1. අනුපදසුත්තවණ්ණනා
93. එවං මෙ සුතන්ති අනුපදසුත්තං. තත්ථ එතදවොචාති එතං (පටි. ම. 3.4) ‘‘පණ්ඩිතො’’තිආදිනා නයෙන ධම්මසෙනාපතිසාරිපුත්තත්ථෙරස්ස ගුණකථං අවොච. කස්මා? අවසෙසත්ථෙරෙසු හි මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරස්ස ඉද්ධිමාති ගුණො පාකටො, මහාකස්සපස්ස ධුතවාදොති, අනුරුද්ධත්ථෙරස්ස දිබ්බචක්ඛුකොති, උපාලිත්ථෙරස්ස විනයධරොති, රෙවතත්ථෙරස්ස ඣායී ඣානාභිරතොති, ආනන්දත්ථෙරස්ස බහුස්සුතොති. එවං තෙසං තෙසං ථෙරානං තෙ තෙ ගුණා පාකටා, සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස පන අපාකටා. කස්මා? පඤ්ඤවතො හි ගුණා න සක්කා අකථිතා ජානිතුං. ඉති භගවා ‘‘සාරිපුත්තස්ස ගුණෙ කථෙස්සාමී’’ති සභාගපරිසාය සන්නිපාතං ආගමෙසි. විසභාගපුග්ගලානඤ්හි සන්තිකෙ වණ්ණං කථෙතුං න වට්ටති, තෙ වණ්ණෙ කථියමානෙ අවණ්ණමෙව කථෙන්ති. ඉමස්මිං පන දිවසෙ ථෙරස්ස සභාගපරිසා සන්නිපති, තස්සා සන්නිපතිතභාවං දිස්වා සත්ථා වණ්ණං කථෙන්තො ඉමං දෙසනං ආරභි.
තත්ථ පණ්ඩිතොති ධාතුකුසලතා ආයතනකුසලතා පටිච්චසමුප්පාදකුසලතා ඨානාට්ඨානකුසලතාති ඉමෙහි චතූහි කාරණෙහි පණ්ඩිතො. මහාපඤ්ඤොතිආදීසු මහාපඤ්ඤාදීහි සමන්නාගතොති අත්ථො.
තත්‍රිදං මහාපඤ්ඤාදීනං නානත්තං – තත්ථ කතමා මහාපඤ්ඤා? මහන්තෙ සීලක්ඛන්ධෙ පරිග්ගණ්හාතීති මහාපඤ්ඤා, මහන්තෙ සමාධික්ඛන්ධෙ, පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙ, විමුත්තික්ඛන්ධෙ, විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙ පරිග්ගණ්හාතීති මහාපඤ්ඤා, මහන්තානි ඨානාට්ඨානානි, මහන්තා විහාරසමාපත්තියො, මහන්තානි අරියසච්චානි, මහන්තෙ සතිපට්ඨානෙ, සම්මප්පධානෙ, ඉද්ධිපාදෙ, මහන්තානි ඉන්ද්‍රියානි, බලානි, බොජ්ඣඞ්ගානි, මහන්තෙ අරියමග්ගෙ, මහන්තානි සාමඤ්ඤඵලානි, මහන්තා අභිඤ්ඤායො, මහන්තං පරමත්ථං නිබ්බානං පරිග්ගණ්හාතීති මහාපඤ්ඤා.
කතමා පුථුපඤ්ඤා, පුථු නානාඛන්ධෙසු ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤා. පුථු නානාධාතූසු, පුථු නානාආයතනෙසු, පුථු නානාඅත්ථෙසු, පුථු නානාපටිච්චසමුප්පාදෙසු, පුථු නානාසුඤ්ඤතමනුපලබ්භෙසු, පුථු නානාඅත්ථෙසු, ධම්මෙසු, නිරුත්තීසු, පටිභානෙසු, පුථු නානාසීලක්ඛන්ධෙසු, පුථු නානාසමාධි-පඤ්ඤා-විමුත්ති-විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙසු, පුථු නානාඨානාට්ඨානෙසු, පුථු නානාවිහාරසමාපත්තීසු, පුථු නානාඅරියසච්චෙසු, පුථු නානාසතිපට්ඨානෙසු, සම්මප්පධානෙසු, ඉද්ධිපාදෙසු, ඉන්ද්‍රියෙසු, බලෙසු, බොජ්ඣඞ්ගෙසු, පුථු නානාඅරියමග්ගෙසු, සාමඤ්ඤඵලෙසු, අභිඤ්ඤාසු, පුථු නානාජනසාධාරණෙ ධම්මෙ සමතික්කම්ම පරමත්ථෙ නිබ්බානෙ ඤාණං පවත්තතීති පුථුපඤ්ඤා.
කතමා හාසපඤ්ඤා, ඉධෙකච්චො හාසබහුලො වෙදබහුලො තුට්ඨිබහුලො පාමොජ්ජබහුලො සීලං පරිපූරෙති, ඉන්ද්‍රියසංවරං පරිපූරෙති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතං, ජාගරියානුයොගං, සීලක්ඛන්ධං, සමාධික්ඛන්ධං, පඤ්ඤාක්ඛන්ධං, විමුත්තික්ඛන්ධං, විමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධං පරිපූරෙතීති හාසපඤ්ඤා. හාසබහුලො පාමොජ්ජබහුලො ඨානාට්ඨානං පටිවිජ්ඣති, හාසබහුලො විහාරසමාපත්තියො පරිපූරෙතීති හාසපඤ්ඤා, හාසබහුලො අරියසච්චානි පටිවිජ්ඣති. සතිපට්ඨානෙ, සම්මප්පධානෙ, ඉද්ධිපාදෙ, ඉන්ද්‍රියානි, බලානි, බොජ්ඣඞ්ගානි, අරියමග්ගං භාවෙතීති හාසපඤ්ඤා, හාසබහුලො සාමඤ්ඤඵලානි සච්ඡිකරොති, අභිඤ්ඤායො පටිවිජ්ඣතීති හාසපඤ්ඤා, හාසබහුලො වෙදතුට්ඨිපාමොජ්ජබහුලො පරමත්ථං නිබ්බානං සච්ඡිකරොතීති හාසපඤ්ඤා.
කතමා ජවනපඤ්ඤා, යංකිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං…පෙ… යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං අනිච්චතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. දුක්ඛතො ඛිප්පං… අනත්තතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. යා කාචි වෙදනා…පෙ… යංකිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං…පෙ… සබ්බං විඤ්ඤාණං අනිච්චතො දුක්ඛතො අනත්තතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. චක්ඛු…පෙ… ජරාමරණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අනිච්චතො දුක්ඛතො අනත්තතො ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අනිච්චං ඛයට්ඨෙන, දුක්ඛං භයට්ඨෙන, අනත්තා අසාරකට්ඨෙනාති තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා රූපනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. වෙදනා, සඤ්ඤා, සඞ්ඛාරා, විඤ්ඤාණං, චක්ඛු…පෙ… ජරාමරණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අනිච්චං ඛයට්ඨෙන…පෙ… විභූතං කත්වා ජරාමරණනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා. රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං…පෙ… විඤ්ඤාණං. චක්ඛු…පෙ… ජරාමරණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අනිච්චං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්නං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මන්ති තුලයිත්වා තීරයිත්වා විභාවයිත්වා විභූතං කත්වා ජරාමරණනිරොධෙ නිබ්බානෙ ඛිප්පං ජවතීති ජවනපඤ්ඤා.
කතමා තික්ඛපඤ්ඤා, ඛිප්පං කිලෙසෙ ඡින්දතීති තික්ඛපඤ්ඤා. උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙති, උප්පන්නං බ්‍යාපාදවිතක්කං, උප්පන්නං විහිංසාවිතක්කං, උප්පන්නුප්පන්නෙ පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ, උප්පන්නං රාගං, දොසං, මොහං, කොධං, උපනාහං, මක්ඛං, පළාසං, ඉස්සං, මච්ඡරියං, මායං, සාඨෙය්‍යං, ථම්භං, සාරම්භං, මානං, අතිමානං, මදං, පමාදං, සබ්බෙ කිලෙසෙ, සබ්බෙ දුච්චරිතෙ, සබ්බෙ අභිසඞ්ඛාරෙ, සබ්බෙ භවගාමිකම්මෙ නාධිවාසෙති පජහති විනොදෙති බ්‍යන්තීකරොති අනභාවං ගමෙතීති තික්ඛපඤ්ඤා. එකස්මිං ආසනෙ චත්තාරො අරියමග්ගා, චත්තාරි සාමඤ්ඤඵලානි, චතස්සො පටිසම්භිදායො, ඡ ච අභිඤ්ඤායො අධිගතා හොන්ති සච්ඡිකතා පස්සිතා පඤ්ඤායාති තික්ඛපඤ්ඤා.
කතමා නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා, ඉධෙකච්චො සබ්බසඞ්ඛාරෙසු උබ්බෙගබහුලො හොති උත්තාසබහුලො උක්කණ්ඨනබහුලො අරතිබහුලො අනභිරතිබහුලො බහිමුඛො න රමති සබ්බසඞ්ඛාරෙසු, අනිබ්බිද්ධපුබ්බං අප්පදාලිතපුබ්බං ලොභක්ඛන්ධං නිබ්බිජ්ඣති පදාලෙතීති නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා. අනිබ්බිද්ධපුබ්බං අප්පදාලිතපුබ්බං දොසක්ඛන්ධං, මොහක්ඛන්ධං, කොධං, උපනාහං…පෙ… සබ්බෙ භවගාමිකම්මෙ නිබ්බිජ්ඣති පදාලෙතීති නිබ්බෙධිකපඤ්ඤා.
අනුපදධම්මවිපස්සනන්ති සමාපත්තිවසෙන වා ඣානඞ්ගවසෙන වා අනුපටිපාටියා ධම්මවිපස්සනං විපස්සති, එවං විපස්සන්තො අද්ධමාසෙන අරහත්තං පත්තො. මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො පන සත්තහි දිවසෙහි. එවං සන්තෙපි සාරිපුත්තත්ථෙරො මහාපඤ්ඤවන්තතරො. මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො හි සාවකානං සම්මසනචාරං යට්ඨිකොටියා උප්පීළෙන්තො විය එකදෙසමෙව සම්මසන්තො සත්ත දිවසෙ වායමිත්වා අරහත්තං පත්තො. සාරිපුත්තත්ථෙරො ඨපෙත්වා බුද්ධානං පච්චෙකබුද්ධානඤ්ච සම්මසනචාරං සාවකානං සම්මසනචාරං නිප්පදෙසං සම්මසි. එවං සම්මසන්තො අද්ධමාසං වායමි. අරහත්තඤ්ච කිර පත්වා අඤ්ඤාසි – ‘‘ඨපෙත්වා බුද්ධෙ ච පච්චෙකබුද්ධෙ ච අඤ්ඤො සාවකො නාම පඤ්ඤාය මයා පත්තබ්බං පත්තුං සමත්ථො නාම න භවිස්සතී’’ති. යථා හි පුරිසො වෙළුයට්ඨිං ගණ්හිස්සාමීති මහාජටං වෙළුං දිස්වා ජටං ඡින්දන්තස්ස පපඤ්චො භවිස්සතීති අන්තරෙන හත්ථං පවෙසෙත්වා සම්පත්තමෙව යට්ඨිං මූලෙ ච අග්ගෙ ච ඡින්දිත්වා ආදාය පක්කමෙය්‍ය, සො කිඤ්චාපි පඨමතරං ගච්ඡති, යට්ඨිං පන සාරං වා උජුං වා න ලභති. අපරො ච තථාරූපමෙව වෙණුං දිස්වා ‘‘සචෙ සම්පත්තං යට්ඨිං ගණ්හිස්සාමි, සාරං වා උජුං වා න ලභිස්සාමී’’ති කච්ඡං බන්ධිත්වා මහන්තෙන සත්ථෙන වෙණුජටං ඡින්දිත්වා සාරා චෙව උජූ ච යට්ඨියො උච්චිනිත්වා ආදාය පක්කමෙය්‍ය. අයං කිඤ්චාපි පච්ඡා ගච්ඡති, යට්ඨියො පන සාරා චෙව උජූ ච ලභති. එවංසම්පදමිදං වෙදිතබ්බං ඉමෙසං ද්වින්නං ථෙරානං පධානං.
එවං පන අද්ධමාසං වායමිත්වා ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තත්ථෙරො සූකරඛතලෙණද්වාරෙ භාගිනෙය්‍යස්ස දීඝනඛපරිබ්බාජකස්ස වෙදනාපරිග්ගහසුත්තන්තෙ දෙසියමානෙ දසබලං බීජයමානො ඨිතො දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා පබ්බජිතදිවසතො පන්නරසමෙ දිවසෙ සාවකපාරමිඤාණස්ස මත්ථකං පත්වා සත්තසට්ඨි ඤාණානි පටිවිජ්ඣිත්වා සොළසවිධං පඤ්ඤං අනුප්පත්තො.
තත්‍රිදං, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තස්ස අනුපදධම්මවිපස්සනායාති යා අනුපදධම්මවිපස්සනං විපස්සතීති අනුපදධම්මවිපස්සනා වුත්තා, තත්‍ර අනුපදධම්මවිපස්සනාය සාරිපුත්තස්ස ඉදං හොති. ඉදානි වත්තබ්බං තං තං විපස්සනාකොට්ඨාසං සන්ධායෙතං වුත්තං.
94. පඨමෙ ඣානෙති යෙ පඨමෙ ඣානෙ අන්තොසමාපත්තියං ධම්මා. ත්‍යාස්සාති තෙ අස්ස. අනුපදවවත්ථිතා හොන්තීති අනුපටිපාටියා වවත්ථිතා පරිච්ඡින්නා ඤාතා විදිතා හොන්ති. කථං? ථෙරො හි තෙ ධම්මෙ ඔලොකෙන්තො අභිනිරොපනලක්ඛණො විතක්කො වත්තතීති ජානාති. තථා අනුමජ්ජනලක්ඛණො විචාරො, ඵරණලක්ඛණා පීති, සාතලක්ඛණං සුඛං, අවික්ඛෙපලක්ඛණා චිත්තෙකග්ගතා, ඵුසනලක්ඛණො ඵස්සො වෙදයිතලක්ඛණා වෙදනා, සඤ්ජානනලක්ඛණා සඤ්ඤා, චෙතයිතලක්ඛණා චෙතනා, විජානනලක්ඛණං විඤ්ඤාණං, කත්තුකම්‍යතාලක්ඛණො ඡන්දො, අධිමොක්ඛලක්ඛණො අධිමොක්ඛො, පග්ගාහලක්ඛණං වීරියං උපට්ඨානලක්ඛණා සති, මජ්ඣත්තලක්ඛණා උපෙක්ඛා, අනුනයමනසිකාරලක්ඛණො මනසිකාරො වත්තතීති ජානාති. එවං ජානං අභිනිරොපනට්ඨෙන විතක්කං සභාවතො වවත්ථපෙති…පෙ… අනුනයමනසිකාරණට්ඨෙන මනසිකාරං සභාවභාවතො වවත්ථපෙති. තෙන වුත්තං ‘‘ත්‍යාස්ස ධම්මා අනුපදවවත්ථිතා හොන්තී’’ති.
විදිතා උප්පජ්ජන්තීති උප්පජ්ජමානා විදිතා පාකටාව හුත්වා උප්පජ්ජන්ති. විදිතා උපට්ඨහන්තීති තිට්ඨමානාපි විදිතා පාකටාව හුත්වා තිට්ඨන්ති. විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්තීති නිරුජ්ඣමානාපි විදිතා පාකටාව හුත්වා නිරුජ්ඣන්ති. එත්ථ පන තංඤාණතා චෙව ඤාණබහුතා ච මොචෙතබ්බා. යථා හි තෙනෙව අඞ්ගුලග්ගෙන තං අඞ්ගුලග්ගං න සක්කා ඵුසිතුං, එවමෙව තෙනෙව චිත්තෙන තස්ස චිත්තස්ස උප්පාදො වා ඨිති වා භඞ්ගො වා න සක්කා ජානිතුන්ති. එවං තාව තංඤාණතා මොචෙතබ්බා. යදි පන ද්වෙ චිත්තානි එකතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං, එකෙන චිත්තෙන එකස්ස උප්පාදො වා ඨිති වා භඞ්ගො වා සක්කා භවෙය්‍ය ජානිතුං. ද්වෙ පන ඵස්සා වා වෙදනා වා සඤ්ඤා වා චෙතනා වා චිත්තානි වා එකතො උප්පජ්ජනකානි නාම නත්ථි, එකෙකමෙව උප්පජ්ජති. එවං ඤාණබහුතා මොචෙතබ්බා. එවං සන්තෙ කථං? මහාථෙරස්ස අන්තොසමාපත්තියං සොළස ධම්මා විදිතා පාකටා හොන්තීති. වත්ථාරම්මණානං පරිග්ගහිතතාය. ථෙරෙන හි වත්ථු චෙව ආරම්මණඤ්ච පරිග්ගහිතං, තෙනස්ස තෙසං ධම්මානං උප්පාදං ආවජ්ජන්තස්ස උප්පාදො පාකටො හොති, ඨානං ආවජ්ජන්තස්ස ඨානං පාකටං හොති, භෙදං ආවජ්ජන්තස්ස භෙදො පාකටො හොති. තෙන වුත්තං ‘‘විදිතා උප්පජ්ජන්ති විදිතා උපට්ඨහන්ති විදිතා අබ්භත්ථං ගච්ඡන්තී’’ති. අහුත්වා සම්භොන්තීති ඉමිනා උදයං පස්සති. හුත්වා පටිවෙන්තීති ඉමිනා වයං පස්සති.
අනුපායොති රාගවසෙන අනුපගමනො හුත්වා. අනපායොති පටිඝවසෙන අනපගතො. අනිස්සිතොති තණ්හාදිට්ඨිනිස්සයෙහි අනිස්සිතො. අප්පටිබද්ධොති ඡන්දරාගෙන අබද්ධො. විප්පමුත්තොති කාමරාගතො විප්පමුත්තො. විසංයුත්තොති චතූහි යොගෙහි සබ්බකිලෙසෙහි වා විසංයුත්තො. විමරියාදීකතෙනාති නිම්මරියාදීකතෙන. චෙතසාති එවංවිධෙන චිත්තෙන විහරති.
තත්ථ ද්වෙ මරියාදා කිලෙසමරියාදා ච ආරම්මණමරියාදා ච. සචෙ හිස්ස අන්තොසමාපත්තියං පවත්තෙ සොළස ධම්මෙ ආරබ්භ රාගාදයො උප්පජ්ජෙය්‍යුං, කිලෙසමරියාදා තෙන කතා භවෙය්‍ය, තෙසු පනස්ස එකොපි න උප්පන්නොති කිලෙසමරියාදා නත්ථි. සචෙ පනස්ස අන්තොසමාපත්තියං පවත්තෙ සොළස ධම්මෙ ආවජ්ජන්තස්ස එකච්චෙ ආපාථං නාගච්ඡෙය්‍යුං. එවමස්ස ආරම්මණමරියාදා භවෙය්‍යුං. තෙ පනස්ස සොළස ධම්මෙ ආවජ්ජන්තස්ස ආපාථං අනාගතධම්මො නාම නත්ථීති ආරම්මණමරියාදාපි නත්ථි.
අපරාපි ද්වෙ මරියාදා වික්ඛම්භනමරියාදා ච සමුච්ඡෙදමරියාදා ච. තාසු සමුච්ඡෙදමරියාදා උපරි ආගමිස්සති, ඉමස්මිං පන ඨානෙ වික්ඛම්භනමරියාදා අධිප්පෙතා. තස්ස වික්ඛම්භිතපච්චනීකත්තා නත්ථීති විමරියාදිකතෙන චෙතසා විහරති.
උත්තරි නිස්සරණන්ති ඉතො උත්තරි නිස්සරණං. අඤ්ඤෙසු ච සුත්තෙසු ‘‘උත්තරි නිස්සරණ’’න්ති නිබ්බානං වුත්තං, ඉධ පන අනන්තරො විසෙසො අධිප්පෙතොති වෙදිතබ්බො. තබ්බහුලීකාරාති තස්ස පජානනස්ස බහුලීකරණෙන. අත්ථිත්වෙවස්ස හොතීති තස්ස ථෙරස්ස අත්ථීතියෙව දළ්හතරං හොති. ඉමිනා නයෙන සෙසවාරෙසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො.
දුතියවාරෙ පන සම්පසාදනට්ඨෙන සම්පසාදො. සභාවතො වවත්ථපෙති.
චතුත්ථවාරෙ උපෙක්ඛාති සුඛට්ඨානෙ වෙදනුපෙක්ඛාව. පස්සද්ධත්තා චෙතසො අනාභොගොති යො සො ‘‘යදෙව තත්ථ සුඛ’’න්ති චෙතසො ආභොගො, එතෙනෙතං ඔළාරිකමක්ඛායතීති එවං පස්සද්ධත්තා චෙතසො අනාභොගො වුත්තො, තස්ස අභාවාති අත්ථො. සතිපාරිසුද්ධීති පරිසුද්ධාසතියෙව. උපෙක්ඛාපි පාරිසුද්ධිඋපෙක්ඛා.
95. සතො වුට්ඨහතීති සතියා සමන්නාගතො ඤාණෙන සම්පජානො හුත්වා වුට්ඨාති. තෙ ධම්මෙ සමනුපස්සතීති යස්මා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ බුද්ධානංයෙව අනුපදධම්මවිපස්සනා හොති, න සාවකානං, තස්මා එත්ථ කලාපවිපස්සනං දස්සෙන්තො එවමාහ.
පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්තීති මග්ගපඤ්ඤාය චත්තාරි සච්චානි දිස්වා චත්තාරො ආසවා ඛීණා හොන්ති. සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං ආහරිත්වා අරහත්තං පත්තවාරොපි අත්ථි, නිරොධසමාපත්තිසමාපන්නවාරොපි. අරහත්තං පත්තවාරො ඉධ ගහිතො, නිරොධං පන චිණ්ණවසිතාය අපරාපරං සමාපජ්ජිස්සතීති වදන්ති.
තත්ථස්ස යස්මිං කාලෙ නිරොධසමාපත්ති සීසං හොති, නිරොධස්ස වාරො ආගච්ඡති, ඵලසමාපත්ති ගූළ්හා හොති. යස්මිං කාලෙ ඵලසමාපත්ති සීසං හොති, ඵලසමාපත්තියා වාරො ආගච්ඡති, නිරොධසමාපත්ති ගූළ්හා හොති. ජම්බුදීපවාසිනො ථෙරා පන වදන්ති ‘‘සාරිපුත්තත්ථෙරො සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං ආහරිත්වා අනාගාමිඵලං සච්ඡිකත්වා නිරොධං සමාපජ්ජි, නිරොධා වුට්ඨාය අරහත්තං පත්තො’’ති. තෙ ධම්මෙති අන්තොසමාපත්තියං පවත්තෙ තිසමුට්ඨානිකරූපධම්මෙ, හෙට්ඨා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තියං පවත්තධම්මෙ වා. තෙපි හි ඉමස්මිං වාරෙ විපස්සිතබ්බධම්මාව, තස්මා තෙ වා විපස්සතීති දස්සෙතුං ඉදං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.
97. වසිප්පතොති චිණ්ණවසිතං පත්තො. පාරමිප්පත්තොති නිප්ඵත්තිං පත්තො. ඔරසොතිආදීසු ථෙරො භගවතො උරෙ නිබ්බත්තසද්දං සුත්වා ජාතොති ඔරසො, මුඛෙන පභාවිතං සද්දං සුත්වා ජාතොති මුඛතො ජාතො, ධම්මෙන පන ජාතත්තා නිම්මිතත්තා ධම්මජො ධම්මනිම්මිතො, ධම්මදායස්ස ආදියනතො ධම්මදායාදො, ආමිසදායස්ස අනාදියනතො නො ආමිසදායාදොති වෙදිතබ්බො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.
පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය
අනුපදසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.