9. චූළසකුලුදායිසුත්තවණ්ණනා

270. එවං මෙ සුතන්ති චූළසකුලුදායිසුත්තං. තත්ථ යදා පන, භන්තෙ, භගවාති ඉදං පරිබ්බාජකො ධම්මකථං සොතුකාමො භගවතො ධම්මදෙසනාය සාලයභාවං දස්සෙන්තො ආහ.

271. තංයෙවෙත්ථ පටිභාතූති සචෙ ධම්මං සොතුකාමො, තුය්හෙවෙත්ථ එකො පඤ්හො එකං කාරණං උපට්ඨාතු. යථා මං පටිභාසෙය්‍යාති යෙන කාරණෙන මම ධම්මදෙසනා උපට්ඨහෙය්‍ය, එතෙන හි කාරණෙන කථාය සමුට්ඨිතාය සුඛං ධම්මං දෙසෙතුන්ති දීපෙති. තස්ස මය්හං, භන්තෙති සො කිර තං දිස්වා – ‘‘සචෙ භගවා ඉධ අභවිස්සා, අයමෙතස්ස භාසිතස්ස අත්ථොති දීපසහස්සං විය උජ්ජලාපෙත්වා අජ්ජ මෙ පාකටං අකරිස්සා’’ති දසබලංයෙව අනුස්සරි. තස්මා තස්ස මය්හං, භන්තෙතිආදිමාහ. තත්ථ අහො නූනාති අනුස්සරණත්ථෙ නිපාතද්වයං. තෙන තස්ස භගවන්තං අනුස්සරන්තස්ස එතදහොසි ‘‘අහො නූන භගවා අහො නූන සුගතො’’ති. යො ඉමෙසන්ති යො ඉමෙසං ධම්මානං. සුකුසලොති සුට්ඨු කුසලො නිපුණො ඡෙකො. සො භගවා අහො නූන කථෙය්‍ය, සො සුගතො අහො නූන කථෙය්‍ය, තස්ස හි භගවතො පුබ්බෙනිවාසඤාණස්ස අනෙකානි කප්පකොටිසහස්සානි එකඞ්ගණානි පාකටානීති, අයමෙත්ථ අධිප්පායො.

තස්ස වාහං පුබ්බන්තං ආරබ්භාති යො හි ලාභී හොති, සො ‘‘පුබ්බෙ ත්වං ඛත්තියො අහොසි, බ්‍රාහ්මණො අහොසී’’ති වුත්තෙ ජානන්තො සක්කච්චං සුස්සූසති. අලාභී පන – ‘‘එවං භවිස්සති එවං භවිස්සතී’’ති සීසකම්පමෙත්තමෙව දස්සෙති. තස්මා එවමාහ – ‘‘තස්ස වාහං පුබ්බන්තං ආරබ්භ පඤ්හස්ස වෙය්‍යාකරණෙන චිත්තං ආරාධෙය්‍ය’’න්ති.

සො වා මං අපරන්තන්ති දිබ්බචක්ඛුලාභිනො හි අනාගතංසඤාණං ඉජ්ඣති, තස්මා එවමාහ. ඉතරං පුබ්බෙ වුත්තනයමෙව.

ධම්මං තෙ දෙසෙස්සාමීති අයං කිර අතීතෙ දෙසියමානෙපි න බුජ්ඣිස්සති, අනාගතෙ දෙසියමානෙපි න බුජ්ඣිස්සති. අථස්ස භගවා සණ්හසුඛුමං පච්චයාකාරං දෙසෙතුකාමො එවමාහ. කිං පන තං බුජ්ඣිස්සතීති? එතං පගෙව න බුජ්ඣිස්සති, අනාගතෙ පනස්ස වාසනාය පච්චයො භවිස්සතීති දිස්වා භගවා එවමාහ.

පංසුපිසාචකන්ති අසුචිට්ඨානෙ නිබ්බත්තපිසාචං. සො හි එකං මූලං ගහෙත්වා අදිස්සමානකායො හොති. තත්‍රිදං වත්ථු – එකා කිර යක්ඛිනී ද්වෙ දාරකෙ ථූපාරාමද්වාරෙ නිසීදාපෙත්වා ආහාරපරියෙසනත්ථං නගරං ගතා. දාරකා එකං පිණ්ඩපාතිකත්ථෙරං දිස්වා ආහංසු, – ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං මාතා අන්තො නගරං පවිට්ඨා, තස්සා වදෙය්‍යාථ ‘යං වා තං වා ලද්ධකං, ගහෙත්වා සීඝං ගච්ඡ, දාරකා තෙ ජිඝච්ඡිතං සන්ධාරෙතුං න සක්කොන්තී’’’ති. තමහං කථං පස්සිස්සාමීති? ඉදං, භන්තෙ, ගණ්හථාති එකං මූලඛණ්ඩං අදංසු. ථෙරස්ස අනෙකානි යක්ඛසහස්සානි පඤ්ඤායිංසු, සො දාරකෙහි දින්නසඤ්ඤාණෙන තං යක්ඛිනිං අද්දස විරූපං බීභච්ඡං කෙවලං වීථියං ගබ්භමලං පච්චාසීසමානං. දිස්වා තමත්ථං කථෙසි. කථං මං ත්වං පස්සසීති වුත්තෙ මූලඛණ්ඩං දස්සෙසි, සා අච්ඡින්දිත්වා ගණ්හි. එවං පංසුපිසාචකා එකං මූලං ගහෙත්වා අදිස්සමානකායා හොන්ති. තං සන්ධායෙස ‘‘පංසුපිසාචකම්පි න පස්සාමී’’ති ආහ. න පක්ඛායතීති න දිස්සති න උපට්ඨාති.

272. දීඝාපි ඛො තෙ එසාති උදායි එසා තව වාචා දීඝාපි භවෙය්‍ය, එවං වදන්තස්ස වස්සසතම්පි වස්සසහස්සම්පි පවත්තෙය්‍ය, න ච අත්ථං දීපෙය්‍යාති අධිප්පායො. අප්පාටිහීරකතන්ති අනිය්‍යානිකං අමූලකං නිරත්ථකං සම්පජ්ජතීති අත්ථො.

ඉදානි තං වණ්ණං දස්සෙන්තො සෙය්‍යථාපි, භන්තෙතිආදිමාහ. තත්ථ පණ්ඩුකම්බලෙ නික්ඛිත්තොති විසභාගවණ්ණෙ රත්තකම්බලෙ ඨපිතො. එවංවණ්ණො අත්තා හොතීති ඉදං සො සුභකිණ්හදෙවලොකෙ නිබ්බත්තක්ඛන්ධෙ සන්ධාය – ‘‘අම්හාකං මතකාලෙ අත්තා සුභකිණ්හදෙවලොකෙ ඛන්ධා විය ජොතෙතී’’ති වදති.

273. අයං ඉමෙසං උභින්නන්ති සො කිර යස්මා මණිස්ස බහි ආභා න නිච්ඡරති, ඛජ්ජොපනකස්ස අඞ්ගුලද්වඞ්ගුලචතුරඞ්ගුලමත්තං නිච්ඡරති, මහාඛජ්ජොපනකස්ස පන ඛළමණ්ඩලමත්තම්පි නිච්ඡරතියෙව, තස්මා එවමාහ.

විද්ධෙති උබ්බිද්ධෙ, මෙඝවිගමෙන දූරීභූතෙති අත්ථො. විගතවලාහකෙති අපගතමෙඝෙ. දෙවෙති ආකාසෙ. ඔසධිතාරකාති සුක්කතාරකා. සා හි යස්මා තස්සා උදයතො පට්ඨාය තෙන සඤ්ඤාණෙන ඔසධානි ගණ්හන්තිපි පිවන්තිපි, තස්මා ‘‘ඔසධිතාරකා’’ති වුච්චති. අභිදො අඩ්ඪරත්තසමයන්ති අභින්නෙ අඩ්ඪරත්තසමයෙ. ඉමිනා ගගනමජ්ඣෙ ඨිතචන්දං දස්සෙති. අභිදො මජ්ඣන්හිකෙපි එසෙව නයො.

අතො ඛොති යෙ අනුභොන්ති, තෙහි බහුතරා, බහූ චෙව බහුතරා චාති අත්ථො. ආභා නානුභොන්තීති ඔභාසං න වළඤ්ජන්ති, අත්තනො සරීරොභාසෙනෙව ආලොකං ඵරිත්වා විහරන්ති.

274. ඉදානි යස්මා සො ‘‘එකන්තසුඛං ලොකං පුච්ඡිස්සාමී’’ති නිසින්නො, පුච්ඡාමූළ්හො පන ජාතො, තස්මා නං භගවා තං පුච්ඡං සරාපෙන්තො කිං පන, උදායි, අත්ථි එකන්තසුඛො ලොකොතිආදිමාහ. තත්ථ ආකාරවතීති කාරණවතී. අඤ්ඤතරං වා පන තපොගුණන්ති අචෙලකපාළිං සන්ධායාහ, සුරාපානවිරතීති අත්ථො.

275. කතමා පන සා, භන්තෙ, ආකාරවතී පටිපදා එකන්තසුඛස්සාති කස්මා පුච්ඡති? එවං කිරස්ස අහොසි – ‘‘මයං සත්තානං එකන්තසුඛං වදාම, පටිපදං පන කාලෙන සුඛං කාලෙන දුක්ඛං වදාම. එකන්තසුඛස්ස ඛො පන අත්තනො පටිපදායපි එකන්තසුඛාය භවිතබ්බං. අම්හාකං කථා අනිය්‍යානිකා, සත්ථු කථාව නිය්‍යානිකා’’ති. ඉදානි සත්ථාරංයෙව පුච්ඡිත්වා ජානිස්සාමීති තස්මා පුච්ඡති.

එත්ථ මයං අනස්සාමාති එතස්මිං කාරණෙ මයං අනස්සාම. කස්මා පන එවමාහංසු? තෙ කිර පුබ්බෙ පඤ්චසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය කසිණපරිකම්මං කත්වා තතියජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා අපරිහීනජ්ඣානා කාලං කත්වා සුභකිණ්හෙසු නිබ්බත්තන්තීති ජානන්ති, ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ පන කාලෙ කසිණපරිකම්මම්පි න ජානිංසු, තතියජ්ඣානම්පි නිබ්බත්තෙතුං නාසක්ඛිංසු. පඤ්ච පුබ්බභාගධම්මෙ පන ‘‘ආකාරවතී පටිපදා’’ති උග්ගහෙත්වා තතියජ්ඣානං ‘‘එකන්තසුඛො ලොකො’’ති උග්ගණ්හිංසු. තස්මා එවමාහංසු. උත්තරිතරන්ති ඉතො පඤ්චහි ධම්මෙහි උත්තරිතරං පටිපදං වා තතියජ්ඣානතො උත්තරිතරං එකන්තසුඛං ලොකං වා න ජානාමාති වුත්තං හොති. අප්පසද්දෙ කත්වාති එකප්පහාරෙනෙව මහාසද්දං කාතුං ආරද්ධෙ නිස්සද්දෙ කත්වා.

276. සච්ඡිකිරියාහෙතූති එත්ථ ද්වෙ සච්ඡිකිරියා පටිලාභසච්ඡිකිරියා ච පච්චක්ඛසච්ඡිකිරියා ච. තත්ථ තතියජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා අපරිහීනජ්ඣානො කාලං කත්වා සුභකිණ්හලොකෙ තෙසං දෙවානං සමානායුවණ්ණො හුත්වා නිබ්බත්තති, අයං පටිලාභසච්ඡිකිරියා නාම. චතුත්ථජ්ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා ඉද්ධිවිකුබ්බනෙන සුභකිණ්හලොකං ගන්ත්වා තෙහි දෙවෙහි සද්ධිං සන්තිට්ඨති සල්ලපති සාකච්ඡං ආපජ්ජති, අයං පච්චක්ඛසච්ඡිකිරියා නාම. තාසං ද්වින්නම්පි තතියජ්ඣානං ආකාරවතී පටිපදා නාම. තඤ්හි අනුප්පාදෙත්වා නෙව සක්කා සුභකිණ්හලොකෙ නිබ්බත්තිතුං, න චතුත්ථජ්ඣානං උප්පාදෙතුං. ඉති දුවිධම්පෙතං සච්ඡිකිරියං සන්ධාය – ‘‘එතස්ස නූන, භන්තෙ, එකන්තසුඛස්ස ලොකස්ස සච්ඡිකිරියාහෙතූ’’ති ආහ.

277. උදඤ්චනිකොති උදකවාරකො. අන්තරායමකාසීති යථා පබ්බජ්ජං න ලභති, එවං උපද්දුතමකාසි යථා තං උපනිස්සයවිපන්නං. අයං කිර කස්සපබුද්ධකාලෙ පබ්බජිත්වා සමණධම්මමකාසි. අථස්ස එකො සහායකො භික්ඛු සාසනෙ අනභිරතො, ‘‘ආවුසො, විබ්භමිස්සාමී’’ති ආරොචෙසි. සො තස්ස පත්තචීවරෙ ලොභං උප්පාදෙත්වා ගිහිභාවාය වණ්ණං අභාසි. ඉතරො තස්ස පත්තචීවරං දත්වා විබ්භමි. තෙනස්ස කම්මුනා ඉදානි භගවතො සම්මුඛා පබ්බජ්ජාය අන්තරායො ජාතො. භගවතා පනස්ස පුරිමසුත්තං අතිරෙකභාණවාරමත්තං, ඉදං භාණවාරමත්තන්ති එත්තකාය තන්තියා ධම්මො කථිතො, එකදෙසනායපි මග්ගඵලපටිවෙධො න ජාතො, අනාගතෙ පනස්ස පච්චයො භවිස්සතීති භගවා ධම්මං දෙසෙති. අනාගතෙ පච්චයභාවඤ්චස්ස දිස්වා භගවා ධරමානො එකං භික්ඛුම්පි මෙත්තාවිහාරිම්හි එතදග්ගෙ න ඨපෙසි. පස්සති හි භගවා – ‘‘අනාගතෙ අයං මම සාසනෙ පබ්බජිත්වා මෙත්තාවිහාරීනං අග්ගො භවිස්සතී’’ති.

සො භගවති පරිනිබ්බුතෙ ධම්මාසොකරාජකාලෙ පාටලිපුත්තෙ නිබ්බත්තිත්වා පබ්බජිත්වා අරහත්තප්පත්තො අස්සගුත්තත්ථෙරො නාම හුත්වා මෙත්තාවිහාරීනං අග්ගො අහොසි. ථෙරස්ස මෙත්තානුභාවෙන තිරච්ඡානගතාපි මෙත්තචිත්තං පටිලභිංසු, ථෙරො සකලජම්බුදීපෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ඔවාදාචරියො හුත්වා වත්තනිසෙනාසනෙ ආවසි, තිංසයොජනමත්තා අටවී එකං පධානඝරං අහොසි. ථෙරො ආකාසෙ චම්මඛණ්ඩං පත්ථරිත්වා තත්ථ නිසින්නො කම්මට්ඨානං කථෙසි. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ භික්ඛාචාරම්පි අගන්ත්වා විහාරෙ නිසින්නො කම්මට්ඨානං කථෙසි, මනුස්සා විහාරමෙව ගන්ත්වා දානමදංසු. ධම්මාසොකරාජා ථෙරස්ස ගුණං සුත්වා දට්ඨුකාමො තික්ඛත්තුං පහිණි. ථෙරො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ඔවාදං දම්මීති එකවාරම්පි න ගතොති.

පපඤ්චසූදනියා මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාය

චූළසකුලුදායිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.