12. දක්ඛිණාවිභඞ්ගසුත්තවණ්ණනා

376. එවං මෙ සුතන්ති දක්ඛිණාවිභඞ්ගසුත්තං. තත්ථ මහාපජාපති ගොතමීති ගොතමීති ගොත්තං. නාමකරණදිවසෙ පනස්සා ලද්ධසක්කාරා බ්‍රාහ්මණා ලක්ඛණසම්පත්තිං දිස්වා – ‘‘සචෙ අයං ධීතරං ලභිස්සති, චක්කවත්තිරඤ්ඤො අග්ගමහෙසී භවිස්සති. සචෙ පුත්තං ලභිස්සති, චක්කවත්තිරාජා භවිස්සතීති උභයථාපි මහතීයෙවස්සා පජා භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිංසු. අථස්සා මහාපජාපතීති නාමං අකංසු. ඉධ පන ගොත්තෙන සද්ධිං සංසන්දිත්වා මහාපජාපතිගොතමීති වුත්තං. නවන්ති අහතං. සාමං වායිතන්ති න සහත්ථෙනෙව වායිතං, එකදිවසං පන ධාතිගණපරිවුතා සිප්පිකානං වායනට්ඨානං ආගන්ත්වා වෙමකොටිං ගහෙත්වා වායනාකාරං අකාසි. තං සන්ධායෙතං වුත්තං.

කදා පන ගොතමියා භගවතො දුස්සයුගං දාතුං චිත්තං උප්පන්නන්ති. අභිසම්බොධිං පත්වා පඨමගමනෙන කපිලපුරං ආගතකාලෙ. තදා හි පිණ්ඩාය පවිට්ඨං සත්ථාරං ගහෙත්වා සුද්ධොදනමහාරාජා සකං නිවෙසනං පවෙසෙසි, අථ භගවතො රූපසොභග්ගං දිස්වා මහාපජාපතිගොතමී චින්තෙසි – ‘‘සොභති වත මෙ පුත්තස්ස අත්තභාවො’’ති. අථස්සා බලවසොමනස්සං උප්පජ්ජි. තතො චින්තෙසි – ‘‘මම පුත්තස්ස එකූනතිංස වස්සානි අගාරමජ්ඣෙ වසන්තස්ස අන්තමසො මොචඵලමත්තම්පි මයා දින්නකමෙව අහොසි, ඉදානිපිස්ස චීවරසාටකං දස්සාමී’’ති. ‘‘ඉමස්මිං ඛො පන රාජගෙහෙ බහූනි මහග්ඝානි වත්ථානි අත්ථි, තානි මං න තොසෙන්ති, සහත්ථා කතමෙව මං තොසෙති, සහත්ථා කත්වා දස්සාමී’’ති චිත්තං උප්පාදෙසි.

අථන්තරාපණා කප්පාසං ආහරාපෙත්වා සහත්ථෙනෙව පිසිත්වා පොථෙත්වා සුඛුමසුත්තං කන්තිත්වා අන්තොවත්ථුස්මිංයෙව සාලං කාරාපෙත්වා සිප්පිකෙ පක්කොසාපෙත්වා සිප්පිකානං අත්තනො පරිභොගඛාදනීයභොජනීයමෙව දත්වා වායාපෙසි, කාලානුකාලඤ්ච ධාතිගණපරිවුතා ගන්ත්වා වෙමකොටිං අග්ගහෙසි. නිට්ඨිතකාලෙ සිප්පිකානං මහාසක්කාරං කත්වා දුස්සයුගං ගන්ධසමුග්ගෙ පක්ඛිපිත්වා වාසං ගාහාපෙත්වා – ‘‘මය්හං පුත්තස්ස චීවරසාටකං ගහෙත්වා ගමිස්සාමී’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා මග්ගං පටියාදාපෙසි, වීථියො සම්මජ්ජිත්වා පුණ්ණඝටෙ ඨපෙත්වා ධජපටාකා උස්සාපෙත්වා රාජඝරද්වාරතො පට්ඨාය යාව නිග්‍රොධාරාමා මග්ගං පටියාදාපෙත්වා පුප්ඵාභිකිණ්ණං අකංසු. මහාපජාපතිපි සබ්බාලඞ්කාරං අලඞ්කරිත්වා ධාතිගණපරිවුතා සමුග්ගං සීසෙ ඨපෙත්වා භගවතො සන්තිකං ගන්ත්වා ඉදං මෙ, භන්තෙ, නවං දුස්සයුගන්තිආදිමාහ.

දුතියම්පි ඛොති ‘‘සඞ්ඝෙ ගොතමි දෙහී’’ති වුත්තෙ – ‘‘පහොමහං, භන්තෙ, දුස්සකොට්ඨාගාරතො භික්ඛුසතස්සාපි භික්ඛුසහස්සස්සාපි භික්ඛුසතසහස්සස්සාපි චීවරදුස්සානි දාතුං, ඉදං පන මෙ භගවන්තං උද්දිස්ස සාමං කන්තං සාමං වායිතං, තං මෙ, භන්තෙ, භගවා පටිග්ගණ්හාතූ’’ති නිමන්තයමානා ආහ. එවං යාවතතියං යාචි, භගවාපි පටික්ඛිපියෙව.

කස්මා පන භගවා අත්තනො දිය්‍යමානං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දාපෙතීති? මාතරි අනුකම්පාය. එවං කිරස්ස අහොසි – ‘‘ඉමිස්සා මං ආරබ්භ පුබ්බචෙතනා මුඤ්චචෙතනා පරචෙතනාති තිස්සො චෙතනා උප්පන්නා, භික්ඛුසඞ්ඝම්පිස්සා ආරබ්භ උප්පජ්ජන්තු, එවමස්සා ඡ චෙතනා එකතො හුත්වා දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය පවත්තිස්සන්තී’’ති. විතණ්ඩවාදී පනාහ – ‘‘සඞ්ඝෙ දින්නං මහප්ඵලන්ති තස්මා එවං වුත්ත’’න්ති. සො වත්තබ්බො – ‘‘කිං ත්වං සත්ථු දින්නතො සඞ්ඝෙ දින්නං මහප්ඵලතරං වදසී’’ති ආම වදාමීති. සුත්තං ආහරාති. සඞ්ඝෙ ගොතමි දෙහි, සඞ්ඝෙ තෙ දින්නෙ අහඤ්චෙව පූජිතො භවිස්සාමි සඞ්ඝො චාති. කිං පනස්ස සුත්තස්ස අයමෙව අත්ථොති? ආම අයමෙවාති. යදි එවං ‘‘තෙන හානන්ද, විඝාසාදානං පූවං දෙහී’’ති ච (පාචි. 269) ‘‘තෙන හි ත්ව, කච්චාන, විඝාසාදානං ගුළං දෙහී’’ති (මහාව. 284) ච වචනතො විඝාසාදානං දින්නං මහප්ඵලතරඤ්ච භවෙය්‍ය. එවම්පි හි ‘‘සත්ථා අත්තනො දිය්‍යමානං දාපෙතී’’ති. රාජරාජමහාමත්තාදයොපි අත්තනො ආගතං පණ්ණාකාරං හත්ථිගොපකාදීනං දාපෙන්ති, තෙ රාජාදීහි මහන්තතරා භවෙය්‍යුං. තස්මා මා එවං ගණ්හ –

‘‘නයිමස්මිං ලොකෙ පරස්මිං වා පන,

බුද්ධෙන සෙට්ඨො සදිසො වා විජ්ජති;

යමාහුනෙය්‍යානමග්ගතං ගතො,

පුඤ්ඤත්ථිකානං විපුලඵලෙසින’’න්ති. –

වචනතො හි සත්ථාරා උත්තරිතරො දක්ඛිණෙය්‍යො නාම නත්ථි. එවමස්සා ඡ චෙතනා එකතො හුත්වා දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය භවිස්සන්තීති සන්ධාය යාවතතියං පටිබාහිත්වා සඞ්ඝස්ස දාපෙසි.

පච්ඡිමාය ජනතාය සඞ්ඝෙ චිත්තීකාරජනනත්ථං චාපි එවමාහ. එවං කිරස්ස අහොසි – ‘‘අහං න චිරට්ඨිතිකො, මය්හං පන සාසනං භික්ඛුසඞ්ඝෙ පතිට්ඨහිස්සති, පච්ඡිමා ජනතා සඞ්ඝෙ චිත්තීකාරං ජනෙතූ’’ති යාවතතියං පටිබාහිත්වා සඞ්ඝස්ස දාපෙසි. එවඤ්හි සති – ‘‘සත්ථා අත්තනො දිය්‍යමානම්පි සඞ්ඝස්ස දාපෙසි, සඞ්ඝො නාම දක්ඛිණෙය්‍යො’’ති පච්ඡිමා ජනතා සඞ්ඝෙ චිත්තීකාරං උප්පාදෙත්වා චත්තාරො පච්චයෙ දාතබ්බෙ මඤ්ඤිස්සති, සඞ්ඝො චතූහි පච්චයෙහි අකිලමන්තො බුද්ධවචනං උග්ගහෙත්වා සමණධම්මං කරිස්සති. එවං මම සාසනං පඤ්ච වස්සසහස්සානි ඨස්සතීති. ‘‘පටිග්ගණ්හාතු, භන්තෙ, භගවා’’ති වචනතොපි චෙතං වෙදිතබ්බං ‘‘සත්ථාරා උත්තරිතරො දක්ඛිණෙය්‍යො නාම නත්ථී’’ති. න හි ආනන්දත්ථෙරස්ස මහාපජාපතියා ආඝාතො වා වෙරං වා අත්ථි. න ථෙරො – ‘‘තස්සා දක්ඛිණා මා මහප්ඵලා අහොසී’’ති ඉච්ඡති. පණ්ඩිතො හි ථෙරො බහුස්සුතො සෙක්ඛපටිසම්භිදාපත්තො, සො සත්ථු දින්නස්ස මහප්ඵලභාවෙ සම්පස්සමානොව පටිග්ගණ්හාතු, භන්තෙ, භගවාති ගහණත්ථං යාචි.

පුන විතණ්ඩවාදී ආහ – ‘‘සඞ්ඝෙ තෙ දින්නෙ අහඤ්චෙව පූජිතො භවිස්සාමි සඞ්ඝො චා’’ති වචනතො සත්ථා සඞ්ඝපරියාපන්නො වාති. සො වත්තබ්බො – ‘‘ජානාසි පන ත්වං කති සරණානි, කති අවෙච්චප්පසාදා’’ති ජානන්තො තීණීති වක්ඛති, තතො වත්තබ්බො – තව ලද්ධියා සත්ථු සඞ්ඝපරියාපන්නත්තා ද්වෙයෙව හොන්ති. එවං සන්තෙ ච – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, ඉමෙහි තීහි සරණගමනෙහි පබ්බජ්ජං උපසම්පද’’න්ති (මහාව. 34) එවං අනුඤ්ඤාතා පබ්බජ්ජාපි උපසම්පදාපි න රුහති. තතො ත්වං නෙව පබ්බජිතො අසි, න ගිහි. සම්මාසම්බුද්ධෙ ච ගන්ධකුටියං නිසින්නෙ භික්ඛූ උපොසථම්පි පවාරණම්පි සඞ්ඝකම්මානිපි කරොන්ති, තානි සත්ථු සඞ්ඝපරියාපන්නත්තා කුප්පානි භවෙය්‍යුං, න ච හොන්ති. තස්මා න වත්තබ්බමෙතං ‘‘සත්ථා සඞ්ඝපරියාපන්නො’’ති.

377. ආපාදිකාති සංවඩ්ඪිකා, තුම්හාකං හත්ථපාදෙසු හත්ථපාදකිච්චං අසාධෙන්තෙසු හත්ථෙ ච පාදෙ ච වඩ්ඪෙත්වා පටිජග්ගිකාති අත්ථො. පොසිකාති දිවසස්ස ද්වෙ තයො වාරෙ න්හාපෙත්වා භොජෙත්වා පායෙත්වා තුම්හෙ පොසෙසි. ථඤ්ඤං පායෙසීති නන්දකුමාරො කිර බොධිසත්තතො කතිපාහෙනෙව දහරො, තස්මිං ජාතෙ මහාපජාපති අත්තනො පුත්තං ධාතීනං දත්වා සයං බොධිසත්තස්ස ධාතිකිච්චං සාධයමානා අත්තනො ථඤ්ඤං පායෙසි. තං සන්ධාය ථෙරො එවමාහ. ඉති මහාපජාපතියා බහූපකාරතං කථෙත්වා ඉදානි තථාගතස්ස බහූපකාරතං දස්සෙන්තො භගවාපි, භන්තෙතිආදිමාහ. තත්ථ භගවන්තං, භන්තෙ, ආගම්මාති භගවන්තං පටිච්ච නිස්සාය සන්ධාය.

378. අථ භගවා ද්වීසු උපකාරෙසු අතිරෙකතරං අනුමොදන්තො එවමෙතන්තිආදිමාහ. තත්ථ යං හානන්ද, පුග්ගලො පුග්ගලං ආගම්මාති යං ආචරියපුග්ගලං අන්තෙවාසිකපුග්ගලො ආගම්ම. ඉමස්සානන්ද, පුග්ගලස්ස ඉමිනා පුග්ගලෙනාති ඉමස්ස ආචරියපුග්ගලස්ස ඉමිනා අන්තෙවාසිකපුග්ගලෙන. න සුප්පටිකාරං වදාමීති පච්චූපකාරං න සුකරං වදාමි, අභිවාදනාදීසු ආචරියං දිස්වා අභිවාදනකරණං අභිවාදනං නාම. යස්මිං වා දිසාභාගෙ ආචරියො වසති, ඉරියාපථෙ වා කප්පෙන්තො තදභිමුඛො වන්දිත්වා ගච්ඡති, වන්දිත්වා නිසීදති, වන්දිත්වා නිපජ්ජති, ආචරියං පන දූරතොව දිස්වා පච්චුට්ඨාය පච්චුග්ගමනකරණං පච්චුට්ඨානං නාම. ආචරියං පන දිස්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ සීසෙ ඨපෙත්වා ආචරියං නමස්සති, යස්මිං වා දිසාභාගෙ සො වසති, තදභිමුඛොපි තථෙව නමස්සති, ගච්ඡන්තොපි ඨිතොපි නිසින්නොපි අඤ්ජලිං පග්ගය්හ නමස්සතියෙවාති ඉදං අඤ්ජලිකම්මං නාම. අනුච්ඡවිකකම්මස්ස පන කරණං සාමීචිකම්මං නාම. චීවරාදීසු චීවරං දෙන්තො න යං වා තං වා දෙති, මහග්ඝං සතමූලිකම්පි පඤ්චසතමූලිකම්පි සහස්සමූලිකම්පි දෙතියෙව. පිණ්ඩපාතාදීසුපි එසෙව නයො. කිං බහුනා, චතූහි පණීතපච්චයෙහි චක්කවාළන්තරං පූරෙත්වා සිනෙරුපබ්බතෙන කූටං ගහෙත්වා දෙන්තොපි ආචරියස්ස අනුච්ඡවිකං කිරියං කාතුං න සක්කොතියෙව.

379. චුද්දස ඛො පනිමාති කස්මා ආරභි? ඉදං සුත්තං පාටිපුග්ගලිකං දක්ඛිණං ආරබ්භ සමුට්ඨිතං. ආනන්දත්ථෙරොපි ‘‘පටිග්ගණ්හාතු, භන්තෙ, භගවා’’ති පාටිපුග්ගලිකදක්ඛිණංයෙව සමාදපෙති, චුද්දසසු ච ඨානෙසු දින්නදානං පාටිපුග්ගලිකං නාම හොතීති දස්සෙතුං ඉමං දෙසනං ආරභි. අයං පඨමාති අයං දක්ඛිණා ගුණවසෙනපි පඨමා ජෙට්ඨකවසෙනපි. අයඤ්හි පඨමා අග්ගා ජෙට්ඨිකා, ඉමිස්සා දක්ඛිණාය පමාණං නාම නත්ථි. දුතියතතියාපි පරමදක්ඛිණායෙව, සෙසා පරමදක්ඛිණභාවං න පාපුණන්ති. බාහිරකෙ කාමෙසු වීතරාගෙති කම්මවාදිකිරියවාදිම්හි ලොකියපඤ්චාභිඤ්ඤෙ. පුථුජ්ජනසීලවන්තෙති පුථුජ්ජනසීලවා නාම ගොසීලධාතුකො හොති, අසඨො අමායාවී පරං අපීළෙත්වා ධම්මෙන සමෙන කසියා වා වණිජ්ජාය වා ජීවිකං කප්පෙතා. පුථුජ්ජනදුස්සීලෙති පුථුජ්ජනදුස්සීලා නාම කෙවට්ටමච්ඡබන්ධාදයො පරං පීළාය ජීවිකං කප්පෙතා.

ඉදානි පාටිපුග්ගලිකදක්ඛිණාය විපාකං පරිච්ඡින්දන්තො තත්‍රානන්දාතිආදිමාහ. තත්ථ තිරච්ඡානගතෙති යං ගුණවසෙන උපකාරවසෙන පොසනත්ථං දින්නං, ඉදං න ගහිතං. යම්පි ආලොපඅඩ්ඪආලොපමත්තං දින්නං, තම්පි න ගහිතං. යං පන සුනඛසූකරකුක්කුටකාකාදීසු යස්ස කස්සචි සම්පත්තස්ස ඵලං පටිකඞ්ඛිත්වා යාවදත්ථං දින්නං, ඉදං සන්ධාය වුත්තං ‘‘තිරච්ඡානගතෙ දානං දත්වා’’ති. සතගුණාති සතානිසංසා. පාටිකඞ්ඛිතබ්බාති ඉච්ඡිතබ්බා. ඉදං වුත්තං හොති – අයං දක්ඛිණා ආයුසතං වණ්ණසතං සුඛසතං බලසතං පටිභානසතන්ති පඤ්ච ආනිසංසසතානි දෙති, අත්තභාවසතෙ ආයුං දෙති, වණ්ණං, සුඛං, බලං, පටිභානං දෙති, නිප්පරිතසං කරොති. භවසතෙපි වුත්තෙ අයමෙව අත්ථො. ඉමිනා උපායෙන සබ්බත්ථ නයො නෙතබ්බො.

සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නෙති එත්ථ හෙට්ඨිමකොටියා තිසරණං ගතො උපාසකොපි සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො නාම, තස්මිං දින්නදානම්පි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අප්පමෙය්‍යං. පඤ්චසීලෙ පතිට්ඨිතස්ස තතො උත්තරි මහප්ඵලං, දසසීලෙ පතිට්ඨිතස්ස තතො උත්තරි, තදහුපබ්බජිතස්ස සාමණෙරස්ස තතො උත්තරි, උපසම්පන්නභික්ඛුනො තතො උත්තරි, උපසම්පන්නස්සෙව වත්තසම්පන්නස්ස තතො උත්තරි, විපස්සකස්ස තතො උත්තරි, ආරද්ධවිපස්සකස්ස තතො උත්තරි, උත්තමකොටියා පන මග්ගසමඞ්ගී සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො නාම. එතස්ස දින්නදානං තතො උත්තරි මහප්ඵලමෙව.

කිං පන මග්ගසමඞ්ගිස්ස සක්කා දානං දාතුන්ති? ආම සක්කා. ආරද්ධවිපස්සකො හි පත්තචීවරමාදාය ගාමං පිණ්ඩාය පවිසති, තස්ස ගෙහද්වාරෙ ඨිතස්ස හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා ඛාදනීයභොජනීයං පක්ඛිපන්ති. තස්මිං ඛණෙ භික්ඛුනො මග්ගවුට්ඨානං හොති, ඉදං දානං මග්ගසමඞ්ගිනො දින්නං නාම හොති. අථ වා පනෙස ආසනසාලාය නිසින්නො හොති, මනුස්සා ගන්ත්වා පත්තෙ ඛාදනීයභොජනීයං ඨපෙන්ති, තස්මිං ඛණෙ තස්ස මග්ගවුට්ඨානං හොති, ඉදම්පි දානං මග්ගසමඞ්ගිනො දින්නං නාම. අථ වා පනස්ස විහාරෙ වා ආසනසාලාය වා නිසින්නස්ස උපාසකා පත්තං ආදාය අත්තනො ඝරං ගන්ත්වා ඛාදනීයභොජනීයං පක්ඛිපන්ති, තස්මිං ඛණෙ තස්ස මග්ගවුට්ඨානං හොති, ඉදම්පි දානං මග්ගසමඞ්ගිනො දින්නං නාම. තත්ථ සොණ්ඩියං උදකස්ස විය සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නෙ දින්නදානස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යතා වෙදිතබ්බා. තාසු තාසු මහානදීසු මහාසමුද්දෙ ච උදකස්ස විය සොතාපන්නාදීසු දින්නදානස්ස උත්තරිතරවසෙන අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යතා වෙදිතබ්බා. පථවියා ඛයමණ්ඩලමත්තෙ පදෙසෙ පංසුං ආදිං කත්වා යාව මහාපථවියා පංසුනො අප්පමෙය්‍යතායපි අයමත්ථො දීපෙතබ්බො.

380. සත්ත ඛො පනිමාති කස්මා ආරභි? ‘‘සඞ්ඝෙ ගොතමි දෙහි, සඞ්ඝෙ තෙ දින්නෙ අහඤ්චෙව පූජිතො භවිස්සාමි සඞ්ඝො චා’’ති හි වුත්තං, තත්ථ සත්තසු ඨානෙසු දින්නදානං සඞ්ඝෙ දින්නං නාම හොතීති දස්සෙතුං ඉමං දෙසනං ආරභි. තත්ථ බුද්ධප්පමුඛෙ උභතොසඞ්ඝෙති එකතො භික්ඛුසඞ්ඝො, එකතො භික්ඛුනිසඞ්ඝො, සත්ථා මජ්ඣෙ නිසින්නො හොතීති අයං බුද්ධප්පමුඛො උභතොසඞ්ඝො නාම. අයං පඨමාති ඉමාය දක්ඛිණාය සමප්පමාණා දක්ඛිණා නාම නත්ථි. දුතියදක්ඛිණාදයො පන එතං පරමදක්ඛිණං න පාපුණන්ති.

කිං පන තථාගතෙ පරිනිබ්බුතෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස උභතොසඞ්ඝස්ස දානං දාතුං සක්කාති? සක්කා. කථං? උභතොසඞ්ඝස්ස හි පමුඛෙ සධාතුකං පටිමං ආසනෙ ඨපෙත්වා ආධාරකං ඨපෙත්වා දක්ඛිණොදකං ආදිං කත්වා සබ්බං සත්ථු පඨමං දත්වා උභතොසඞ්ඝස්ස දාතබ්බං, එවං බුද්ධප්පමුඛස්ස උභතොසඞ්ඝස්ස දානං දින්නං නාම හොති. තත්ථ යං සත්ථු දින්නං, තං කිං කාතබ්බන්ති? යො සත්ථාරං පටිජග්ගති වත්තසම්පන්නො භික්ඛු, තස්ස දාතබ්බං. පිතුසන්තකඤ්හි පුත්තස්ස පාපුණාති, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දාතුම්පි වට්ටති, සප්පිතෙලානි පන ගහෙත්වා දීපා ජලිතබ්බා, සාටකං ගහෙත්වා පටාකා ආරොපෙතබ්බාති. භික්ඛුසඞ්ඝෙති අපරිච්ඡින්නකමහාභික්ඛුසඞ්ඝෙ. භික්ඛුනිසඞ්ඝෙපි එසෙව නයො.

ගොත්‍රභුනොති ගොත්තමත්තකමෙව අනුභවමානා, නාමමත්තසමණාති අත්ථො. කාසාවකණ්ඨාති කාසාවකණ්ඨනාමකා. තෙ කිර එකං කාසාවඛණ්ඩං හත්ථෙ වා ගීවාය වා බන්ධිත්වා විචරිස්සන්ති. ඝරද්වාරං පන තෙසං පුත්තභරියා කසිවණිජ්ජාදිකම්මානි ච පාකතිකානෙව භවිස්සන්ති. තෙසු දුස්සීලෙසු සඞ්ඝං උද්දිස්ස දානං දස්සන්තීති එත්ථ දුස්සීලසඞ්ඝන්ති න වුත්තං. සඞ්ඝො හි දුස්සීලො නාම නත්ථි. දුස්සීලා පන උපාසකා තෙසු දුස්සීලෙසු භික්ඛුසඞ්ඝං උද්දිස්ස සඞ්ඝස්ස දෙමාති දානං දස්සන්ති. ඉති භගවතා බුද්ධප්පමුඛෙ සඞ්ඝෙ දින්නදක්ඛිණාපි ගුණසඞ්ඛාය අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යාති වුත්තං. කාසාවකණ්ඨසඞ්ඝෙ දින්නදක්ඛිණාපි ගුණසඞ්ඛායෙව අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යාති වුත්තා. සඞ්ඝගතා දක්ඛිණා හි සඞ්ඝෙ චිත්තීකාරං කාතුං සක්කොන්තස්ස හොති, සඞ්ඝෙ පන චිත්තීකාරො දුක්කරො හොති.

යො හි සඞ්ඝගතං දක්ඛිණං දස්සාමීති දෙය්‍යධම්මං පටියාදෙත්වා විහාරං ගන්ත්වා, – ‘‘භන්තෙ, සඞ්ඝං උද්දිස්ස එකං ථෙරං දෙථා’’ති වදති, අථ සඞ්ඝතො සාමණෙරං ලභිත්වා ‘‘සාමණෙරො මෙ ලද්ධො’’ති අඤ්ඤථත්තං ආපජ්ජති, තස්ස දක්ඛිණා සඞ්ඝගතා න හොති. මහාථෙරං ලභිත්වාපි ‘‘මහාථෙරො මෙ ලද්ධො’’ති සොමනස්සං උප්පාදෙන්තස්සාපි න හොතියෙව. යො පන සාමණෙරං වා උපසම්පන්නං වා දහරං වා ථෙරං වා බාලං වා පණ්ඩිතං වා යංකිඤ්චි සඞ්ඝතො ලභිත්වා නිබ්බෙමතිකො හුත්වා සඞ්ඝස්ස දෙමීති සඞ්ඝෙ චිත්තීකාරං කාතුං සක්කොති, තස්ස දක්ඛිණා සඞ්ඝගතා නාම හොති. පරසමුද්දවාසිනො කිර එවං කරොන්ති.

තත්ථ හි එකො විහාරසාමි කුටුම්බිකො ‘‘සඞ්ඝගතං දක්ඛිණං දස්සාමී’’ති සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා එකං භික්ඛුං දෙථාති යාචි. සො එකං දුස්සීලභික්ඛුං ලභිත්වා නිසින්නට්ඨානං ඔපුඤ්ජාපෙත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා උපරි විතානං බන්ධිත්වා ගන්ධධූමපුප්ඵෙහි පූජෙත්වා පාදෙ ධොවිත්වා තෙලෙන මක්ඛෙත්වා බුද්ධස්ස නිපච්චකාරං කරොන්තො විය සඞ්ඝෙ චිත්තීකාරෙන දෙය්‍යධම්මං අදාසි. සො භික්ඛු පච්ඡාභත්තං විහාරජග්ගනත්ථාය කුදාලකං දෙථාති ඝරද්වාරං ආගතො, උපාසකො නිසින්නොව කුදාලං පාදෙන ඛිපිත්වා ‘‘ගණ්හා’’ති අදාසි. තමෙනං මනුස්සා ආහංසු – ‘‘තුම්හෙහි පාතොව එතස්ස කතසක්කාරො වත්තුං න සක්කා, ඉදානි උපචාරමත්තකම්පි නත්ථි, කිං නාමෙත’’න්ති. උපාසකො – ‘‘සඞ්ඝස්ස සො අය්‍යා චිත්තීකාරො, න එතස්සා’’ති ආහ. කාසාවකණ්ඨසඞ්ඝස්ස දින්නදක්ඛිණං පන කො සොධෙතීති? සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානාදයො අසීති මහාථෙරා සොධෙන්තීති. අපිච ථෙරා චිරපරිනිබ්බුතා, ථෙරෙ ආදිං කත්වා යාවජ්ජ ධරමානා ඛීණාසවා සොධෙන්තියෙව.

න ත්වෙවාහං, ආනන්ද, කෙනචි පරියායෙන සඞ්ඝගතාය දක්ඛිණායාති එත්ථ අත්ථි බුද්ධප්පමුඛො සඞ්ඝො, අත්ථි එතරහි සඞ්ඝො, අත්ථි අනාගතෙ කාසාවකණ්ඨසඞ්ඝො. බුද්ධප්පමුඛො සඞ්ඝො එතරහි සඞ්ඝෙන න උපනෙතබ්බො, එතරහි සඞ්ඝො අනාගතෙ කාසාවකණ්ඨසඞ්ඝෙන සද්ධිං න උපනෙතබ්බො. තෙන තෙනෙව සමයෙන කථෙතබ්බං. සඞ්ඝතො උද්දිසිත්වා ගහිතසමණපුථුජ්ජනො හි පාටිපුග්ගලිකො සොතාපන්නො, සඞ්ඝෙ චිත්තීකාරං කාතුං සක්කොන්තස්ස පුථුජ්ජනසමණෙ දින්නං මහප්ඵලතරං. උද්දිසිත්වා ගහිතො සොතාපන්නො පාටිපුග්ගලිකො සකදාගාමීතිආදීසුපි එසෙව නයො. සඞ්ඝෙ චිත්තීකාරං කාතුං සක්කොන්තස්ස හි ඛීණාසවෙ දින්නදානතො උද්දිසිත්වා ගහිතෙ දුස්සීලෙපි දින්නං මහප්ඵලතරමෙව. යං පන වුත්තං ‘‘සීලවතො ඛො, මහාරාජ, දින්නං මහප්ඵලං, නො තථා දුස්සීලෙ’’ති, තං ඉමං නයං පහාය ‘‘චතස්සො ඛො ඉමානන්ද, දක්ඛිණා විසුද්ධියො’’ති ඉමස්මිං චතුක්කෙ දට්ඨබ්බං.

381. දායකතො විසුජ්ඣතීති මහප්ඵලභාවෙන විසුජ්ඣති, මහප්ඵලා හොතීති අත්ථො. කල්‍යාණධම්මොති සුචිධම්මො, න පාපධම්මො. දායකතො විසුජ්ඣතීති චෙත්ථ වෙස්සන්තරමහාරාජා කථෙතබ්බො. සො හි ජූජකබ්‍රාහ්මණස්ස දාරකෙ දත්වා පථවිං කම්පෙසි.

පටිග්ගාහකතො විසුජ්ඣතීති එත්ථ කල්‍යාණීනදීමුඛද්වාරවාසිකෙවට්ටො කථෙතබ්බො. සො කිර දීඝසොමත්ථෙරස්ස තික්ඛත්තුම්පි පිණ්ඩපාතං දත්වා මරණමඤ්චෙ නිපන්නො ‘‘අය්‍යස්ස මං දීඝසොමත්ථෙරස්ස දින්නපිණ්ඩපාතො උද්ධරතී’’ති ආහ.

නෙව දායකතොති එත්ථ වඩ්ඪමානවාසිලුද්දකො කථෙතබ්බො. සො කිර පෙතදක්ඛිණං දෙන්තො එකස්ස දුස්සීලස්සෙව තයො වාරෙ අදාසි, තතියවාරෙ ‘‘අමනුස්සො දුස්සීලො මං විලුම්පතී’’ති විරවි, එකස්ස සීලවන්තභික්ඛුනො දත්වා පාපිතකාලෙයෙවස්ස පාපුණි.

දායකතො චෙව විසුජ්ඣතීති එත්ථ අසදිසදානං කථෙතබ්බං.

සා දක්ඛිණා දායකතො විසුජ්ඣතීති එත්ථ යථා නාම ඡෙකො කස්සකො අසාරම්පි ඛෙත්තං ලභිත්වා සමයෙ කසිත්වා පංසුං අපනෙත්වා සාරබීජානි පතිට්ඨපෙත්වා රත්තින්දිවං ආරක්ඛෙ පමාදං අනාපජ්ජන්තො අඤ්ඤස්ස සාරඛෙත්තතො අධිකතරං ධඤ්ඤං ලභති, එවං සීලවා දුස්සීලස්ස දත්වාපි ඵලං මහන්තං අධිගච්ඡතීති. ඉමිනා උපායෙන සබ්බපදෙසු විසුජ්ඣනං වෙදිතබ්බං.

වීතරාගො වීතරාගෙසූති එත්ථ වීතරාගො නාම අනාගාමී, අරහා පන එකන්තවීතරාගොව, තස්මා අරහතා අරහතො දින්නදානමෙව අග්ගං. කස්මා? භවාලයස්ස භවපත්ථනාය අභාවතො. නනු ඛීණාසවො දානඵලං න සද්දහතීති? දානඵලං සද්දහන්තා ඛීණාසවසදිසා න හොන්ති. ඛීණාසවෙන කතකම්මං පන නිච්ඡන්දරාගත්තා කුසලං වා අකුසලං වා න හොති, කිරියට්ඨානෙ තිට්ඨති, තෙනෙවස්ස දානං අග්ගං හොතීති වදන්ති.

කිං පන සම්මාසම්බුද්ධෙන සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස දින්නං මහප්ඵලං, උදාහු සාරිපුත්තත්ථෙරෙන සම්මාසම්බුද්ධස්ස දින්නන්ති. සම්මාසම්බුද්ධෙන සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස දින්නං මහප්ඵලන්ති වදන්ති. සම්මාසම්බුද්ධඤ්හි ඨපෙත්වා අඤ්ඤො දානස්ස විපාකං ජානිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි. දානඤ්හි චතූහි සම්පදාහි දාතුං සක්කොන්තස්ස තස්මිංයෙව අත්තභාවෙ විපාකං දෙති. තත්‍රිමා සම්පදා – දෙය්‍යධම්මස්ස ධම්මෙන සමෙන පරං අපීළෙත්වා උප්පන්නතා, පුබ්බචෙතනාදිවසෙන චෙතනාය මහත්තතා, ඛීණාසවභාවෙන ගුණාතිරෙකතා, තංදිවසං නිරොධතො වුට්ඨිතභාවෙන වත්ථුසම්පන්නතාති.

පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය

දක්ඛිණාවිභඞ්ගසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.