9. පඨමදබ්බසුත්තවණ්ණනා

79. නවමෙ ආයස්මාති පියවචනං. දබ්බොති තස්ස ථෙරස්ස නාමං. මල්ලපුත්තොති මල්ලරාජස්ස පුත්තො. සො හි ආයස්මා පදුමුත්තරස්ස භගවතො පාදමූලෙ කතාභිනීහාරො කප්පසතසහස්සං උපචිතපුඤ්ඤසඤ්චයො අම්හාකං භගවතො කාලෙ මල්ලරාජස්ස දෙවිකා කුච්ඡියං නිබ්බත්තො කතාධිකාරත්තා ජාතියා සත්තවස්සිකකාලෙයෙව මාතාපිතරො උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. තෙ ච ‘‘පබ්බජිත්වාපි ආචාරං තාව සික්ඛතු, සචෙ තං නාභිරමිස්සති, ඉධෙව ආගමිස්සතී’’ති අනුජානිංසු. සො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. සත්ථාපිස්ස උපනිස්සයසම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා පබ්බජ්ජං අනුජානි. තස්ස පබ්බජ්ජාසමයෙ දින්නඔවාදෙන භවත්තයං ආදිත්තං විය උපට්ඨාසි. සො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණි. යංකිඤ්චි සාවකෙන පත්තබ්බං, ‘‘තිස්සො විජ්ජා චතස්සො පටිසම්භිදා ඡළභිඤ්ඤා නව ලොකුත්තරධම්මා’’ති එවමාදිකං සබ්බං අධිගන්ත්වා අසීතියා මහාසාවකෙසු අබ්භන්තරො අහොසි. වුත්තඤ්හෙතං තෙන ආයස්මතා –

‘‘මයා ඛො ජාතියා සත්තවස්සෙන අරහත්තං සච්ඡිකතං, යංකිඤ්චි සාවකෙන පත්තබ්බං, සබ්බං තං අනුප්පත්තං මයා’’තිආදි (පාරා. 380).

යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති සො කිරායස්මා එකදිවසං රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතප්පටික්කන්තො භගවතො වත්තං දස්සෙත්වා දිවාට්ඨානං ගන්ත්වා උදකකුම්භතො උදකං ගහෙත්වා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා ගත්තානි සීතිං කත්වා චම්මක්ඛණ්ඩං පඤ්ඤාපෙත්වා නිසින්නො කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා සමාපත්තිං සමාපජ්ජි. අථායස්මා යථාකාලපරිච්ඡෙදං සමාපත්තිතො වුට්ඨහිත්වා අත්තනො ආයුසඞ්ඛාරෙ ඔලොකෙසි. තස්ස තෙ පරික්ඛීණා කතිපයමුහුත්තිකා උපට්ඨහිංසු. සො චින්තෙසි – ‘‘න ඛො මෙතං පතිරූපං, යමහං සත්ථු අනාරොචෙත්වා සබ්‍රහ්මචාරීහි ච අවිදිතො ඉධ යථානිසින්නොව පරිනිබ්බායිස්සාමි. යංනූනාහං සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පරිනිබ්බානං අනුජානාපෙත්වා සත්ථු වත්තං දස්සෙත්වා සාසනස්ස නිය්‍යානිකභාවදස්සනත්ථං මය්හං ඉද්ධානුභාවං විභාවෙන්තො ආකාසෙ නිසීදිත්වා තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා පරිනිබ්බායෙය්‍යං. එවං සන්තෙ යෙ මයි අස්සද්ධා අප්පසන්නා, තෙසම්පි පසාදො උප්පජ්ජිස්සති, තදස්ස තෙසං දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. එවඤ්ච සො ආයස්මා චින්තෙත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා සබ්බං තං තථෙව අකාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ආයස්මා දබ්බො මල්ලපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමී’’තිආදි.

තත්ථ පරිනිබ්බානකාලො මෙති ‘‘භගවා මය්හං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බානකාලො උපට්ඨිතො, තමහං භගවතො ආරොචෙත්වා පරිනිබ්බායිතුකාමොම්හී’’ති දස්සෙති. කෙචි පනාහු ‘‘න තාව ථෙරො ජිණ්ණො, න ච ගිලානො, පරිනිබ්බානාය ච සත්ථාරං ආපුච්ඡති, කිං තත්ථ කාරණං? ‘මෙත්තියභූමජකා භික්ඛූ පුබ්බෙ මං අමූලකෙන පාරාජිකෙන අනුද්ධංසෙසුං, තස්මිං අධිකරණෙ වූපසන්තෙපි අක්කොසන්තියෙව. තෙසං සද්දහිත්වා අඤ්ඤෙපි පුථුජ්ජනා මයි අගාරවං පරිභවඤ්ච කරොන්ති. ඉමඤ්ච දුක්ඛභාරං නිරත්ථකං වහිත්වා කිං පයොජනං, තස්මාහං ඉදානෙව පරිනිබ්බායිස්සාමී’ති සන්නිට්ඨානං කත්වා සත්ථාරං ආපුච්ඡී’’ති. තං අකාරණං. න හි ඛීණාසවා අපරික්ඛීණෙ ආයුසඞ්ඛාරෙ පරෙසං උපවාදාදිභයෙන පරිනිබ්බානාය චෙතෙන්ති ඝටයන්ති වායමන්ති, න ච පරෙසං පසංසාදිහෙතු චිරං තිට්ඨන්ති, අථ ඛො සරසෙනෙව අත්තනො ආයුසඞ්ඛාරස්ස පරික්ඛයං ආගමෙන්ති. යථාහ –

‘‘නාභිකඞ්ඛාමි මරණං, නාභිකඞ්ඛාමි ජීවිතං;

කාලඤ්ච පටිකඞ්ඛාමි, නිබ්බිසං භතකො යථා’’ති. (ථෙරගා. 196, 606; මි. ප. 2.2.4) –

භගවාපිස්ස ආයුසඞ්ඛාරං ඔලොකෙත්වා පරික්ඛීණභාවං ඤත්වා ‘‘යස්සදානි ත්වං, දබ්බ, කාලං මඤ්ඤසී’’ති ආහ.

වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වාති ආකාසං අභිඋග්ගන්ත්වා, වෙහාසං ගන්ත්වාති අත්ථො. අභිසද්දයොගෙන හි ඉදං උපයොගවචනං, අත්ථො පන භුම්මවසෙන වෙදිතබ්බො. වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා කිං අකාසීති ආහ – ‘‘ආකාසෙ අන්තලික්ඛෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදිත්වා’’තිආදි. තත්ථ තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වාති තෙජොකසිණචතුත්ථජ්ඣානසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා. ථෙරො හි තදා භගවන්තං වන්දිත්වා තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා එකමන්තං ඨිතො ‘‘භගවා කප්පසතසහස්සං තුම්හෙහි සද්ධිං තත්ථ තත්ථ වසන්තො පුඤ්ඤානි කරොන්තො ඉමමෙවත්ථං සන්ධාය අකාසිං, ස්වායමත්ථො අජ්ජ මත්ථකං පත්තො, ඉදං පච්ඡිමදස්සන’’න්ති ආහ. යෙ තත්ථ පුථුජ්ජනභික්ඛූ සොතාපන්නසකදාගාමිනො ච, තෙසු එකච්චානං මහන්තං කාරුඤ්ඤං අහොසි, එකච්චෙ ආරොදනප්පත්තා අහෙසුං. අථස්ස භගවා චිත්තාචාරං ඤත්වා ‘‘තෙන හි, දබ්බ, මය්හං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙහී’’ති ආහ. තාවදෙව සබ්බො භික්ඛුසඞ්ඝො සන්නිපති. අථායස්මා දබ්බො ‘‘එකොපි හුත්වා බහුධා හොතී’’තිආදිනා (පටි. ම. 1.102; දී. නි. 1.484) නයෙන ආගතානි සාවකසාධාරණානි සබ්බානි පාටිහාරියානි දස්සෙත්වා පුන ච භගවන්තං වන්දිත්වා ආකාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ආකාසෙ පථවිං නිම්මිනිත්වා තත්ථ පල්ලඞ්කෙන නිසින්නො තෙජොකසිණසමාපත්තියා පරිකම්මං කත්වා සමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය සරීරං ආවජ්ජිත්වා පුන සමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා සරීරඣාපනතෙජොධාතුං අධිට්ඨහිත්වා පරිනිබ්බායි. සහ අධිට්ඨානෙන සබ්බො කායො අග්ගිනා ආදිත්තො අහොසි. ඛණෙනෙව ච සො අග්ගි කප්පවුට්ඨානග්ගි විය අණුමත්තම්පි සඞ්ඛාරගතං මසිමත්තම්පි තත්ථ කිඤ්චි අනවසෙසෙන්තො අධිට්ඨානබලෙන ඣාපෙත්වා නිබ්බායි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ආයස්මා දබ්බො මල්ලපුත්තො’’තිආදි. තත්ථ වුට්ඨහිත්වා පරිනිබ්බායීති ඉද්ධිචිත්තතො වුට්ඨහිත්වා භවඞ්ගචිත්තෙන පරිනිබ්බායි.

ඣායමානස්සාති ජාලියමානස්ස. ඩය්හමානස්සාති තස්සෙව වෙවචනං. අථ වා ඣායමානස්සාති ජාලාපවත්තික්ඛණං සන්ධාය වුත්තං, ඩය්හමානස්සාති වීතච්චිතඞ්ගාරක්ඛණං. ඡාරිකාති භස්මං. මසීති කජ්ජලං. න පඤ්ඤායිත්ථාති න පස්සිත්ථ, අධිට්ඨානබලෙන සබ්බං ඛණෙනෙව අන්තරධායිත්ථාති අත්ථො. කස්මා පන ථෙරො උත්තරිමනුස්සධම්මං ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙසි, නනු භගවතා ඉද්ධිපාටිහාරියකරණං පටික්ඛිත්තන්ති? න චොදෙතබ්බමෙතං ගිහීනං සම්මුඛා පාටිහාරියකරණස්ස පටික්ඛිත්තත්තා. තඤ්ච ඛො විකුබ්බනවසෙන, න පනෙවං අධිට්ඨානවසෙන. අයං පනායස්මා ධම්මසාමිනා ආණත්තොව පාටිහාරියං දස්සෙසි.

එතමත්ථං විදිත්වාති එතං ආයස්මතො දබ්බස්ස මල්ලපුත්තස්ස අනුපාදාපරිනිබ්බානං සබ්බාකාරතො විදිත්වා තදත්ථපරිදීපනං ඉමං උදානං උදානෙසි.

තත්ථ අභෙදි කායොති සබ්බො භූතුපාදායපභෙදො චතුසන්තතිරූපකායො භිජ්ජි, අනවසෙසතො ඩය්හි, අන්තරධායි, අනුප්පත්තිධම්මතං ආපජ්ජි. නිරොධි සඤ්ඤාති රූපායතනාදිගොචරතාය රූපසඤ්ඤාදිභෙදා සබ්බාපි සඤ්ඤා අප්පටිසන්ධිකෙන නිරොධෙන නිරුජ්ඣි. වෙදනා සීතිභවිංසු සබ්බාති විපාකවෙදනා කිරියවෙදනාති සබ්බාපි වෙදනා අප්පටිසන්ධිකනිරොධෙන නිරුද්ධත්තා අණුමත්තම්පි වෙදනාදරථස්ස අභාවතො සීතිභූතා අහෙසුං, කුසලාකුසලවෙදනා පන අරහත්තඵලක්ඛණෙයෙව නිරොධං ගතා. ‘‘සීතිරහිංසූ’’තිපි පඨන්ති, සන්තා නිරුද්ධා අහෙසුන්ති අත්ථො. වූපසමිංසු සඞ්ඛාරාති විපාකකිරියප්පභෙදා සබ්බෙපි ඵස්සාදයො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධධම්මා අප්පටිසන්ධිකනිරොධෙනෙව නිරුද්ධත්තා විසෙසෙන උපසමිංසු. විඤ්ඤාණං අත්ථමාගමාති විඤ්ඤාණම්පි විපාකකිරියප්පභෙදං සබ්බං අප්පටිසන්ධිකනිරොධෙනෙව අත්ථං විනාසං උපච්ඡෙදං අගමා අගච්ඡි.

ඉති භගවා ආයස්මතො දබ්බස්ස මල්ලපුත්තස්ස පඤ්චන්නම්පි ඛන්ධානං පුබ්බෙයෙව කිලෙසාභිසඞ්ඛාරුපාදානස්ස අනවසෙසතො නිරුද්ධත්තා අනුපාදානො විය ජාතවෙදො අප්පටිසන්ධිකනිරොධෙන නිරුද්ධභාවං නිස්සාය පීතිවෙගවිස්සට්ඨං උදානං උදානෙසීති.

නවමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.