11. පඨමපතිබ්බතාවිමානවණ්ණනා

කොඤ්චා මයූරා දිවියා ච හංසාති පතිබ්බතාවිමානං. තස්ස කා උප්පත්ති? භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්ථ අඤ්ඤතරා ඉත්ථී පතිබ්බතා අහොසි භත්තු අනුකූලවත්තිනී ඛමා පදක්ඛිණග්ගාහිනී, න කුද්ධාපි පටිප්ඵරති, අඵරුසවාචා සච්චවාදිනී සද්ධා පසන්නා යථාවිභවං දානානි ච අදාසි. සා කෙනචිදෙව රොගෙන ඵුට්ඨා කාලං කත්වා තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්ති. අථායස්මා මහාමොග්ගල්ලානො පුරිමනයෙනෙව දෙවචාරිකං චරන්තො තං දෙවධීතරං මහතිං සම්පත්තිං අනුභවන්තිං දිස්වා තස්සා සමීපමුපගතො. සා අච්ඡරාසහස්සපරිවුතා සට්ඨිසකටභාරාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතත්තභාවා ථෙරස්ස පාදෙසු සිරසා වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. ථෙරොපි තාය කතපුඤ්ඤකම්මං පුච්ඡන්තො –

93. ‘‘කොඤ්චා මයූරා දිවියා ච හංසා, වග්ගුස්සරා කොකිලා සම්පතන්ති;

පුප්ඵාභිකිණ්ණං රම්මමිදං විමානං, අනෙකචිත්තං නරනාරිසෙවිතං.

94. ‘‘තත්ථච්ඡසි දෙවි මහානුභාවෙ, ඉද්ධී විකුබ්බන්ති අනෙකරූපා;

ඉමා ච තෙ අච්ඡරායො සමන්තතො, නච්චන්ති ගායන්ති පමොදයන්ති ච.

95. ‘‘දෙවිද්ධිපත්තාසි මහානුභාවෙ,

මනුස්සභූතා කිමකාසි පුඤ්ඤං;

කෙනාසි එවං ජලිතානුභාවා,

වණ්ණො ච තෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. – ආහ;

96. ‘‘සා දෙවතා අත්තමනා, මොග්ගල්ලානෙන පුච්ඡිතා;

පඤ්හං පුට්ඨා වියාකාසි, යස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’’.

97. ‘‘අහං මනුස්සෙසු මනුස්සභූතා, පතිබ්බතානඤ්ඤමනා අහොසිං;

මාතාව පුත්තං අනුරක්ඛමානා, කුද්ධාපිහං නප්ඵරුසං අවොචං.

98. ‘‘සච්චෙ ඨිතා මොසවජ්ජං පහාය, දානෙ රතා සඞ්ගහිතත්තභාවා;

අන්නඤ්ච පානඤ්ච පසන්නචිත්තා, සක්කච්ච දානං විපුලං අදාසිං.

99. ‘‘තෙන මෙතාදිසො වණ්ණො, තෙන මෙ ඉධ මිජ්ඣති;

උප්පජ්ජන්ති ච මෙ භොගා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

100. ‘‘අක්ඛාමි තෙ භික්ඛු මහානුභාව, මනුස්සභූතා යමකාසි පුඤ්ඤං;

තෙනම්හි එවං ජලිතානුභාවා, වණ්ණො ච මෙ සබ්බදිසා පභාසතී’’ති. –

සා දෙවතා විස්සජ්ජෙසි.

93. තත්ථ කොඤ්චාති කොඤ්චසකුණා, යෙ ‘‘සාරසා’’තිපි වුච්චන්ති. මයූරාති මොරා. දිවියාති දිබ්බානුභාවා. ඉදඤ්හි පදං ‘‘දිවියා කොඤ්චා, දිවියා මයූරා’’තිආදිනා චතූහිපි පදෙහි යොජෙතබ්බං. හංසාති සුවණ්ණහංසාදිහංසා. වග්ගුස්සරාති මධුරස්සරා. කොකිලාති කාළකොකිලා චෙව සුක්කකොකිලා ච. සම්පතන්තීති දෙවතාය අභිරමණත්ථං කීළන්තා ලළන්තා සමන්තතො පතන්ති විචරන්ති. කොඤ්චාදිරූපෙන හි දෙවතාය රතිජනනත්ථං පරිවාරභූතා දෙවතා කීළන්තා ලළන්තා ‘‘කොඤ්චා’’තිආදිනා වුත්තා. පුප්ඵාභිකිණ්ණන්ති ගන්ථිතාගන්ථිතෙහි නානාවිධරතනකුසුමෙහි ඔකිණ්ණං. රම්මන්ති රමණීයං, මනොරමන්ති අත්ථො. අනෙකචිත්තන්ති අනෙකෙහි උය්‍යානකප්පරුක්ඛපොක්ඛරණිආදීහි විමානෙසු ච අනෙකෙහි භිත්තිවිසෙසාදීහි චිත්තං. නරනාරිසෙවිතන්ති පරිවාරභූතෙහි දෙවපුත්තෙහි දෙවධීතාහි ච උපසෙවිතං.

94. ඉද්ධී විකුබ්බන්ති අනෙකරූපාති නානාරූපානං විදංසනෙන අනෙකරූපා කම්මානුභාවසිද්ධා ඉද්ධී විකුබ්බන්තී විකුබ්බනිද්ධියො වලඤ්ජෙන්තී අච්ඡසීති යොජනා.

97. අනඤ්ඤමනාති පතිබ්බතා, පතිතො අඤ්ඤස්මිං මනො එතිස්සාති අඤ්ඤමනා, න අඤ්ඤමනාති අනඤ්ඤමනා, මය්හං සාමිකතො අඤ්ඤස්මිං පුරිසෙ පාපකං චිත්තං න උප්පාදෙසින්ති අත්ථො. මාතාව පුත්තං අනුරක්ඛමානාති යථා මාතා පුත්තං, එවං මය්හං සාමිකං, සබ්බෙපි වා සත්තෙ හිතෙසිතාය අහිතාපනයනකාමතාය ච අනුද්දයමානා. කුද්ධාපිහං නප්ඵරුසං අවොචන්ති පරෙන කතං අඵාසුකං පටිච්ච කුද්ධාපි සමානා අහං ඵරුසවචනං න කථෙසිං, අඤ්ඤදත්ථු පියවචනමෙව අභාසින්ති අධිප්පායො.

98. සච්චෙ ඨිතාති සච්චෙ පතිට්ඨිතා. යස්මා මුසාවාදා වෙරමණියා සච්චෙ පතිට්ඨිතා නාම හොති, න කදාචි සච්චවචනමත්තෙනාති ආහ – මොසවජ්ජං පහායාති මුසාවාදං පහාය. දානෙ රතාති දානෙ අභිරතා, යුත්තප්පයුත්තාති අත්ථො. සඞ්ගහිතත්තභාවාති සඞ්ගහවත්ථූහි අත්තානං විය සභාවෙනෙව පරෙසං සඞ්ගණ්හනසීලා අන්නඤ්ච පානඤ්ච කම්මඵලසද්ධාය පසන්නචිත්තා සක්කච්චං චිත්තීකාරෙන අදාසිං, අඤ්ඤඤ්ච වත්ථාදිදානං විපුලං උළාරං අදාසින්ති යොජනා. සෙසං වුත්තනයමෙව.

පතිබ්බතාවිමානවණ්ණනා නිට්ඨිතා.