11. සච්චවිභඞ්ගසුත්තවණ්ණනා

371. එවං මෙ සුතන්ති සච්චවිභඞ්ගසුත්තං. තත්ථ ආචික්ඛනාති ඉදං දුක්ඛං අරියසච්චං නාම…පෙ… අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං නාමාති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. අපිචෙත්ථ පඤ්ඤාපනා නාම දුක්ඛසච්චාදීනං ඨපනා. ආසනං ඨපෙන්තො හි ආසනං පඤ්ඤපෙතීති වුච්චති. පට්ඨපනාති පඤ්ඤාපනා. විවරණාති විවටකරණා. විභජනාති විභාගකිරියා. උත්තානීකම්මන්ති පාකටභාවකරණං.

අනුග්ගාහකාති ආමිසසඞ්ගහෙන ධම්මසඞ්ගහෙනාති ද්වීහිපි සඞ්ගහෙහි අනුග්ගාහකා. ජනෙතාති ජනිකා මාතා. ආපාදෙතාති පොසෙතා. පොසිකමාතා විය මොග්ගල්ලානොති දීපෙති. ජනිකමාතා හි නව වා දස වා මාසෙ ලොණම්බිලාදීනි පරිහරමානා කුච්ඡියා දාරකං ධාරෙත්වා කුච්ඡිතො නික්ඛන්තං පොසිකමාතරං ධාතිං පටිච්ඡාපෙති. සා ඛීරනවනීතාදීහි දාරකං පොසෙත්වා වඩ්ඪෙති, සො වුද්ධිමාගම්ම යථාසුඛං විචරති. එවමෙව සාරිපුත්තො අත්තනො වා පරෙසං වා සන්තිකෙ පබ්බජිතෙ ද්වීහි සඞ්ගහෙහි සඞ්ගණ්හන්තො ගිලානෙ පටිජග්ගන්තො කම්මට්ඨානෙ යොජෙත්වා සොතාපන්නභාවං ඤත්වා අපායභයෙහි වුට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය – ‘‘ඉදානි පච්චත්තපුරිසකාරෙන උපරිමග්ගෙ නිබ්බත්තෙස්සන්තී’’ති තෙසු අනපෙක්ඛො හුත්වා අඤ්ඤෙ නවෙ නවෙ ඔවදති. මහාමොග්ගල්ලානොපි අත්තනො වා පරෙසං වා සන්තිකෙ පබ්බජිතෙ තථෙව සඞ්ගණ්හිත්වා කම්මට්ඨානෙ යොජෙත්වා හෙට්ඨා තීණි ඵලානි පත්තෙසුපි අනපෙක්ඛතං න ආපජ්ජති. කස්මා? එවං කිරස්ස හොති – වුත්තං භගවතා – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, අප්පමත්තකොපි ගූථො දුග්ගන්ධො හොති…පෙ… අප්පමත්තකම්පි මුත්තං… ඛෙළො… පුබ්බො… ලොහිතං දුග්ගන්ධං හොති, එවමෙව ඛො අහං, භික්ඛවෙ, අප්පමත්තකම්පි භවං න වණ්ණෙමි අන්තමසො අච්ඡරාසඞ්ඝතමත්තම්පී’’ති (අ. නි. 1.320-321). තස්මා යාව අරහත්තං න පාපුණන්ති, තාව තෙසු අනපෙක්ඛතං අනාපජ්ජිත්වා අරහත්තං පත්තෙසුයෙව ආපජ්ජතීති. තෙනාහ භගවා – ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ජනෙතා එවං සාරිපුත්තො. සෙය්‍යථාපි ජාතස්ස ආපාදෙතා, එවං මොග්ගල්ලානො. සාරිපුත්තො, භික්ඛවෙ, සොතාපත්තිඵලෙ විනෙති, මොග්ගල්ලානො උත්තමත්ථෙ’’ති. පහොතීති සක්කොති.

දුක්ඛෙ ඤාණන්ති සවනසම්මසනපටිවෙධඤාණං, තථා දුක්ඛසමුදයෙ. දුක්ඛනිරොධෙ සවනපටිවෙධඤාණන්ති වට්ටති, තථා දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය. නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පාදීසු කාමපච්චනීකට්ඨෙන, කාමතො නිස්සටභාවෙන වා, කාමං සම්මසන්තස්ස උප්පන්නොති වා, කාමපදඝාතං කාමවූපසමං කරොන්තො උප්පන්නොති වා, කාමවිවිත්තන්තෙ උප්පන්නොති වා නෙක්ඛම්මසඞ්කප්පො. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. සබ්බෙපි චෙතෙ පුබ්බභාගෙ නානාචිත්තෙසු, මග්ගක්ඛණෙ එකචිත්තෙ ලබ්භන්ති. තත්‍ර හි මිච්ඡාසඞ්කප්පචෙතනාය සමුග්ඝාතකො එකොව සඞ්කප්පො ලබ්භති, න නානා ලබ්භති. සම්මාවාචාදයොපි පුබ්බභාගෙ නානාචිත්තෙසු, වුත්තනයෙනෙව මග්ගක්ඛණෙ එකචිත්තෙ ලබ්භන්ති. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරෙන පන සච්චකථා විසුද්ධිමග්ගෙ ච සම්මාදිට්ඨිසුත්තෙ (ම. නි. 1.89 ආදයො) ච වුත්තායෙවාති.

පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය

සච්චවිභඞ්ගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.