5. ද්වාරපාලකවිමානවණ්ණනා
උච්චමිදං මණිථූණන්ති ද්වාරපාලකවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ. තෙන ච සමයෙන රාජගහෙ අඤ්ඤතරො උපාසකො චත්තාරි නිච්චභත්තානි සඞ්ඝස්ස දෙති. තස්ස පන ගෙහං පරියන්තෙ ඨිතං චොරභයෙන යෙභුය්‍යෙන පිහිතද්වාරමෙව හොති. භික්ඛූ ගන්ත්වා කදාචි ද්වාරස්ස පිහිතත්තා භත්තං අලද්ධාව පටිගච්ඡන්ති. උපාසකො භරියං ආහ ‘‘කිං, භද්දෙ, අය්‍යානං සක්කච්චං භික්ඛා දීයතී’’ති? සා ආහ ‘‘එකෙසු දිවසෙසු අය්‍යා නාගමිංසූ’’ති. ‘‘කිං කාරණ’’න්ති? ‘‘ද්වාරස්ස පිහිතත්තා මඤ්ඤෙ’’ති. තං සුත්වා උපාසකො සංවෙගප්පත්තො හුත්වා එකං පුරිසං ද්වාරපාලං කත්වා ඨපෙසි ‘‘ත්වං අජ්ජතො පට්ඨාය ද්වාරං රක්ඛන්තො නිසීද, යදා ච අය්‍යා ආගමිස්සන්ති, තදා තෙ පවෙසෙත්වා පවිට්ඨානං නෙසං පත්තපටිග්ගහණආසනපඤ්ඤාපනාදි සබ්බං යුත්තපයුත්තං ජානාහී’’ති. සො ‘‘සාධූ’’ති තථා කරොන්තො භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා උප්පන්නසද්ධො කම්මඵලං සද්දහිත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨහි, සක්කච්චං භික්ඛූ උපට්ඨහි.
අපරභාගෙ නිච්චභත්තදායකො උපාසකො කාලං කත්වා යාමෙසු නිබ්බත්ති. ද්වාරපාලො පන සක්කච්චං භික්ඛූනං උපට්ඨහිත්වා පරස්ස පරිච්චාගෙ වෙය්‍යාවච්චකරණෙන අනුමොදනෙන ච තාවතිංසෙසු උප්පජ්ජි. තස්ස ද්වාදසයොජනිකං කනකවිමානන්තිආදි සබ්බං කක්කටකවිමානෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. පුච්ඡාවිස්සජ්ජනගාථා එවමාගතා –
918. ‘‘උච්චමිදං මණිථූණං විමානං, සමන්තතො ද්වාදස යොජනානි;
කූටාගාරා සත්තසතා උළාරා, වෙළුරියථම්භා රුචකත්ථතා සුභා.
919. ‘‘තත්ථච්ඡසි පිවසි ඛාදසි ච, දිබ්බා ච වීණා පවදන්ති වග්ගුං;
දිබ්බා රසා කාමගුණෙත්ථ පඤ්ච, නාරියො ච නච්චන්ති සුවණ්ණඡන්නා.
920. ‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ… වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.
922. ‘‘සො දෙවපුත්තො අත්තමනො…පෙ… යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.
923. ‘‘දිබ්බං මමං වස්සසහස්සමායු, වාචාභිගීතං මනසා පවත්තිතං;
එත්තාවතා ඨස්සති පුඤ්ඤකම්මො, දිබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගිභූතො.
924. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො…පෙ…
වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති.
923. තත්ථ දිබ්බං මමං වස්සසහස්සමායූති යස්මිං දෙවනිකායෙ සයං උප්පන්නො, තෙසං තාවතිංසදෙවානං ආයුප්පමාණමෙව වදති. තෙසඤ්හි මනුස්සානං ගණනාය වස්සසතං එකො රත්තිදිවො, තාය රත්තියා තිංසරත්තිකො මාසො, තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසිකො සංවච්ඡරො, තෙන සංවච්ඡරෙන සහස්සසංවච්ඡරානි ආයු, තං මනුස්සානං ගණනාය තිස්සො වස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානි හොන්ති. වාචාභිගීතන්ති වාචාය අභිගීතං, ‘‘ආගච්ඡන්තු අය්‍යා, ඉදං ආසනං පඤ්ඤත්තං, ඉධ නිසීදථා’’තිආදිනා, ‘‘කිං අය්‍යානං සරීරස්ස ආරොග්‍යං, කිං වසනට්ඨානං ඵාසුක’’න්තිආදිනා පටිසන්ථාරවසෙන ච වාචාය කථිතමත්තං. මනසා පවත්තිතන්ති ‘‘ඉමෙ අය්‍යා පෙසලා බ්‍රහ්මචාරිනො ධම්මචාරිනො’’තිආදිනා චිත්තෙන පවත්තිතං පසාදමත්තං, න පන මම සන්තකං කිඤ්චි පරිච්චත්තං අත්ථීති දස්සෙති. එත්තාවතාති එත්තකෙන එවං කථනමත්තෙන පසාදමත්තෙනපි. ඨස්සති පුඤ්ඤකම්මොති කතපුඤ්ඤො නාම හුත්වා දෙවලොකෙ ඨස්සති චිරං පවත්තිස්සති, තිට්ඨන්තො ච දිබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගීභූතො තස්මිං දෙවනිකායෙ දෙවානං වලඤ්ජනියාමෙනෙව දිබ්බෙහි පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමඞ්ගීභූතො සමන්නාගතො හුත්වා ඉන්ද්‍රියානි පරිචාරෙන්තො විහරතීති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙව.
ද්වාරපාලකවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.