8. සමණමුණ්ඩිකසුත්තවණ්ණනා
260. එවං මෙ සුතන්ති සමණමුණ්ඩිකසුත්තං. තත්ථ උග්ගාහමානොති තස්ස පරිබ්බාජකස්ස නාමං. සුමනොති පකතිනාමං. කිඤ්චි කිඤ්චි පන උග්ගහිතුං උග්ගාහෙතුං සමත්ථතාය උග්ගාහමානොති නං සඤ්ජානන්ති. සමයං පවදන්ති එත්ථාති සමයප්පවාදකං. තස්මිං කිර ඨානෙ චඞ්කීතාරුක්ඛපොක්ඛරසාතිප්පභුතයො බ්‍රාහ්මණා නිගණ්ඨාචෙලකපරිබ්බාජකාදයො ච පබ්බජිතා සන්නිපතිත්වා අත්තනො අත්තනො සමයං පවදන්ති කථෙන්ති දීපෙන්ති, තස්මා සො ආරාමො සමයප්පවාදකොති වුච්චති. ස්වෙව තින්දුකාචීරසඞ්ඛාතාය තිම්බරූසකරුක්ඛපන්තියා පරික්ඛිත්තත්තා තින්දුකාචීරං. යස්මා පනෙත්ථ පඨමං එකා සාලා අහොසි, පච්ඡා මහාපුඤ්ඤං පොට්ඨපාදපරිබ්බාජකං නිස්සාය බහූ සාලා කතා, තස්මා තමෙව එකං සාලං උපාදාය ලද්ධනාමවසෙන එකසාලකොති වුච්චති. මල්ලිකාය පන පසෙනදිරඤ්ඤො දෙවියා උය්‍යානභූතො සො පුප්ඵඵලසඤ්ඡන්නො ආරාමොති කත්වා මල්ලිකාය ආරාමොති සඞ්ඛං ගතො. තස්මිං සමයප්පවාදකෙ තින්දුකාචීරෙ එකසාලකෙ මල්ලිකාය ආරාමෙ. පටිවසතීති වාසඵාසුතාය වසති. දිවා දිවස්සාති දිවසස්ස දිවා නාම මජ්ඣන්හාතික්කමො, තස්මිං දිවසස්සපි දිවාභූතෙ අතික්කන්තමත්තෙ මජ්ඣන්හිකෙ නික්ඛමීති අත්ථො. පටිසල්ලීනොති තතො තතො රූපාදිගොචරතො චිත්තං පටිසංහරිත්වා ලීනො, ඣානරතිසෙවනවසෙන එකීභාවං ගතො. මනොභාවනීයානන්ති මනවඩ්ඪනකානං, යෙ ආවජ්ජතො මනසිකරොතො චිත්තං විනීවරණං හොති උන්නමති වඩ්ඪති. යාවතාති යත්තකා. අයං තෙසං අඤ්ඤතරොති අයං තෙසං අබ්භන්තරො එකො සාවකො. අප්පෙව නාමාති තස්ස උපසඞ්කමනං පත්ථයමානො ආහ. පත්ථනාකාරණං පන සන්දකසුත්තෙ වුත්තමෙව.
261. එතදවොචාති දන්දපඤ්ඤො අයං ගහපති, ධම්මකථාය නං සඞ්ගණ්හිත්වා අත්තනො සාවකං කරිස්සාමීති මඤ්ඤමානො එතං ‘‘චතූහි ඛො’’තිආදිවචනං අවොච. තත්ථ පඤ්ඤපෙමීති දස්සෙමි ඨපෙමි. සම්පන්නකුසලන්ති පරිපුණ්ණකුසලං. පරමකුසලන්ති උත්තමකුසලං. අයොජ්ඣන්ති වාදයුද්ධෙන යුජ්ඣිත්වා චාලෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං අචලං නික්කම්පං ථිරං. න කරොතීති අකරණමත්තමෙව වදති, එත්ථ පන සංවරප්පහානං වා පටිසෙවනප්පහානං වා න වදති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො.
නෙව අභිනන්දීති තිත්ථියා නාම ජානිත්වාපි අජානිත්වාපි යං වා තං වා වදන්තීති මඤ්ඤමානො නාභිනන්දි. න පටික්කොසීති සාසනස්ස අනුලොමං විය පසන්නාකාරං විය වදතීති මඤ්ඤමානො න පටිසෙධෙති.
262. යථා උග්ගාහමානස්සාති යථා තස්ස වචනං, එවං සන්තෙ උත්තානසෙය්‍යකො කුමාරො අයොජ්ඣසමණො ථිරසමණො භවිස්සති, මයං පන එවං න වදාමාති දීපෙති. කායොතිපි න හොතීති සකකායො පරකායොතිපි විසෙසඤාණං න හොති. අඤ්ඤත්‍ර ඵන්දිතමත්තාති පච්චත්ථරණෙ වලිසම්ඵස්සෙන වා මඞ්ගුලදට්ඨෙන වා කායඵන්දනමත්තං නාම හොති. තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං කායෙන කරණකම්මං නාම නත්ථි. තම්පි ච කිලෙසසහගතචිත්තෙනෙව හොති. වාචාතිපි න හොතීති මිච්ඡාවාචා සම්මාවාචාතිපි නානත්තං න හොති. රොදිතමත්තාති ජිඝච්ඡාපිපාසාපරෙතස්ස පන රොදිතමත්තං හොති. තම්පි කිලෙසසහගතචිත්තෙනෙව. සඞ්කප්පොති මිච්ඡාසඞ්කප්පො සම්මාසඞ්කප්පොතිපි නානත්තං න හොති. විකූජිතමත්තාති විකූජිතමත්තං රොදනහසිතමත්තං හොති. දහරකුමාරකානඤ්හි චිත්තං අතීතාරම්මණං පවත්තති, නිරයතො ආගතා නිරයදුක්ඛං සරිත්වා රොදන්ති, දෙවලොකතො ආගතා හසන්ති, තම්පි කිලෙසසහගතචිත්තෙනෙව හොති. ආජීවොති මිච්ඡාජීවො සම්මාජීවොතිපි නානත්තං න හොති. අඤ්ඤත්‍ර මාතුථඤ්ඤාති ථඤ්ඤචොරදාරකා නාම හොන්ති, මාතරි ඛීරං පායන්තියා අපිවිත්වා අඤ්ඤවිහිතකාලෙ පිට්ඨිපස්සෙන ආගන්ත්වා ථඤ්ඤං පිවන්ති. එත්තකං මුඤ්චිත්වා අඤ්ඤො මිච්ඡාජීවො නත්ථි. අයම්පි කිලෙසසහගතචිත්තෙනෙව හොතීති දස්සෙති.
263. එවං පරිබ්බාජකවාදං පටික්ඛිපිත්වා ඉදානි සයං සෙක්ඛභූමියං මාතිකං ඨපෙන්තො චතූහි ඛො අහන්තිආදිමාහ. තත්ථ සමධිගය්හ තිට්ඨතීති විසෙසෙත්වා තිට්ඨති. න කායෙන පාප කම්මන්තිආදීසු න කෙවලං අකරණමත්තමෙව, භගවා පන එත්ථ සංවරප්පහානපටිසඞ්ඛා පඤ්ඤපෙති. තං සන්ධායෙවමාහ. න චෙව සම්පන්නකුසලන්තිආදි පන ඛීණාසවං සන්ධාය වුත්තං.
ඉදානි අසෙක්ඛභූමියං මාතිකං ඨපෙන්තො දසහි ඛො අහන්තිආදිමාහ. තත්ථ තීණි පදානි නිස්සාය ද්වෙ පඨමචතුක්කා ඨපිතා, එකං පදං නිස්සාය ද්වෙ පච්ඡිමචතුක්කා. අයං සෙක්ඛභූමියං මාතිකා.
264. ඉදානි තං විභජන්තො කතමෙ ච ථපති අකුසලසීලාතිආදිමාහ. තත්ථ සරාගන්ති අට්ඨවිධං ලොභසහගතචිත්තං. සදොසන්ති පටිඝසම්පයුත්තචිත්තද්වයං. සමොහන්ති විචිකිච්ඡුද්ධච්චසහගතචිත්තද්වයම්පි වට්ටති, සබ්බාකුසලචිත්තානිපි. මොහො සබ්බාකුසලෙ උප්පජ්ජතීති හි වුත්තං. ඉතොසමුට්ඨානාති ඉතො සරාගාදිචිත්තතො සමුට්ඨානං උප්පත්ති එතෙසන්ති ඉතොසමුට්ඨානා.
කුහින්ති කතරං ඨානං පාපුණිත්වා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. එත්ථෙතෙති සොතාපත්තිඵලෙ භුම්මං. පාතිමොක්ඛසංවරසීලඤ්හි සොතාපත්තිඵලෙ පරිපුණ්ණං හොති, තං ඨානං පත්වා අකුසලසීලං අසෙසං නිරුජ්ඣති. අකුසලසීලන්ති ච දුස්සීලස්සෙතං අධිවචනන්ති වෙදිතබ්බං.
අකුසලානං සීලානං නිරොධාය පටිපන්නොති එත්ථ යාව සොතාපත්තිමග්ගා නිරොධාය පටිපන්නො නාම හොති, ඵලපත්තෙ පන තෙ නිරොධිතා නාම හොන්ති.
265. වීතරාගන්තිආදීහි අට්ඨවිධං කාමාවචරකුසලචිත්තමෙව වුත්තං. එතෙන හි කුසලසීලං සමුට්ඨාති.
සීලවා හොතීති සීලසම්පන්නො හොති ගුණසම්පන්නො ච. නො ච සීලමයොති අලමෙත්තාවතා, නත්ථි ඉතො කිඤ්චි උත්තරි කරණීයන්ති එවං සීලමයො න හොති. යත්ථස්ස තෙති අරහත්තඵලෙ භුම්මං. අරහත්තඵලඤ්හි පත්වා අකුසලසීලං අසෙසං නිරුජ්ඣති.
නිරොධාය පටිපන්නොති එත්ථ යාව අරහත්තමග්ගා නිරොධාය පටිපන්නො නාම හොති, ඵලපත්තෙ පන තෙ නිරොධිතා නාම හොන්ති.
266. කාමසඤ්ඤාදීසු කාමසඤ්ඤා අට්ඨලොභසහගතචිත්තසහජාතා, ඉතරා ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තද්වයෙන සහජාතා.
පඨමං ඣානන්ති අනාගාමිඵලපඨමජ්ඣානං. එත්ථෙතෙති අනාගාමිඵලෙ භුම්මං. අනාගාමිඵලඤ්හි පත්වා අකුසලසඞ්කප්පා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති.
නිරොධාය පටිපන්නොති එත්ථ යාව අනාගාමිමග්ගා නිරොධාය පටිපන්නො නාම හොති, ඵලපත්තෙ පන තෙ නිරොධිතා නාම හොන්ති. නෙක්ඛම්මසඤ්ඤාදයො හි තිස්සොපි අට්ඨකාමාවචරකුසලසහජාතසඤ්ඤාව.
267. එත්ථෙතෙති අරහත්තඵලෙ භුම්මං. දුතියජ්ඣානිකං අරහත්තඵලඤ්හි පාපුණිත්වා කුසලසඞ්කප්පා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. නිරොධාය පටිපන්නොති එත්ථ යාව අරහත්තමග්ගා නිරොධාය පටිපන්නො නාම හොති, ඵලපත්තෙ පන තෙ නිරොධිතා නාම හොන්ති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.
පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය
සමණමුණ්ඩිකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.