9. උපාතිධාවන්තිසුත්තවණ්ණනා

59. නවමෙ රත්තන්ධකාරතිමිසායන්ති රත්තියං අන්ධකාරෙ මහාතිමිසායං. රත්තීපි හි අන්ධකාරවිරහිතා හොති, යා පුණ්ණමාය රත්ති ජුණ්හොභාසිතා. අන්ධකාරොපි ‘‘තිමිසා’’ති න වත්තබ්බො හොති අබ්භමහිකාදිඋපක්කිලෙසවිරහිතෙ දෙවෙ. මහන්ධකාරො හි ‘‘තිමිසා’’ති වුච්චති. අයං පන අමාවසී රත්ති දෙවො ච මෙඝපටලසඤ්ඡන්නො. තෙන වුත්තං – ‘‘රත්තන්ධකාරතිමිසායන්ති රත්තියා අන්ධකාරෙ මහාතිමිසාය’’න්ති. අබ්භොකාසෙති අප්පටිච්ඡන්නෙ ඔකාසෙ විහාරඞ්ගණෙ. තෙලප්පදීපෙසු ඣායමානෙසූති තෙලපජ්ජොතෙසු ජලමානෙසු.

නනු ච භගවතො බ්‍යාමප්පභා පකතියා බ්‍යාමමත්තප්පදෙසං අභිබ්‍යාපෙත්වා චන්දිමසූරියාලොකං අභිභවිත්වා ඝනබහලං බුද්ධාලොකං විස්සජ්ජෙන්තී අන්ධකාරං විධමිත්වා තිට්ඨති, කායප්පභාපි නීලපීතාදිවසෙන ඡබ්බණ්ණඝනබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙත්වා පකතියාව සමන්තතො අසීතිහත්ථප්පදෙසං ඔභාසෙන්තී තිට්ඨති, එවං බුද්ධාලොකෙනෙව එකොභාසභූතෙ භගවතො නිසින්නොකාසෙ පදීපකරණෙ කිච්චං නත්ථීති? සච්චං නත්ථි, තථාපි පුඤ්ඤත්ථිකා උපාසකා භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච පූජාකරණත්ථං දෙවසිකං තෙලප්පදීපං උපට්ඨපෙන්ති. තථා හි වුත්තං – සාමඤ්ඤඵලෙපි ‘‘එතෙ මණ්ඩලමාලෙ දීපා ඣායන්තී’’ති (දී. නි. 1.159). ‘‘රත්තන්ධකාරතිමිසාය’’න්ති ඉදම්පි තස්සා රත්තියා සභාවකිත්තනත්ථං වුත්තං, න පන භගවතො නිසින්නොකාසස්ස අන්ධකාරභාවතො. පූජාකරණත්ථමෙව හි තදාපි උපාසකෙහි පදීපා කාරිතා.

තස්මිඤ්හි දිවසෙ සාවත්ථිවාසිනො බහූ උපාසකා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා විහාරං ගන්ත්වා උපොසථඞ්ගානි සමාදියිත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා නගරං පවිසිත්වා මහාදානානි පවත්තෙත්වා භගවන්තං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච අනුගන්ත්වා නිවත්තිත්වා අත්තනො අත්තනො ගෙහානි ගන්ත්වා සයම්පි පරිභුඤ්ජිත්වා සුද්ධවත්ථනිවත්ථා සුද්ධුත්තරාසඞ්ගා ගන්ධමාලාදිහත්ථා විහාරං ගන්ත්වා භගවන්තං පූජෙත්වා කෙචි මනොභාවනීයෙ භික්ඛූ පයිරුපාසන්තා කෙචි යොනිසොමනසිකරොන්තා දිවසභාගං වීතිනාමෙසුං. තෙ සායන්හසමයෙ භගවතො සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සත්ථරි ධම්මසභාමණ්ඩපතො පට්ඨාය ගන්ධකුටිසමීපෙ අජ්ඣොකාසෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසින්නෙ, භික්ඛුසඞ්ඝෙ ච භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පයිරුපාසන්තෙ උපොසථවිසොධනත්ථඤ්චෙව යොනිසොමනසිකාරපරිබ්‍රූහනත්ථඤ්ච නගරං අගන්ත්වා විහාරෙයෙව වසිතුකාමා ඔහීයිංසු. අථ තෙ භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච පූජාකරණත්ථං බහූ තෙලප්පදීපෙ ආරොපෙත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච අඤ්ජලිං කත්වා භික්ඛූනං පරියන්තෙ නිසින්නා කථං සමුට්ඨාපෙසුං, ‘‘භන්තෙ, ඉමෙ තිත්ථියා නානාවිධානි දිට්ඨිගතානි අභිනිවිස්ස වොහරන්ති, තථා වොහරන්තා ච කදාචි සස්සතං, කදාචි අසස්සතං, උච්ඡෙදාදීසු අඤ්ඤතරන්ති එකස්මිංයෙව අට්ඨත්වා නවනවානි දිට්ඨිගතානි ‘ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති පග්ගය්හ තිට්ඨන්ති උම්මත්තකසදිසා, තෙසං තථා අභිනිවිට්ඨානං කා ගති, කො අභිසම්පරායො’’ති. තෙන ච සමයෙන බහූ පටඞ්ගපාණකා පතන්තා පතන්තා තෙසු තෙලප්පදීපෙසු නිපතන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා අධිපාතකා’’තිආදි.

තත්ථ අධිපාතකාති පටඞ්ගපාණකා, යෙ ‘‘සලභා’’තිපි වුච්චන්ති. තෙ හි දීපසිඛං අධිපතනතො ‘‘අධිපාතකා’’ති අධිප්පෙතා. ආපාතපරිපාතන්ති ආපාතං පරිපාතං, ආපතිත්වා ආපතිත්වා පරිපතිත්වා පරිපතිත්වා, අභිමුඛපාතඤ්චෙව පරිබ්භමිත්වා පාතඤ්ච කත්වාති අත්ථො. ‘‘ආපාථෙ පරිපාත’’න්ති කෙචි පඨන්ති, ආපාථෙ පදීපස්ස අත්තනො ආපාථගමනෙ සති පරිපතිත්වා පරිපතිත්වාති අත්ථො. අනයන්ති අවඩ්ඪිං දුක්ඛං. බ්‍යසනන්ති විනාසං. පුරිමපදෙන හි මරණමත්තං දුක්ඛං, පච්ඡිමපදෙන මරණං තෙසං දීපෙති. තත්ථ කෙචි පාණකා සහ පතනෙන මරිංසු, කෙචි මරණමත්තං දුක්ඛං ආපජ්ජිංසු.

එතමත්ථං විදිත්වාති එතං අධිපාතකපාණකානං අත්තහිතං අජානන්තානං අත්තුපක්කමවසෙන නිරත්ථකබ්‍යසනාපත්තිං විදිත්වා තෙසං විය දිට්ඨිගතිකානං දිට්ඨාභිනිවෙසෙන අනයබ්‍යසනාපත්තිදීපකං ඉමං උදානං උදානෙසි.

තත්ථ උපාතිධාවන්ති න සාරමෙන්තීති සීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිආදිභෙදං සාරං න එන්ති, චතුසච්චාභිසමයවසෙන න අධිගච්ඡන්ති. තස්මිං පන සඋපායෙ සාරෙ තිට්ඨන්තෙයෙව විමුත්තාභිලාසාය තං උපෙන්තා විය හුත්වාපි දිට්ඨිවිපල්ලාසෙන අතිධාවන්ති අතික්කමිත්වා ගච්ඡන්ති, පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධෙ ‘‘නිච්චං සුභං සුඛං අත්තා’’ති අභිනිවිසිත්වා ගණ්හන්තාති අත්ථො. නවං නවං බන්ධනං බ්‍රූහයන්තීති තථා ගණ්හන්තා ච තණ්හාදිට්ඨිසඞ්ඛාතං නවං නවං බන්ධනං බ්‍රූහයන්ති වඩ්ඪයන්ති. පතන්ති පජ්ජොතමිවාධිපාතකා, දිට්ඨෙ සුතෙ ඉතිහෙකෙ නිවිට්ඨාති එවං තණ්හාදිට්ඨිබන්ධනෙහි බද්ධත්තා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා දිට්ඨෙ අත්තනා චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිට්ඨිදස්සනෙනෙව වා දිට්ඨෙ අනුස්සවූපලබ්භමත්තෙනෙව ච සුතෙ ‘‘ඉතිහ එකන්තතො එවමෙත’’න්ති නිවිට්ඨා දිට්ඨාභිනිවෙසෙන ‘‘සස්සත’’න්තිආදිනා අභිනිවිට්ඨා, එකන්තහිතං වා නිස්සරණං අජානන්තා රාගාදීහි එකාදසහි අග්ගීහි ආදිත්තං භවත්තයසඞ්ඛාතං අඞ්ගාරකාසුංයෙව ඉමෙ විය අධිපාතකා ඉමං පජ්ජොතං පතන්ති, න තතො සීසං උක්ඛිපිතුං සක්කොන්තීති අත්ථො.

නවමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.