8. ගණිකාසුත්තවණ්ණනා
58. අට්ඨමෙ ද්වෙ පූගාති ද්වෙ ගණා. අඤ්ඤතරිස්සා ගණිකායාති අඤ්ඤතරාය නගරසොභිනියා. සාරත්තාති සුට්ඨු රත්තා. පටිබද්ධචිත්තාති කිලෙසවසෙන බද්ධචිත්තා. රාජගහෙ කිර එකස්මිං ඡණදිවසෙ බහූ ධුත්තපුරිසා ගණබන්ධනෙන විචරන්තා එකමෙකස්ස එකමෙකං වෙසිං ආනෙත්වා උය්‍යානං පවිසිත්වා ඡණකීළං කීළිංසු. තතො පරම්පි ද්වෙ තයො ඡණදිවසෙ තං තංයෙව වෙසිං ආනෙත්වා ඡණකීළං කීළිංසු. අථාපරස්මිං ඡණදිවසෙ අඤ්ඤෙපි ධුත්තා තථෙව ඡණකීළං කීළිතුකාමා වෙසියො ආනෙන්තා පුරිමධුත්තෙහි පුබ්බෙ ආනීතං එකං වෙසිං ආනෙන්ති. ඉතරෙ තං දිස්වා ‘‘අයං අම්හාකං පරිග්ගහො’’ති ආහංසු. තෙපි තථෙව ආහංසු. ‘‘එවං අම්හාකං පරිග්ගහො, අම්හාකං පරිග්ගහො’’ති කලහං වඩ්ඪෙත්වා පාණිප්පහාරාදීනි අකංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහෙ ද්වෙ පූගා’’තිආදි. තත්ථ උපක්කමන්තීති පහරන්ති. මරණම්පි නිගච්ඡන්තීති බලවූපක්කමෙහි මරණං උපගච්ඡන්ති, ඉතරෙපි මරණමත්තං මරණප්පමාණදුක්ඛං පාපුණන්ති.
එතමත්ථං විදිත්වාති එතං කාමෙසු ගෙධං විවාදමූලං සබ්බානත්ථමූලන්ති සබ්බාකාරතො විදිත්වා. ඉමං උදානන්ති අන්තද්වයෙ ච මජ්ඣිමාය පටිපත්තියා ආදීනවානිසංසවිභාවනං ඉමං උදානං උදානෙසි.
තත්ථ යඤ්ච පත්තන්ති යං රූපාදිපඤ්චකාමගුණජාතං පත්තං ‘‘නත්ථි කාමෙසු දොසො’’ති දිට්ඨිං පුරක්ඛත්වා වා අපුරක්ඛත්වා වා එතරහි ලද්ධං අනුභුය්‍යමානං. යඤ්ච පත්තබ්බන්ති යඤ්ච කාමගුණජාතමෙව ‘‘භුඤ්ජිතබ්බා කාමා, පරිභුඤ්ජිතබ්බා කාමා, ආසෙවිතබ්බා කාමා, පටිසෙවිතබ්බා කාමා, යො කාමෙ පරිභුඤ්ජති, සො ලොකං වඩ්ඪෙති, යො ලොකං වඩ්ඪෙති, සො බහුං පුඤ්ඤං පසවතී’’ති දිට්ඨිං උපනිස්සාය තං අනිස්සජ්ජිත්වා කතෙන කම්මුනා අනාගතෙ පත්තබ්බං අනුභවිතබ්බඤ්ච. උභයමෙතං රජානුකිණ්ණන්ති එතං උභයං පත්තං පත්තබ්බඤ්ච රාගරජාදීහි අනුකිණ්ණං. සම්පත්තෙ හි වත්ථුකාමෙ අනුභවන්තො රාගරජෙන වොකිණ්ණො හොති, තත්ථ පන සංකිලිට්ඨචිත්තස්ස ඵලෙ ආයතිං ආපන්නෙ දොමනස්සුප්පත්තියා දොසරජෙන වොකිණ්ණො හොති, උභයත්ථාපි මොහරජෙන වොකිණ්ණො හොති. කස්ස පනෙතං රජානුකිණ්ණන්ති ආහ – ‘‘ආතුරස්සානුසික්ඛතො’’ති කාමපත්ථනාවසෙන කිලෙසාතුරස්ස, තස්ස ච ඵලෙන දුක්ඛාතුරස්ස ච උභයත්ථාපි පටිකාරාභිලාසාය කිලෙසඵලෙ අනුසික්ඛතො.
තථා යඤ්ච පත්තන්ති යං අචෙලකවතාදිවසෙන පත්තං අත්තපරිතාපනං. යඤ්ච පත්තබ්බන්ති යං මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානහෙතු අපායෙසු පත්තබ්බං ඵලං. උභයමෙතං රජානුකිණ්ණන්ති තදුභයං දුක්ඛරජානුකිණ්ණං. ආතුරස්සාති කායකිලමථෙන දුක්ඛාතුරස්ස. අනුසික්ඛතොති මිච්ඡාදිට්ඨිං, තස්සා සමාදායකෙ පුග්ගලෙ ච අනුසික්ඛතො.
යෙ ච සික්ඛාසාරාති යෙහි යථාසමාදින්නං සීලබ්බතාදිසඞ්ඛාතං සික්ඛං සාරතො ගහෙත්වා ‘‘ඉමිනා සංසාරසුද්ධී’’ති කථිතා. තෙනාහ – සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං උපට්ඨානසාරාති. තත්ථ යං ‘‘න කරොමී’’ති ඔරමති, තං සීලං, විසභොජනකිච්ඡාචරණාදිකං වතං, සාකභක්ඛතාදිජීවිකා ජීවිතං, මෙථුනවිරති බ්‍රහ්මචරියං, එතෙසං අනුතිට්ඨනං උපට්ඨානං, භූතපිණ්ඩකපරිභණ්ඩාදිවසෙන ඛන්ධදෙවසිවාදිපරිචරණං වා උපට්ඨානං, එවමෙතෙහි යථාවුත්තෙහි සීලාදීහි සංසාරසුද්ධි හොතීති තානි සාරතො ගහෙත්වා ඨිතා සමණබ්‍රාහ්මණා සික්ඛාසාරා සීලබ්බතං ජීවිතං බ්‍රහ්මචරියං ‘‘උපට්ඨානසාරා’’ති වෙදිතබ්බා. අයමෙකො අන්තොති අයං සීලබ්බතපරාමාසවසෙන අත්තකිලමථානුයොගසඞ්ඛාතො මජ්ඣිමාය පටිපත්තියා උප්පථභූතො ලාමකට්ඨෙන ච එකො අන්තො. අයං දුතියො අන්තොති අයං කාමසුඛල්ලිකානුයොගො කාමෙසු පාතබ්‍යතාපත්තිසඞ්ඛාතො දුතියො වුත්තනයෙන අන්තො.
ඉච්චෙතෙ උභො අන්තාති කාමසුඛල්ලිකානුයොගො අත්තකිලමථානුයොගො ච ඉති එතෙ උභො අන්තා. තෙ ච ඛො එතරහි පත්තෙ, ආයතිං පත්තබ්බෙ ච කිලෙසදුක්ඛරජානුකිණ්ණෙ කාමගුණෙ අත්තපරිතාපනෙ ච අල්ලීනෙහි කිලෙසදුක්ඛාතුරානං අනුසික්ඛන්තෙහි, සයඤ්ච කිලෙසදුක්ඛාතුරෙහි පටිපජ්ජිතබ්බත්තා ලාමකා උප්පථභූතා චාති අන්තා. කටසිවඩ්ඪනාති අන්ධපුථුජ්ජනෙහි අභිකඞ්ඛිතබ්බට්ඨෙන කටසිසඞ්ඛාතානං තණ්හාඅවිජ්ජානං අභිවඩ්ඪනා. කටසියො දිට්ඨිං වඩ්ඪෙන්තීති තා පන කටසියො නානප්පකාරදිට්ඨිං වඩ්ඪෙන්ති. වත්ථුකාමෙසු අස්සාදානුපස්සිනො හි තෙ පජහිතුං අසක්කොන්තස්ස තණ්හාඅවිජ්ජාසහකාරීකාරණං ලභිත්වා ‘‘නත්ථි දින්න’’න්තිආදිනා (ධ. ස. 1221; විභ. 938) නත්ථිකදිට්ඨිං අකිරියදිට්ඨිං අහෙතුකදිට්ඨිඤ්ච ගණ්හාපෙන්ති, අත්තපරිතාපනං අනුයුත්තස්ස පන අවිජ්ජාතණ්හාසහකාරීකාරණං ලභිත්වා ‘‘සීලෙන සුද්ධි වතෙන සුද්ධී’’තිආදිනා අත්තසුද්ධිඅභිලාසෙන සීලබ්බතපරාමාසදිට්ඨිං ගණ්හාපෙන්ති. සක්කායදිට්ඨියා පන තෙසං පච්චයභාවො පාකටොයෙව. එවං අන්තද්වයූපනිස්සයෙන තණ්හාඅවිජ්ජානං දිට්ඨිවඩ්ඪකතා වෙදිතබ්බා. කෙචි පන ‘‘කටසීති පඤ්චන්නං ඛන්ධානං අධිවචන’’න්ති වදන්ති. තෙසං යදග්ගෙන තතො අන්තද්වයතො සංසාරසුද්ධි න හොති, තදග්ගෙන තෙ උපාදානක්ඛන්ධෙ අභිවඩ්ඪෙතීති අධිප්පායො. අපරෙ පන ‘‘කටසිවඩ්ඪනා’’ති පදස්ස ‘‘අපරාපරං ජරාමරණෙහි සිවථිකවඩ්ඪනා’’ති අත්ථං වදන්ති. තෙහිපි අන්තද්වයස්ස සංසාරසුද්ධිහෙතුභාවාභාවොයෙව වුත්තො, කටසියා පන දිට්ඨිවඩ්ඪනකාරණභාවො වත්තබ්බො.
එතෙ තෙ උභො අන්තෙ අනභිඤ්ඤායාති තෙ එතෙ යථාවුත්තෙ උභොපි අන්තෙ අජානිත්වා ‘‘ඉමෙ අන්තා තෙ ච එවංගහිතා එවංඅනුට්ඨිතා එවංගතිකා එවංඅභිසම්පරායා’’ති එවං අජානනහෙතු අජානනකාරණා. ‘‘පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා’’තිආදීසු (පු. ප. 208; අ. නි. 9.43) වියස්ස හෙතුඅත්ථතා දට්ඨබ්බා. ඔලීයන්ති එකෙති එකෙ කාමසුඛානුයොගවසෙන සඞ්කොචං ආපජ්ජන්ති. අතිධාවන්ති එකෙති එකෙ අත්තකිලමථානුයොගවසෙන අතික්කමන්ති. කාමසුඛමනුයුත්තා හි වීරියස්ස අකරණතො කොසජ්ජවසෙන සම්මාපටිපත්තිතො සඞ්කොචමාපන්නතා ඔලීයන්ති නාම, අත්තපරිතාපනමනුයුත්තා පන කොසජ්ජං පහාය අනුපායෙන වීරියාරම්භං කරොන්තා සම්මාපටිපත්තියා අතික්කමනතො අතිධාවන්ති නාම, තදුභයං පන තත්ථ ආදීනවාදස්සනතො. තෙන වුත්තං – ‘‘උභො අන්තෙ අනභිඤ්ඤාය ඔලීයන්ති එකෙ අතිධාවන්ති එකෙ’’ති. තත්ථ තණ්හාභිනන්දනවසෙන ඔලීයන්ති, දිට්ඨාභිනන්දනවසෙන අතිධාවන්තීති වෙදිතබ්බං.
අථ වා සස්සතාභිනිවෙසවසෙන ඔලීයන්ති එකෙ, උච්ඡෙදාභිනිවෙසවසෙන අතිධාවන්ති එකෙ. ගොසීලාදිවසෙන හි අත්තපරිතාපනමනුයුත්තා එකච්චෙ ‘‘ඉමිනාහං සීලෙන වා වතෙන වා තපෙන වා බ්‍රහ්මචරියෙන වා දෙවො වා භවිස්සාමි දෙවඤ්ඤතරො වා, තත්ථ නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සාමී’’ති සස්සතදස්සනං අභිනිවිසන්තා සංසාරෙ ඔලීයන්ති නාම, කාමසුඛමනුයුත්තා පන එකච්චෙ යංකිඤ්චි කත්වා ඉන්ද්‍රියානි සන්තප්පෙතුකාමා ලොකායතිකා විය තදනුගුණං උච්ඡෙදදස්සනං අභිනිවිසන්තා අනුපායෙන වට්ටුපච්ඡෙදස්ස පරියෙසනතො අතිධාවන්ති නාම. එවං සස්සතුච්ඡෙදවසෙනපි ඔලීයනාතිධාවනානි වෙදිතබ්බානි.
යෙ ච ඛො තෙ අභිඤ්ඤායාති යෙ ච ඛො පන අරියපුග්ගලා තෙ යථාවුත්තෙ උභො අන්තෙ ‘‘ඉමෙ අන්තා එවංගහිතා එවංඅනුට්ඨිතා එවංගතිකා එවංඅභිසම්පරායා’’ති අභිවිසිට්ඨෙන ඤාණෙන විපස්සනාසහිතාය මග්ගපඤ්ඤාය ජානිත්වා මජ්ඣිමපටිපදං සම්මාපටිපන්නා, තාය සම්මාපටිපත්තියා. තත්‍ර ච නාහෙසුන්ති තත්‍ර තස්මිං අන්තද්වයෙ පතිතා න අහෙසුං, තං අන්තද්වයං පජහිංසූති අත්ථො. තෙන ච නාමඤ්ඤිංසූති තෙන අන්තද්වයපහානෙන ‘‘මම ඉදං අන්තද්වයපහානං, අහං අන්තද්වයං පහාසිං, ඉමිනා අන්තද්වයපහානෙන සෙය්‍යො’’තිආදිනා තණ්හාදිට්ඨිමානමඤ්ඤනාවසෙන න අමඤ්ඤිංසු සබ්බමඤ්ඤනානං සම්මදෙව පහීනත්තා. එත්ථ ච අග්ගඵලෙ ඨිතෙ අරියපුග්ගලෙ සන්ධාය ‘‘තත්‍ර ච නාහෙසුං, තෙන ච නාමඤ්ඤිංසූ’’ති අතීතකාලවසෙන අයං දෙසනා පවත්තා, මග්ගක්ඛණෙ පන අධිප්පෙතෙ වත්තමානකාලවසෙනෙව වත්තබ්බං සියා. වට්ටං තෙසං නත්ථි පඤ්ඤාපනායාති යෙ එවං පහීනසබ්බමඤ්ඤනා උත්තමපුරිසා, තෙසං අනුපාදාපරිනිබ්බුතානං කම්මවිපාකකිලෙසවසෙන තිවිධම්පි වට්ටං නත්ථි පඤ්ඤාපනාය, වත්තමානක්ඛන්ධභෙදතො උද්ධං අනුපාදානො විය ජාතවෙදො අපඤ්ඤත්තිකභාවමෙව ගච්ඡතීති අත්ථො.
අට්ඨමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.