9. දීපවිමානවණ්ණනා

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනාති දීපවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවති සාවත්ථියං විහරන්තෙ උපොසථදිවසෙ සම්බහුලා උපාසකා උපොසථිකා හුත්වා පුරෙභත්තං යථාවිභවං දානං දත්වා කාලස්සෙව භුඤ්ජිත්වා සුද්ධවත්ථනිවත්ථා සුද්ධුත්තරාසඞ්ගා ගන්ධමාලාදිහත්ථා පච්ඡාභත්තං විහාරං ගන්ත්වා මනොභාවනීයෙ භික්ඛූ පයිරුපාසිත්වා සායන්හෙ ධම්මං සුණන්ති. විහාරෙයෙව වසිතුකාමානං තෙසං ධම්මං සුණන්තානංයෙව සූරියො අත්ථඞ්ගතො, අන්ධකාරො ජාතො. තත්ථෙකා අඤ්ඤතරා ඉත්ථී ‘‘ඉදානි දීපාලොකං කාතුං යුත්ත’’න්ති චින්තෙත්වා අත්තනො ගෙහතො පදීපෙය්‍යං ආහරාපෙත්වා පදීපං උජ්ජාලෙත්වා ධම්මාසනස්ස පුරතො ඨපෙත්වා ධම්මං සුණි. සා තෙන පදීපදානෙන අත්තමනා පීතිසොමනස්සජාතා හුත්වා වන්දිත්වා අත්තනො ගෙහං ගතා. සා අපරභාගෙ කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ ජොතිරසවිමානෙ නිබ්බත්ති. සරීරසොභා පනස්සා අතිවිය පභස්සරා අඤ්ඤෙ දෙවෙ අභිභවිත්වා දස දිසා ඔභාසයමානා තිට්ඨති. අථෙකදිවසං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො දෙවචාරිකං චරන්තොති සබ්බං හෙට්ඨා ආගතනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඉධ පන –

75. ‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, යා ත්වං තිට්ඨසි දෙවතෙ;

ඔභාසෙන්තී දිසා සබ්බා, ඔසධී විය තාරකා.

76. ‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො, කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

77. ‘‘කෙන ත්වං විමලොභාසා, අතිරොචසි දෙවතා;

කෙන තෙ සබ්බගත්තෙහි, සබ්බා ඔභාසතෙ දිසා.

78. ‘‘පුච්ඡාමි තං දෙවි මහානුභාවෙ, මනුස්සභූතා කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. –

චතූහි ගාථාහි පුච්ඡි.

79. ‘‘සා දෙවතා අත්තමනා, මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතා;

පඤ්හං පුට්ඨා වියාකාසි, යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

80. ‘‘අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතා, පුරිමාය ජාතියා මනුස්සලොකෙ;

තමන්ධකාරම්හි තිමීසිකායං, පදීපකාලම්හි අදාසි දීපං.

81. ‘‘යො අන්ධකාරම්හි තිමීසිකායං, පදීපකාලම්හි දදාති දීපං;

උප්පජ්ජති ජොතිරසං විමානං, පහූතමල්‍යං බහුපුණ්ඩරීකං.

82. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො, තෙන මෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච මෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

83. ‘‘තෙනාහං විමලොභාසා, අතිරොචාමි දෙවතා;

තෙන මෙ සබ්බගත්තෙහි, සබ්බා ඔභාසතෙ දිසා.

84. ‘‘අක්ඛාමි තෙ භික්ඛු මහානුභාව, මනුස්සභූතා යමකාසි පුඤ්ඤං;

තෙනම්හි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. –

විස්සජ්ජෙසි.

75. තත්ථ අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනාති එත්ථ අභික්කන්ත-සද්දො ‘‘අභික්කන්තා, භන්තෙ, රත්ති, නික්ඛන්තො පඨමො යාමො’’තිආදීසු (අ. නි. 8.20; උදා. 45; චූළව. 383) ඛයෙ ආගතො. ‘‘අයං ඉමෙසං චතුන්නං පුග්ගලානං අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’තිආදීසු (අ. නි. 4.100) සුන්දරෙ. ‘‘අභික්කන්තං, භන්තෙ, අභික්කන්තං, භන්තෙ’’තිආදීසු (දී. නි. 1.250; පාරා. 15) අබ්භනුමොදනෙ. ‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, සබ්බා ඔභාසයං දිසා’’තිආදීසු (වි. ව. 857) අභිරූපෙ. ඉධාපි අභිරූපෙ එව දට්ඨබ්බො. තස්මා අභික්කන්තෙනාති අතිකන්තෙන අතිමනාපෙන, අභිරූපෙනාති අත්ථො. වණ්ණෙනාති ඡවිවණ්ණෙන. ඔභාසෙන්තී දිසා සබ්බාති සබ්බාපි දස දිසා ජොතෙන්තී එකාලොකං කරොන්තී. කිං වියාති ආහ ‘‘ඔසධී විය තාරකා’’ති. උස්සන්නා පභා එතාය ධීයති, ඔසධීනං වා අනුබලප්පදායිකාති කත්වා ‘‘ඔසධී’’ති ලද්ධනාමා තාරකා යථා සමන්තතො ආලොකං කුරුමානා තිට්ඨති, එවමෙව ත්වං සබ්බා දිසා ඔභාසයන්තී තිට්ඨසීති.

77. සබ්බගත්තෙහීති සබ්බෙහි සරීරාවයවෙහි, සකලෙහි අඞ්ගපච්චඞ්ගෙහි ඔභාසතීති අධිප්පායො, හෙතුම්හි චෙතං කරණවචනං. සබ්බා ඔභාසතෙ දිසාති සබ්බාපි දසදිසා විජ්ජොතති. ‘‘ඔභාසරෙ’’තිපි පඨන්ති, තෙසං සබ්බා දිසාති බහුවචනමෙව දට්ඨබ්බං.

81. පදීපකාලම්හීති පදීපකරණකාලෙ, පදීපුජ්ජලනයොග්ගෙ අන්ධකාරෙති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘යො අන්ධකාරම්හි තිමීසිකාය’’න්ති, බහලෙ මහන්ධකාරෙති අත්ථො. දදාති දීපන්ති පදීපං උජ්ජාලෙන්තො වා අනුජ්ජාලෙන්තො වා පදීපදානං දදාති, පදීපොපකරණානි දක්ඛිණෙය්‍යෙ උද්දිස්ස පරිච්චජති. උපපජ්ජති ජොතිරසං විමානන්ති පටිසන්ධිග්ගහණවසෙන ජොතිරසං විමානං උපගච්ඡතීති. සෙසං වුත්තනයමෙව.

අථ යථාපුච්ඡිතෙ අත්ථෙ දෙවතාය කථිතෙ ථෙරො තමෙව කථං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා දානාදිකථාය තස්සා කල්ලචිත්තාදිභාවං ඤත්වා සච්චානි පකාසෙසි, සච්චපරියොසානෙ සපරිවාරා සා දෙවතා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. ථෙරො තතො ආගන්ත්වා තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසි, භගවා තස්මිං වත්ථුස්මිං සම්පත්තපරිසාය විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙසි. සා දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා ජාතා, මහාජනො විසෙසතො දීපදානෙ සක්කච්චකාරී අහොසීති.

දීපවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.