භවසංයොජනන්ති භවබන්ධනං, තණ්හායෙතං නාමං.
සුභූතිත්ථෙරො කිර ඉමං චතුක්කං නිස්සාය එතදග්ගෙ ඨපිතො. භගවතො හි ධම්මං දෙසෙන්තස්ස පුග්ගලානං උස්සාදනාඅපසාදනා පඤ්ඤායන්ති, තථා සාරිපුත්තත්ථෙරාදීනං. සුභූතිත්ථෙරස්ස පන ධම්මදෙසනාය ‘‘අයං පුග්ගලො අප්පටිපන්නකො අනාරාධකො’’ති වා, ‘‘අයං සීලවා ගුණවා ලජ්ජිපෙසලො ආචාරසම්පන්නො’’ති වා නත්ථි, ධම්මදෙසනාය පනස්ස ‘‘අයං මිච්ඡාපටිපදා, අයං සම්මාපටිපදා’’ත්වෙව පඤ්ඤායති. තස්මා භගවා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං අරණවිහාරීනං යදිදං සුභූතී’’ති ආහ.
329. කාලඤ්ඤූ අස්සාති අසම්පත්තෙ ච අතික්කන්තෙ ච කාලෙ අකථෙත්වා ‘‘ඉදානි වුච්චමානං මහාජනො ගණ්හිස්සතී’’ති යුත්තපත්තකාලං ඤත්වාව පරම්මුඛා අවණ්ණං භාසෙය්‍ය. ඛීණවාදෙපි එසෙව නයො.
330. උපහඤ්ඤතීති ඝාතියති. සරොපි උපහඤ්ඤතීති සද්දොපි භිජ්ජති. ආතුරීයතීති ආතුරො හොති ගෙලඤ්ඤප්පත්තො සාබාධො. අවිස්සට්ඨන්ති විස්සට්ඨං අපලිබුද්ධං න හොති.
331. තදෙවාති තංයෙව භාජනං. අභිනිවිස්ස වොහරතීති පත්තන්ති සඤ්ජානනජනපදං ගන්ත්වා ‘‘පත්තං ආහරථ ධොවථා’’ති සුත්වා ‘‘අන්ධබාලපුථුජ්ජනො, නයිදං පත්තං, පාති නමෙසා, එවං වදාහී’’ති අභිනිවිස්ස වොහරති. එවං සබ්බපදෙහි යොජෙතබ්බං. අතිසාරොති අතිධාවනං.
332. තථා තථා වොහරති අපරාමසන්ති අම්හාකං ජනපදෙ භාජනං පාතීති වුච්චති, ඉමෙ පන නං පත්තන්ති වදන්තීති තතො පට්ඨාය ජනපදවොහාරං මුඤ්චිත්වා පත්තං පත්තන්තෙව අපරාමසන්තො වොහරති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො.
333. ඉදානි මරියාදභාජනීයං කරොන්තො තත්‍ර, භික්ඛවෙතිආදිමාහ. තත්ථ සරණොති සරජො සකිලෙසො. අරණොති අරජො නික්කිලෙසො. සුභූති ච පන, භික්ඛවෙති අයං ථෙරො ද්වීසු ඨානෙසු එතදග්ගං ආරුළ්හො ‘‘අරණවිහාරීනං යදිදං සුභූති, දක්ඛිණෙය්‍යානං යදිදං සුභූතී’’ති (අ. නි. 1.202).
ධම්මසෙනාපති කිර වත්ථුං සොධෙති, සුභූතිත්ථෙරො දක්ඛිණං සොධෙති. තථා හි ධම්මසෙනාපති පිණ්ඩාය චරන්තො ගෙහද්වාරෙ ඨිතො යාව භික්ඛං ආහරන්ති, තාව පුබ්බභාගෙ පරිච්ඡින්දිත්වා නිරොධං සමාපජ්ජති, නිරොධා වුට්ඨාය දෙය්‍යධම්මං පටිග්ගණ්හාති. සුභූතිත්ථෙරො ච තථෙව මෙත්තාඣානං සමාපජ්ජති, මෙත්තාඣානා වුට්ඨාය දෙය්‍යධම්මං පටිග්ගණ්හාති. එවං පන කාතුං සක්කාති. ආම සක්කා, නෙව අච්ඡරියඤ්චෙතං, යං මහාභිඤ්ඤප්පත්තා සාවකා එවං කරෙය්‍යුං. ඉමස්මිම්පි හි තම්බපණ්ණිදීපෙ පොරාණකරාජකාලෙ පිඞ්ගලබුද්ධරක්ඛිතත්ථෙරො නාම උත්තරගාමං නිස්සාය විහාසි. තත්ථ සත්ත කුලසතානි හොන්ති, එකම්පි තං කුලද්වාරං නත්ථි, යත්ථ ථෙරො සමාපත්තිං න සමාපජ්ජි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.
පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය
අරණවිභඞ්ගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.