7. ද්විධාපථසුත්තවණ්ණනා

77. සත්තමෙ අද්ධානමග්ගපටිපන්නොති අද්ධානසඞ්ඛාතං දීඝමග්ගං පටිපන්නො ගච්ඡන්තො හොති. නාගසමාලෙනාති එවංනාමකෙන ථෙරෙන. පච්ඡාසමණෙනාති අයං තදා භගවතො උපට්ඨාකො අහොසි. තෙන නං පච්ඡාසමණං කත්වා මග්ගං පටිපජ්ජි. භගවතො හි පඨමබොධියං වීසතිවස්සානි අනිබද්ධා උපට්ඨාකා අහෙසුං, තතො පරං යාව පරිනිබ්බානා පඤ්චවීසතිවස්සානි ආයස්මා ආනන්දො ඡායාව උපට්ඨාසි. අයං පන අනිබද්ධුපට්ඨාකකාලො. තෙන වුත්තං – ‘‘ආයස්මතා නාගසමාලෙන පච්ඡාසමණෙනා’’ති. ද්විධාපථන්ති ද්විධාභූතං මග්ගං. ‘‘ද්වෙධාපථ’’න්තිපි පඨන්ති ආයස්මා නාගසමාලො අත්තනා පුබ්බෙ තත්ථ කතපරිචයත්තා උජුභාවඤ්චස්ස සන්ධාය වදති ‘‘අයං, භන්තෙ භගවා, පන්ථො’’ති.

භගවා පන තදා තස්ස සපරිස්සයභාවං ඤත්වා තතො අඤ්ඤං මග්ගං ගන්තුකාමො ‘‘අයං, නාගසමාල, පන්ථො’’ති ආහ. ‘‘සපරිස්සයො’’ති ච වුත්තෙ අසද්දහිත්වා ‘‘භගවා න තත්ථ පරිස්සයො’’ති වදෙය්‍ය, තදස්ස දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායාති ‘‘සපරිස්සයො’’ති න කථෙසි. තික්ඛත්තුං ‘‘අයං පන්ථො, ඉමිනා ගච්ඡාමා’’ති වත්වා චතුත්ථවාරෙ ‘‘න භගවා ඉමිනා මග්ගෙන ගන්තුං ඉච්ඡති, අයමෙව ච උජුමග්ගො, හන්දාහං භගවතො පත්තචීවරං දත්වා ඉමිනා මග්ගෙන ගමිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා සත්ථු පත්තචීවරං දාතුං අසක්කොන්තො භූමියං ඨපෙත්වා පච්චුපට්ඨිතෙන දුක්ඛසංවත්තනිකෙන කම්මුනා චොදියමානො භගවතො වචනං අනාදියිත්වාව පක්කාමි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ආයස්මා නාගසමාලො භගවතො පත්තචීවරං තත්ථෙව ඡමායං නික්ඛිපිත්වා පක්කාමී’’ති. තත්ථ භගවතො පත්තචීවරන්ති අත්තනො හත්ථගතං භගවතො පත්තචීවරං. තත්ථෙවාති තස්මිංයෙව මග්ගෙ ඡමායං පථවියං නික්ඛිපිත්වා පක්කාමි. ඉදං වො භගවා පත්තචීවරං, සචෙ ඉච්ඡථ, ගණ්හථ, යදි අත්තනා ඉච්ඡිතමග්ගංයෙව ගන්තුකාමත්ථාති අධිප්පායො. භගවාපි අත්තනො පත්තචීවරං සයමෙව ගහෙත්වා යථාධිප්පෙතං මග්ගං පටිපජ්ජි.

අන්තරාමග්ගෙ චොරා නික්ඛමිත්වාති තදා කිර පඤ්චසතා පුරිසා ලුද්දා ලොහිතපාණිනො රාජාපරාධිනො හුත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා චොරිකාය ජීවිකං කප්පෙන්තා ‘‘පාරිපන්ථිකභාවෙන රඤ්ඤො ආයපථං පච්ඡින්දිස්සාමා’’ති මග්ගසමීපෙ අරඤ්ඤෙ තිට්ඨන්ති. තෙ ථෙරං තෙන මග්ගෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘අයං සමණො ඉමිනා මග්ගෙන ආගච්ඡති, අවළඤ්ජිතබ්බං මග්ගං වළඤ්ජෙති, අම්හාකං අත්ථිභාවං න ජානාති, හන්ද නං ජානාපෙස්සාමා’’ති කුජ්ඣිත්වා ගහනට්ඨානතො වෙගෙන නික්ඛමිත්වා සහසා ථෙරං භූමියං පාතෙත්වා හත්ථපාදෙහි කොට්ටෙත්වා මත්තිකාපත්තඤ්චස්ස භින්දිත්වා චීවරං ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං ඡින්දිත්වා පබ්බජිතත්තා ‘‘තං න හනාම, ඉතො පට්ඨාය ඉමස්ස මග්ගස්ස පරිස්සයභාවං ජානාහී’’ති විස්සජ්ජෙසුං. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ආයස්මතො…පෙ… විප්ඵාලෙසු’’න්ති.

භගවාපි ‘‘අයං තෙන මග්ගෙන ගතො චොරෙහි බාධිතො මං පරියෙසිත්වා ඉදානෙව ආගමිස්සතී’’ති ඤත්වා ථොකං ගන්ත්වා මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි. ආයස්මාපි ඛො නාගසමාලො පච්චාගන්ත්වා සත්ථාරා ගතමග්ගමෙව ගහෙත්වා ගච්ඡන්තො තස්මිං රුක්ඛමූලෙ භගවන්තං පස්සිත්වා උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා තං පවත්තිං සබ්බං ආරොචෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ආයස්මා නාගසමාලො…පෙ… සඞ්ඝාටිඤ්ච විප්ඵාලෙසු’’න්ති.

එතමත්ථං විදිත්වාති එතං ආයස්මතො නාගසමාලස්ස අත්තනො වචනං අනාදියිත්වා අඛෙමන්තමග්ගගමනං, අත්තනො ච ඛෙමන්තමග්ගගමනං විදිත්වා තදත්ථදීපනං ඉමං උදානං උදානෙසි.

තත්ථ සද්ධිං චරන්ති සහ චරන්තො. එකතො වසන්ති ඉදං තස්සෙව වෙවචනං, සහ වසන්තොති අත්ථො. මිස්සො අඤ්ඤජනෙන වෙදගූති වෙදිතබ්බට්ඨෙන වෙදසඞ්ඛාතෙන චතුසච්චඅරියමග්ගඤාණෙන ගතත්තා අධිගතත්තා, වෙදස්ස වා සකලස්ස ඤෙය්‍යස්ස පාරං ගතත්තා වෙදගූ. අත්තනො හිතාහිතං න ජානාතීති අඤ්ඤො, අවිද්වා බාලොති අත්ථො. තෙන අඤ්ඤෙන ජනෙන මිස්සො සහචරණමත්තෙන මිස්සො. විද්වා පජහාති පාපකන්ති තෙන වෙදගූභාවෙන විද්වා ජානන්තො පාපකං අභද්දකං අත්තනො දුක්ඛාවහං පජහාති, පාපකං වා අකල්‍යාණපුග්ගලං පජහාති. යථා කිං? කොඤ්චො ඛීරපකොව නින්නගන්ති යථා කොඤ්චසකුණො උදකමිස්සිතෙ ඛීරෙ උපනීතෙ විනා තොයං ඛීරමත්තස්සෙව පිවනතො ඛීරපකො නින්නට්ඨානගමනෙන නින්නගසඞ්ඛාතං උදකං පජහාති වජ්ජෙති, එවං පණ්ඩිතො කිර දුප්පඤ්ඤපුග්ගලෙහි ඨානනිසජ්ජාදීසු සහභූතොපි ආචාරෙන තෙ පජහාති, න කදාචිපි සම්මිස්සො හොති.

සත්තමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.