10. තිලදක්ඛිණවිමානවණ්ණනා

අභික්කන්තෙන වණ්ණෙනාති තිලදක්ඛිණවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ච සමයෙන රාජගහෙ අඤ්ඤතරා ඉත්ථී ගබ්භිනී තිලෙ ධොවිත්වා ආතපෙ සුක්ඛාපෙති තෙලං කාතුකාමා. සා ච පරික්ඛීණායුකා තං දිවසමෙව චවනධම්මා, නිරයසංවත්තනිකං චස්සා කම්මං ඔකාසං කත්වා ඨිතං. අථ නං භගවා පච්චූසවෙලායං ලොකං වොලොකෙන්තො දිබ්බචක්ඛුනා දිස්වා චින්තෙසි ‘‘අයං ඉත්ථී අජ්ජ කාලං කත්වා නිරයෙ නිබ්බත්තිස්සති, යංනූනාහං තිලභික්ඛාපටිග්ගහණෙන තං සග්ගූපගං කරෙය්‍ය’’න්ති. සො සාවත්ථිතො තඞ්ඛණෙනෙව රාජගහං ගන්ත්වා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරන්තො අනුපුබ්බෙන තස්සා ගෙහද්වාරං පාපුණි. සා ඉත්ථී භගවන්තං පස්සිත්වා සඤ්ජාතපීතිසොමනස්සා සහසා උට්ඨහිත්වා කතඤ්ජලී අඤ්ඤං දාතබ්බයුත්තකං අපස්සන්තී හත්ථපාදෙ ධොවිත්වා තිලෙ රාසිං කත්වා උභොහි හත්ථෙහි පරිග්ගහෙත්වා අඤ්ජලිපූරං තිලං භගවතො පත්තෙ ආකිරිත්වා භගවන්තං වන්දි. තං භගවා අනුකම්පමානො ‘‘සුඛිනී හොහී’’ති වත්වා පක්කාමි. සා තස්සා රත්තියා පච්චූසසමයෙ කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ ද්වාදසයොජනිකෙ කනකවිමානෙ සුත්තපබුද්ධා විය නිබ්බත්ති.

අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො දෙවචාරිකං චරන්තො තං අච්ඡරාසහස්සපරිවුතං මහතියා දෙවිද්ධියා විරොචමානමුපගන්ත්වා –

85. ‘‘අභික්කන්තෙන වණ්ණෙන, යා ත්වං තිට්ඨසි දෙවතෙ;

ඔභාසෙන්තී දිසා සබ්බා, ඔසධී විය තාරකා.

86. ‘‘කෙන තෙතාදිසො වණ්ණො, කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච තෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

87. ‘‘පුච්ඡාමි තං දෙවි මහානුභාවෙ,

මනුස්සභූතා කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා,

වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. – පුච්ඡි;

88. ‘‘සා දෙවතා අත්තමනා, මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතා;

පඤ්හං පුට්ඨා වියාකාසි, යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

89. ‘‘අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතා, පුරිමාය ජාතියා මනුස්සලොකෙ.

90. ‘‘අද්දසං විරජං බුද්ධං, විප්පසන්නමනාවිලං;

ආසජ්ජ දානං අදාසිං, අකාමා තිලදක්ඛිණං;

දක්ඛිණෙය්‍යස්ස බුද්ධස්ස, පසන්නා සෙහි පාණිභි.

91. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො, තෙන මෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච මෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

92. ‘‘අක්ඛාමි තෙ භික්ඛු මහානුභාව, මනුස්සභූතා යමකාසි පුඤ්ඤං;

තෙනම්හි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. –

සා විස්සජ්ජෙසි.

90. තත්ථ ආසජ්ජාති අයං ආසජ්ජ-සද්දො ‘‘ආසජ්ජ නං තථාගත’’න්තිආදීසු (චූළව. 350) ඝට්ටෙන ආගතො. ‘‘ආසජ්ජ දානං දෙතී’’තිආදීසු (දී. නි. 3.336; අ. නි. 8.31) සමාගමෙ. ඉධාපි සමාගමෙයෙව දට්ඨබ්බො. තස්මා ආසජ්ජාති සමාගන්ත්වා, සමවායෙන සම්පත්වාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අකාමා’’ති. සා හි දෙය්‍යධම්මසංවිධානපුබ්බකං පුරිමසිද්ධං දානසඞ්කප්පං විනා සහසා සම්පත්තෙ භගවති පවත්තිතං තිලදානං සන්ධායාහ ‘‘ආසජ්ජ දානං අදාසිං, අකාමා තිලදක්ඛිණ’’න්ති. සෙසං වුත්තනයමෙව.

තිලදක්ඛිණවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.