5. අම්බවිමානවණ්ණනා

උච්චමිදං මණිථූණන්ති අම්බවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. තෙන සමයෙන රාජගහෙ අඤ්ඤතරො දුග්ගතපුරිසො පරෙසං භත්තවෙතනභතො හුත්වා අම්බවනං රක්ඛති. සො එකදිවසං ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං ගිම්හසමයෙ සූරියාතපසන්තත්තෙ උණ්හවාලිකානිප්පීළිතෙ විප්ඵන්දමානමරීචිජාලවිත්ථතෙ භූමිප්පදෙසෙ තස්ස අම්බාරාමස්ස අවිදූරෙන මග්ගෙන සෙදාගතෙන ගත්තෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා සඤ්ජාතගාරවබහුමානො උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ ‘‘මහා අයං, භන්තෙ, ඝම්මපරිළාහො, අතිවිය පරිස්සන්තරූපො විය දිස්සති, සාධු, භන්තෙ, අය්‍යො ඉමං අම්බාරාමං පවිසිත්වා මුහුත්තං විස්සමිත්වා අද්ධානපරිස්සමං පටිවිනොදෙත්වා ගච්ඡථ අනුකම්පං උපාදායා’’ති. ථෙරො විසෙසතො තස්ස චිත්තප්පසාදං පරිබ්‍රූහෙතුකාමො තං ආරාමං පවිසිත්වා අඤ්ඤතරස්ස අම්බරුක්ඛස්ස මූලෙ නිසීදි.

පුන සො පුරිසො ආහ ‘‘සචෙ, භන්තෙ, න්හායිතුකාමත්ථ, අහං ඉතො කූපතො උදකං උද්ධරිත්වා තුම්හෙ න්හාපෙස්සාමි, පානීයඤ්ච දස්සාමී’’ති. ථෙරොපි අධිවාසෙසි තුණ්හීභාවෙන. සො කූපතො උදකං උද්ධරිත්වා පරිස්සාවෙත්වා ථෙරං න්හාපෙසි, න්හාපෙත්වා ච හත්ථපාදෙ ධොවිත්වා නිසින්නස්ස පානීයං උපනෙසි. ථෙරො පානීයං පිවිත්වා පටිප්පස්සද්ධදරථො තස්ස පුරිසස්ස උදකදානෙ චෙව න්හාපනෙ ච අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. අථ සො පුරිසො ‘‘ඝම්මාභිතත්තස්ස වත ථෙරස්ස ඝම්මපරිළාහං පටිප්පස්සම්භෙසිං, බහුං වත මයා පුඤ්ඤං පසුත’’න්ති උළාරපීතිසොමනස්සං පටිසංවෙදෙසි. සො අපරභාගෙ කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු උප්පජ්ජි. තං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො උපසඞ්කමිත්වා ඉමාහි ගාථාහි කතපුඤ්ඤං පුච්ඡි.

1146. ‘‘උච්චමිදං මණිථූණං විමානං, සමන්තතො ද්වාදස යොජනානි;

කූටාගාරා සත්තසතා උළාරා, වෙළුරියථම්භා රුචකත්ථතා සුභා.

1147. ‘‘තත්ථච්ඡසි පිවසි ඛාදසි ච, දිබ්බා ච වීණා පවදන්ති වග්ගුං;

දිබ්බා රසා කාමගුණෙත්ථ පඤ්ච, නාරියො ච නච්චන්ති සුවණ්ණඡන්නා.

1148. ‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…

වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.

1150. ‘‘සො දෙවපුත්තො අත්තමනො…පෙ…

යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

1151. ‘‘ගිම්හානං පච්ඡිමෙ මාසෙ, පතපන්තෙ දිවඞ්කරෙ;

පරෙසං භතකො පොසො, අම්බාරාමමසිඤ්චති.

1152. ‘‘අථ තෙනාගමා භික්ඛු, සාරිපුත්තොති විස්සුතො;

කිලන්තරූපො කායෙන, අකිලන්තොව චෙතසා.

1153. ‘‘තඤ්ච දිස්වාන ආයන්තං, අවොචං අම්බසිඤ්චකො;

සාධු තං භන්තෙ න්හාපෙය්‍යං, යං මමස්ස සුඛාවහං.

1154. ‘‘තස්ස මෙ අනුකම්පාය, නික්ඛිපි පත්තචීවරං;

නිසීදි රුක්ඛමූලස්මිං, ඡායාය එකචීවරො.

1155. ‘‘තඤ්ච අච්ඡෙන වාරිනා, පසන්නමානසො නරො;

න්හාපයී රුක්ඛමූලස්මිං, ඡායාය එකචීවරං.

1156. ‘‘අම්බො ච සිත්තො සමණො ච න්හාපිතො,

මයා ච පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකං;

ඉති සො පීතියා කායං, සබ්බං ඵරති අත්තනො.

1157. ‘‘තදෙව එත්තකං කම්මං, අකාසිං තාය ජාතියා;

පහාය මානුසං දෙහං, උපපන්නොම්හි නන්දනං.

1158. ‘‘නන්දනෙ ච වනෙ රම්මෙ, නානාදිජගණායුතෙ;

රමාමි නච්චගීතෙහි, අච්ඡරාහි පුරක්ඛතො’’ති. –

සොපි තස්ස ඉමාහි ගාථාහි බ්‍යාකාසි.

1151. තත්ථ ගිම්හානං පච්ඡිමෙ මාසෙති ආසාළ්හිමාසෙ. පතපන්තෙති අතිවිය දිප්පන්තෙ, සබ්බසො උණ්හං විස්සජ්ජෙන්තෙති අත්ථො. දිවඞ්කරෙති දිවාකරෙ, අයමෙව වා පාඨො. අසිඤ්චතීති සිඤ්චති, -කාරො නිපාතමත්තං, සිඤ්චති අම්බරුක්ඛමූලෙසු ධුවං ජලසෙකං කරොතීති අත්ථො. ‘‘අසිඤ්චථා’’ති ච පාඨො, සිඤ්චිත්ථාති අත්ථො. ‘‘අසිඤ්චහ’’න්ති ච පඨන්ති, පරෙසං භතකො පොසො හුත්වා තදා අම්බාරාමං අසිඤ්චිං අහන්ති අත්ථො.

1152. තෙනාති යෙන දිසාභාගෙන සො අම්බාරාමො, තෙන අගමා අගඤ්ඡි. අකිලන්තොව චෙතසාති චෙතොදුක්ඛස්ස මග්ගෙනෙව පහීනත්තා චෙතසා අකිලන්තොපි සමානො කිලන්තුරූපො කායෙන තෙන මග්ගෙන අගමාති යොජනා.

1153-4. අවොචං අහං තදා අම්බසිඤ්චකො හුත්වාති යොජනා. එකචීවරොති න්හායිතුකාමොති අධිප්පායො.

1156. ඉතීති එවං ‘‘අම්බො ච සිත්තො, සමණො ච න්හාපිතො, මයා ච පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකං, එකෙනෙව පයොගෙන තිවිධොපි අත්ථො සාධිතො’’ති ඉමිනාකාරෙන පවත්තාය පීතියා සො පුරිසො අත්තනො සබ්බං කායං ඵරති, නිරන්තරං ඵුටං කරොතීති යොජනා. අතීතත්ථෙ චෙතං වත්තමානවචනං, ඵරීති අත්ථො.

1157. තදෙව එත්තකං කම්මන්ති තං එත්තකං එවං පානීයදානමත්තකං කම්මං අකාසිං, තාය තස්සං ජාතියං අඤ්ඤං නානුස්සරාමීති අධිප්පායො. තෙසං වුත්තනයමෙව.

අම්බවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.