8. විසාඛාසුත්තවණ්ණනා

78. අට්ඨමෙ විසාඛාය මිගාරමාතුයා නත්තා කාලඞ්කතා හොතීති විසාඛාය මහාඋපාසිකාය පුත්තස්ස ධීතා කුමාරිකා කාලඞ්කතා හොති. සා කිර වත්තසම්පන්නා සාසනෙ අභිප්පසන්නා මහාඋපාසිකාය ගෙහං පවිට්ඨානං භික්ඛූනං භික්ඛුනීනඤ්ච අත්තනා කාතබ්බවෙය්‍යාවච්චං පුරෙභත්තං පච්ඡාභත්තඤ්ච අප්පමත්තා අකාසි, අත්තනො පිතාමහියා චිත්තානුකූලං පටිපජ්ජි. තෙන විසාඛා ගෙහතො බහි ගච්ඡන්තී සබ්බං තස්සායෙව භාරං කත්වා ගච්ඡති, රූපෙන ච දස්සනීයා පාසාදිකා, ඉති සා තස්සා විසෙසතො පියා මනාපා අහොසි. සා රොගාභිභූතා කාලමකාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන විසාඛාය මිගාරමාතුයා නත්තා කාලඞ්කතා හොති පියා මනාපා’’ති. අථ මහාඋපාසිකා තස්සා මරණෙන සොකං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තී දුක්ඛී දුම්මනා සරීරනික්ඛෙපං කාරෙත්වා ‘‘අපි නාම සත්ථු සන්තිකං ගතකාලෙ චිත්තස්සාදං ලභෙය්‍ය’’න්ති භගවන්තං උපසඞ්කමි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා’’තිආදි. තත්ථ දිවා දිවස්සාති දිවසස්සාපි දිවා, මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙති අත්ථො.

භගවා විසාඛාය වට්ටාභිරතිං ජානන්තො උපායෙන සොකතනුකරණත්ථං ‘‘ඉච්ඡෙය්‍යාසි ත්වං විසාඛෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ යාවතිකාති යත්තකා. තදා කිර සත්ත ජනකොටියො සාවත්ථියං පටිවසන්ති. තං සන්ධාය භගවා ‘‘කීවබහුකා පන විසාඛෙ සාවත්ථියා මනුස්සා දෙවසිකං කාලං කරොන්තී’’ති පුච්ඡි. විසාඛා ‘‘දසපි, භන්තෙ’’තිආදිමාහ. තත්ථ තීණීති තයො. අයමෙව වා පාඨො. අවිවිත්තාති අසුඤ්ඤා.

අථ භගවා අත්තනො අධිප්පායං පකාසෙන්තො ‘‘අපි නු ත්වං කදාචි කරහචි අනල්ලවත්ථා වා භවෙය්‍යාසි අනල්ලකෙසා වා’’ති ආහ. නනු එවං සන්තෙ තයා සබ්බකාලං සොකාභිභූතාය මතානං පුත්තාදීනං අමඞ්ගලූපචාරවසෙන උදකොරොහණෙන අල්ලවත්ථාය අල්ලකෙසාය එව භවිතබ්බන්ති දස්සෙති. තං සුත්වා උපාසිකා සංවෙගජාතා ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’ති පටික්ඛිපිත්වා පියවත්ථුං විප්පටිසාරතො අත්තනො චිත්තස්ස නිවත්තභාවං සත්ථු ආරොචෙන්තී ‘‘අලං මෙ, භන්තෙ, තාවබහුකෙහි පුත්තෙහි ච නත්තාරෙහි චා’’ති ආහ.

අථස්සා භගවා ‘‘දුක්ඛං නාමෙතං පියවත්ථුනිමිත්තං, යත්තකානි පියවත්ථූනි, තත්තකානි දුක්ඛානි. තස්මා සුඛකාමෙන දුක්ඛප්පටිකූලෙන සබ්බසො පියවත්ථුතො චිත්තං විවෙචෙතබ්බ’’න්ති ධම්මං දෙසෙන්තො ‘‘යෙසං ඛො විසාඛෙ සතං පියානි, සතං තෙසං දුක්ඛානී’’තිආදිමාහ. තත්ථ සතං පියානීති සතං පියායිතබ්බවත්ථූනි. ‘‘සතං පිය’’න්තිපි කෙචි පඨන්ති. එත්ථ ච යස්මා එකතො පට්ඨාය යාව දස, තාව සඞ්ඛ්‍යා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යප්පධානා, තස්මා ‘‘යෙසං දස පියානි, දස තෙසං දුක්ඛානී’’තිආදිනා පාළි ආගතා. කෙචි පන ‘‘යෙසං දස පියානං, දස නෙසං දුක්ඛාන’’න්තිආදිනා පඨන්ති, තං න සුන්දරං. යස්මා පන වීසතිතො පට්ඨාය යාව සතං, තාව සඞ්ඛ්‍යා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යප්පධානාව, තස්මා තත්ථාපි සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යප්පධානතංයෙව ගහෙත්වා ‘‘යෙසං ඛො විසාඛෙ සතං පියානි, සතං තෙසං දුක්ඛානී’’තිආදිනා පාළි ආගතා. සබ්බෙසම්පි ච ‘‘යෙසං එකං පියං, එකං තෙසං දුක්ඛ’’න්ති පාඨො, න පන දුක්ඛස්සාති. එතස්මිඤ්හි පක්ඛෙ එකරසා එකජ්ඣාසයා ච භගවතො දෙසනා හොති. තස්මා යථාවුත්තනයාව පාළි වෙදිතබ්බා.

එතමත්ථං විදිත්වා සොකපරිදෙවාදිකං චෙතසිකං කායිකඤ්ච දුක්ඛං පියවත්ථුනිමිත්තං පියවත්ථුම්හි සති හොති, අසති න හොතීති එතමත්ථං සබ්බාකාරතො ජානිත්වා තදත්ථපරිදීපනං ඉමං උදානං උදානෙසි.

තස්සත්ථො – ඤාතිභොගරොගසීලදිට්ඨිබ්‍යසනෙහි ඵුට්ඨස්ස අන්තො නිජ්ඣායන්තස්ස බාලස්ස චිත්තසන්තාපලක්ඛණා යෙ කෙචි මුදුමජ්ඣාදිභෙදෙන යාදිසා තාදිසා සොකා වා තෙහියෙව ඵුට්ඨස්ස සොකුද්දෙහකසමුට්ඨාපිතවචීවිප්පලාපලක්ඛණා පරිදෙවිතා වා අනිට්ඨඵොට්ඨබ්බපටිහතකායස්ස කායපීළනලක්ඛණා දුක්ඛා වා තථා අවුත්තත්ථස්ස විකප්පනත්ථෙන වාසද්දෙන ගහිතා දොමනස්සූපායාසාදයො වා නිස්සයභෙදෙන ච අනෙකරූපා නානාවිධා ඉමස්මිං සත්තලොකෙ දිස්සන්ති උපලබ්භන්ති, සබ්බෙපි එතෙ පියං පියජාතිකං සත්තං සඞ්ඛාරඤ්ච පටිච්ච නිස්සාය ආගම්ම පච්චයං කත්වා පභවන්ති නිබ්බත්තන්ති. තස්මිං පන යථාවුත්තෙ පියවත්ථුම්හි පියෙ අසන්තෙ පියභාවකරෙ ඡන්දරාගෙ පහීනෙ න කදාචිපි එතෙ භවන්ති. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘පියතො ජායතී සොකො…පෙ… පෙමතො ජායතී සොකො’’ති ච ආදි (ධ. ප. 212-213). තථා ‘‘පියප්පභූතා කලහා විවාදා, පරිදෙවසොකා සහමච්ඡරෙහී’’ති ච ආදි (සු. නි. 869). එත්ථ ච ‘‘පරිදෙවිතා වා දුක්ඛා වා’’ති ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන වුත්තං, ‘‘පරිදෙවිතානි වා දුක්ඛානි වා’’ති වත්තබ්බෙ විභත්තිලොපො වා කතොති වෙදිතබ්බො.

තස්මා හි තෙ සුඛිනො වීතසොකාති යස්මා පියප්පභූතා සොකාදයො යෙසං නත්ථි, තස්මා තෙ එව සුඛිනො වීතසොකා නාම. කෙ පන තෙ? යෙසං පියං නත්ථි කුහිඤ්චි ලොකෙ යෙසං අරියානං සබ්බසො වීතරාගත්තා කත්ථචිපි සත්තලොකෙ සඞ්ඛාරලොකෙ ච පියං පියභාවො ‘‘පුත්තො’’ති වා ‘‘භාතා’’ති වා ‘‘භගිනී’’ති වා ‘‘භරියා’’ති වා පියං පියායනං පියභාවො නත්ථි, සඞ්ඛාරලොකෙපි ‘‘එතං මම සන්තකං, ඉමිනාහං ඉමං නාම සුඛං ලභාමි ලභිස්සාමී’’ති පියං පියායනං පියභාවො නත්ථි. තස්මා අසොකං විරජං පත්ථයානො, පියං න කයිරාථ කුහිඤ්චි ලොකෙති යස්මා ච සුඛිනො නාම වීතසොකා, වීතසොකත්තාව කත්ථචිපි විසයෙ පියභාවො නත්ථි, තස්මා අත්තනො යථාවුත්තසොකාභාවෙන ච අසොකං අසොකභාවං රාගරජාදිවිගමනෙන විරජං විරජභාවං අරහත්තං, සොකස්ස රාගරජාදීනඤ්ච අභාවහෙතුභාවතො වා ‘‘අසොකං විරජ’’න්ති ලද්ධනාමං නිබ්බානං පත්ථයානො කත්තුකම්‍යතාකුසලච්ඡන්දස්ස වසෙන ඡන්දජාතො කත්ථචි ලොකෙ රූපාදිධම්මෙ අන්තමසො සමථවිපස්සනාධම්මෙපි පියං පියභාවං වියායනං න කයිරාථ න උප්පාදෙය්‍ය. වුත්තඤ්හෙතං – ‘‘ධම්මාපි වො, භික්ඛවෙ, පහාතබ්බා, පගෙව අධම්මා’’ති (ම. නි. 1.240).

අට්ඨමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.