8. සුන්දරීසුත්තවණ්ණනා

38. අට්ඨමෙ සක්කතොතිආදීනං පදානං අත්ථො හෙට්ඨා වණ්ණිතොයෙව. අසහමානාති න සහමානා, උසූයන්තාති අත්ථො. භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච සක්කාරං අසහමානාති සම්බන්ධො.

සුන්දරීති තස්සා නාමං. සා කිර තස්මිං කාලෙ සබ්බපරිබ්බාජිකාසු අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා, තෙනෙව සා ‘‘සුන්දරී’’ති පඤ්ඤායිත්ථ. සා ච අනතීතයොබ්බනා අසංයතසමාචාරාව හොති, තස්මා තෙ සුන්දරිං පරිබ්බාජිකං පාපකම්මෙ උය්‍යොජෙසුං. තෙ හි අඤ්ඤතිත්ථියා බුද්ධුප්පාදතො පට්ඨාය සයං හතලාභසක්කාරා හෙට්ඨා අක්කොසසුත්තවණ්ණනායං ආගතනයෙන භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච උළාරං අපරිමිතං ලාභසක්කාරං පවත්තමානං දිස්වා ඉස්සාපකතා එකතො හුත්වා සම්මන්තයිංසු – මයං සමණස්ස ගොතමස්ස උප්පන්නකාලතො පට්ඨාය නට්ඨා හතලාභසක්කාරා, න නො කොචි අත්ථිභාවම්පි ජානාති, කිං නිස්සාය නු ඛො ලොකො සමණෙ ගොතමෙ අභිප්පසන්නො උළාරං සක්කාරසම්මානං උපනෙතීති? තත්ථෙකො ආහ – ‘‘උච්චාකුලප්පසුතො අසම්භින්නාය මහාසම්මතප්පවෙණියා ජාතො’’ති, අපරො ‘‘අභිජාතියං තස්ස අනෙකානි අච්ඡරියානි පාතුභූතානී’’ති, අඤ්ඤො ‘‘කාලදෙවිලං වන්දාපෙතුං උපනීතස්ස පාදා පරිවත්තිත්වා තස්ස ජටාසු පතිට්ඨිතා’’ති, අපරො ‘‘වප්පමඞ්ගලකාලෙ ජම්බුච්ඡායාය සයාපිතස්ස වීතික්කන්තෙපි මජ්ඣන්හිකෙ ජම්බුච්ඡායා අපරිවත්තිත්වා ඨිතා’’ති, අඤ්ඤො ‘‘අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො රූපසම්පත්තියා’’ති, අපරො ‘‘ජිණ්ණාතුරමතපබ්බජිතසඞ්ඛාතනිමිත්තෙ දිස්වා සංවෙගජාතො ආගාමිනං චක්කවත්තිරජ්ජං පහාය පබ්බජිතො’’ති. එවං අපරිමාණකාලෙ සම්භතං අනඤ්ඤසාධාරණං භගවතො පුඤ්ඤඤාණසම්භාරං උක්කංසපාරමිප්පත්තං නිරුපමං සල්ලෙඛප්පටිපදං අනුත්තරඤ්ච ඤාණපහානසම්පදාදිබුද්ධානුභාවං අජානන්තා අත්තනා යථාදිට්ඨං යථාසුතං ධරමානං තං තං භගවතො බහුමානකාරණං කිත්තෙත්වා අබහුමානකාරණං පරියෙසිත්වා අපස්සන්තා ‘‘කෙන නු ඛො කාරණෙන මයං සමණස්ස ගොතමස්ස අයසං උප්පාදෙත්වා ලාභසක්කාරං නාසෙය්‍යාමා’’ති. තෙසු එකො තිඛිණමන්තී එවමාහ – ‘‘අම්භො ඉමස්මිං සත්තලොකෙ මාතුගාමසුඛෙ අසත්තසත්තා නාම නත්ථි, අයඤ්ච සමණො ගොතමො අභිරූපො දෙවසමො තරුණො, අත්තනො සමරූපං මාතුගාමං ලභිත්වා සජ්ජෙය්‍ය. අථාපි න සජ්ජෙය්‍ය, ජනස්ස පන සඞ්කියො භවෙය්‍ය, හන්ද මයං සුන්දරිං පරිබ්බාජිකං තථා උය්‍යොජෙම, යථා සමණස්ස ගොතමස්ස අයසො පථවියං පත්ථරෙය්‍යා’’ති.

තං සුත්වා ඉතරෙ ‘‘ඉදං සුට්ඨු තයා චින්තිතං, එවඤ්හි කතෙ සමණො ගොතමො අයසකෙන උපද්දුතො සීසං උක්ඛිපිතුං අසක්කොන්තො යෙන වා තෙන වා පලායිස්සතී’’ති සබ්බෙව එකජ්ඣාසයා හුත්වා තථා උය්‍යොජෙතුං සුන්දරියා සන්තිකං අගමංසු. සා තෙ දිස්වා ‘‘කිං තුම්හෙ එකතො ආගතත්ථා’’ති ආහ. තිත්ථියා අනාලපන්තා ආරාමපරියන්තෙ පටිච්ඡන්නෙ ඨානෙ නිසීදිංසු. සා තත්ථ ගන්ත්වා පුනප්පුනං ආලපන්තී පටිවචනං අලභිත්වා කිං තුම්හාකං අපරජ්ඣං? කස්මා මෙ පටිවචනං න දෙථාති? තථා හි පන ත්වං අම්හෙ විහෙඨියමානෙ අජ්ඣුපෙක්ඛසීති. කො තුම්හෙ විහෙඨෙතීති? ‘‘කිං පන ත්වං න පස්සසි, සමණං ගොතමං අම්හෙ විහෙඨෙත්වා හතලාභසක්කාරෙ කත්වා විචරන්ත’’න්ති වත්වා ‘‘තත්ථ මයා කිං කාතබ්බ’’න්ති වුත්තෙ ‘‘තෙන හි ත්වං අභික්ඛණං ජෙතවනසමීපං ගන්ත්වා මහාජනස්ස එවඤ්චෙවඤ්ච වදෙය්‍යාසී’’ති ආහංසු. සාපි ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි. තෙන වුත්තං – ‘‘අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා භගවතොසක්කාරං අසහමානා’’තිආදි.

තත්ථ උස්සහසීති සක්කොසි. අත්ථන්ති හිතං කිච්චං වා. ක්‍යාහන්ති කිං අහං. යස්මා තෙ තිත්ථියා තස්සා අඤ්ඤාතකාපි සමානා පබ්බජ්ජසම්බන්ධමත්තෙන සඞ්ගණ්හිතුං ඤාතකා විය හුත්වා ‘‘උස්සහසි ත්වං භගිනි ඤාතීනං අත්ථං කාතු’’න්ති ආහංසු. තස්මා සාපි මිගං වල්ලි විය පාදෙ ලග්ගා ජීවිතම්පි මෙ පරිච්චත්තං ඤාතීනං අත්ථායාති ආහ.

තෙන හීති ‘‘යස්මා ත්වං ‘ජීවිතම්පි මෙ තුම්හාකං අත්ථාය පරිච්චත්ත’න්ති වදසි, ත්වඤ්ච පඨමවයෙ ඨිතා අභිරූපා සොභග්ගප්පත්තා ච, තස්මා යථා තං නිස්සාය සමණස්ස ගොතමස්ස අයසො උප්පජ්ජිස්සති, තථා කරෙය්‍යාසී’’ති වත්වා ‘‘අභික්ඛණං ජෙතවනං ගච්ඡාහී’’ති උය්‍යොජෙසුං. සාපි ඛො බාලා කකචදන්තපන්තියා පුප්ඵාවලිකීළං කීළිතුකාමා විය, පභින්නමදං චණ්ඩහත්ථිං සොණ්ඩාය පරාමසන්තී විය, නලාටෙන මච්චුං ගණ්හන්තී විය තිත්ථියානං වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා මාලාගන්ධවිලෙපනතම්බූලමුඛවාසාදීනි ගහෙත්වා මහාජනස්ස සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා නගරං පවිසනකාලෙ ජෙතවනාභිමුඛී ගච්ඡන්තී ‘‘කහං ගච්ඡසී’’ති ච පුට්ඨා ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකං, අහඤ්හි තෙන සද්ධිං එකගන්ධකුටියං වසාමී’’ති වත්වා අඤ්ඤතරස්මිං තිත්ථියාරාමෙ වසිත්වා පාතොව ජෙතවනමග්ගං ඔතරිත්වා නගරාභිමුඛී ආගච්ඡන්තී ‘‘කිං සුන්දරි කහං ගතාසී’’ති ච පුට්ඨා ‘‘සමණෙන ගොතමෙන සද්ධිං එකගන්ධකුටියං වසිත්වා තං කිලෙසරතියා රමාපෙත්වා ආගතාම්හී’’ති වදති. තෙන වුත්තං – ‘‘එවං අය්‍යාති ඛො සුන්දරී පරිබ්බාජිකා තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං පටිස්සුත්වා අභික්ඛණං ජෙතවනං අගමාසී’’ති.

තිත්ථියා කතිපාහස්ස අච්චයෙන ධුත්තානං කහාපණෙ දත්වා ‘‘ගච්ඡථ, සුන්දරිං මාරෙත්වා සමණස්ස ගොතමස්ස ගන්ධකුටියා අවිදූරෙ මාලාකචවරන්තරෙ නික්ඛිපිත්වා එථා’’ති වදිංසු. තෙ තථා අකංසු. තතො තිත්ථියා ‘‘සුන්දරිං න පස්සාමා’’ති කොලාහලං කත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙත්වා ‘‘කත්ථ පන තුම්හෙ පරිසඞ්කථා’’ති රඤ්ඤා වුත්තා ඉමෙසු දිවසෙසු ජෙතවනෙ වසති, තත්ථස්සා පවත්තිං න ජානාමාති. ‘‘තෙන හි ගච්ඡථ, නං තත්ථ විචිනථා’’ති රඤ්ඤා අනුඤ්ඤාතා අත්තනො උපට්ඨාකෙ ගහෙත්වා ජෙතවනං ගන්ත්වා විචිනන්තා විය හුත්වා මාලාකචවරං බ්‍යූහිත්වා තස්සා සරීරං මඤ්චකං ආරොපෙත්වා නගරං පවෙසෙත්වා ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස සාවකා ‘සත්ථුනා කතං පාපකම්මං පටිච්ඡාදෙස්සාමා’ති සුන්දරිං මාරෙත්වා මාලාකචවරන්තරෙ නික්ඛිපිංසූ’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජාපි අනුපපරික්ඛිත්වා ‘‘තෙන හි ගච්ඡථ, නගරං ආහිණ්ඩථා’’ති ආහ. තෙ නගරවීථීසු ‘‘පස්සථ සමණානං සක්‍යපුත්තියානං කම්ම’’න්තිආදීනි වදන්තා විචරිත්වා පුන රඤ්ඤො නිවෙසනද්වාරං අගමංසු. රාජා සුන්දරියා සරීරං ආමකසුසානෙ අට්ටකං ආරොපෙත්වා රක්ඛාපෙසි. සාවත්ථිවාසිනො ඨපෙත්වා අරියසාවකෙ යෙභුය්‍යෙන ‘‘පස්සථ සමණානං සක්‍යපුත්තියානං කම්ම’’න්තිආදීනි වත්වා අන්තොනගරෙ බහිනගරෙ ච භික්ඛූ අක්කොසන්තා විචරිංසු. තෙන වුත්තං – ‘‘යදා තෙ අඤ්ඤිංසු තිත්ථියා පරිබ්බාජකා ‘වොදිට්ඨා ඛො සුන්දරී’’’තිආදි.

තත්ථ අඤ්ඤිංසූති ජානිංසු. වොදිට්ඨාති බ්‍යපදිට්ඨා, ජෙතවනං ආගච්ඡන්තී ච ගච්ඡන්තී ච විසෙසතො දිට්ඨා, බහුලං දිට්ඨාති අත්ථො. පරිඛාකූපෙති දීඝිකාවාටෙ. යා සා, මහාරාජ, සුන්දරීති, මහාරාජ, යා සා ඉමස්මිං නගරෙ රූපසුන්දරතාය ‘‘සුන්දරී’’ති පාකටා අභිඤ්ඤාතා පරිබ්බාජිකා. සා නො න දිස්සතීති සා අම්හාකං චක්ඛු විය ජීවිතං විය ච පියායිතබ්බා, ඉදානි න දිස්සති. යථානික්ඛිත්තන්ති පුරිසෙ ආණාපෙත්වා මාලාකචවරන්තරෙ අත්තනා යථාඨපිතං. ‘‘යථානිඛාත’’න්තිපි පාඨො, පථවියං නිඛාතප්පකාරන්ති අත්ථො.

රථියාය රථියන්ති වීථිතො වීථිං. වීථීති හි විනිවිජ්ඣනකරච්ඡා. සිඞ්ඝාටකන්ති තිකොණරච්ඡා. අලජ්ජිනොති න ලජ්ජිනො, පාපජිගුච්ඡාවිරහිතාති අත්ථො. දුස්සීලාති නිස්සීලා. පාපධම්මාති ලාමකසභාවා නිහීනාචාරා. මුසාවාදිනොති දුස්සීලා සමානා ‘‘සීලවන්තො මය’’න්ති අලිකවාදිතාය මුසාවාදිනො. අබ්‍රහ්මචාරිනොති ‘‘මෙථුනප්පටිසෙවිතාය අසෙට්ඨචාරිනො ඉමෙ හි නාමා’’ති හීළෙන්තා වදන්ති. ධම්මචාරිනොති කුසලධම්මචාරිනො. සමචාරිනොති කායකම්මාදිසමචාරිනො. කල්‍යාණධම්මාති සුන්දරසභාවා, පටිජානිස්සන්ති නාමාති සම්බන්ධො. නාමසද්දයොගෙන හි එත්ථ පටිජානිස්සන්තීති අනාගතකාලවචනං. සාමඤ්ඤන්ති සමණභාවො සමිතපාපතා. බ්‍රහ්මඤ්ඤන්ති සෙට්ඨභාවො බාහිතපාපතා. කුතොති කෙන කාරණෙන. අපගතාති අපෙතා පරිභට්ඨා. පුරිසකිච්චන්ති මෙථුනප්පටිසෙවනං සන්ධාය වදන්ති.

අථ භික්ඛූ තං පවත්තිං භගවතො ආරොචෙසුං. සත්ථා ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, තුම්හෙපි තෙ මනුස්සෙ ඉමාය ගාථාය පටිචොදෙථා’’ති වත්වා ‘‘අභූතවාදී’’ති ගාථමාහ. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අථ ඛො සම්බහුලා…පෙ… නිහීනකම්මා මනුජා පරත්ථා’’ති. තත්ථ නෙසො, භික්ඛවෙ, සද්දො චිරං භවිස්සතීති ඉදං සත්ථා තස්ස අයසස්ස නිප්ඵත්තිං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන ජානිත්වා භික්ඛූ සමස්සාසෙන්තො ආහ.

ගාථායං අභූතවාදීති පරස්ස දොසං අදිස්වාව මුසාවාදං කත්වා අභූතෙන අතච්ඡෙන පරං අබ්භාචික්ඛන්තො. යො වාපි කත්වාති යො වා පන පාපකම්මං කත්වා ‘‘නාහං එතං කරොමී’’ති ආහ. පෙච්ච සමා භවන්තීති තෙ උභොපි ජනා ඉතො පරලොකං ගන්ත්වා නිරයූපගමනෙන ගතියා සමා භවන්ති. ගතියෙව හි නෙසං පරිච්ඡින්නා, ආයූ පන අපරිච්ඡින්නා. බහුකඤ්හි පාපං කත්වා චිරං නිරයෙ පච්චති, පරිත්තකං කත්වා අප්පමත්තකමෙව කාලං පච්චති. යස්මා පන නෙසං උභින්නම්පි ලාමකමෙව කම්මං, තෙන වුත්තං – නිහීනකම්මා මනුජා පරත්ථාති. ‘‘පරත්ථා’’ති ඉමස්ස පන පදස්ස පුරතො ‘‘පෙච්චා’’තිපදෙන සම්බන්ධො, පෙච්ච පරත්ථ ඉතො ගන්ත්වා තෙ නිහීනකම්මා පරලොකෙ සමා භවන්තීති අත්ථො.

පරියාපුණිත්වාති උග්ගහෙත්වා. අකාරකාති අපරාධස්ස න කාරකා. නයිමෙහි කතන්ති එවං කිර නෙසමහොසි – ඉමෙහි සමණෙහි සක්‍යපුත්තියෙහි අද්ධා තං පාපකම්මං න කතං, යං අඤ්ඤතිත්ථියා උග්ඝොසිත්වා සකලනගරං ආහිණ්ඩිංසු, යස්මා ඉමෙ අම්හෙසු එවං අසබ්භාහි ඵරුසාහි වාචාහි අබ්භාචික්ඛන්තෙසුපි න කිඤ්චි විකාරං දස්සෙන්ති, ඛන්තිසොරච්චඤ්ච න විජහන්ති, කෙවලං පන ‘‘අභූතවාදී නිරයං උපෙතී’’ති ධම්මංයෙව වදන්තා සපන්තියෙව, ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා අම්හෙ අනුපධාරෙත්වා අබ්භාචික්ඛන්තෙ සපන්ති, සපථං කරොන්තා විය වදන්ති. අථ වා ‘‘යො වාපි කත්වා ‘න කරොමි’ චාහා’’ති වදන්තා සපන්ති, අත්තනො අකාරකභාවං බොධෙතුං අම්හාකං සපථං කරොන්ති ඉමෙති අත්ථො.

තෙසඤ්හි මනුස්සානං භගවතා භාසිතගාථාය සවනසමනන්තරමෙව බුද්ධානුභාවෙන සාරජ්ජං ඔක්කමි, සංවෙගො උප්පජ්ජි ‘‘නයිදං අම්හෙහි පච්චක්ඛතො දිට්ඨං, සුතං නාම තථාපි හොති, අඤ්ඤථාපි හොති, එතෙ ච අඤ්ඤතිත්ථියා ඉමෙසං අනත්ථකාමා අහිතකාමා, තස්මා තෙ සද්ධාය නයිදං අම්හෙහි වත්තබ්බං, දුජ්ජානා හි සමණා’’ති. තෙ තතො පට්ඨාය තතො ඔරමිංසු.

රාජාපි යෙහි සුන්දරී මාරිතා, තෙසං ජානනත්ථං පුරිසෙ ආණාපෙසි. අථ තෙ ධුත්තා තෙහි කහාපණෙහි සුරං පිවන්තා අඤ්ඤමඤ්ඤං කලහං කරිංසු. තෙසු හි එකො එකං ආහ – ‘‘ත්වං සුන්දරිං එකප්පහාරෙන මාරෙත්වා මාලාකචවරන්තරෙ ඛිපිත්වා තතො ලද්ධකහාපණෙහි සුරං පිවසි, හොතු හොතූ’’ති. රාජපුරිසා තං සුත්වා තෙ ධුත්තෙ ගහෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙසුං. රාජා ‘‘තුම්හෙහි සා මාරිතා’’ති තෙ ධුත්තෙ පුච්ඡි. ‘‘ආම, දෙවා’’ති. ‘‘කෙහි මාරාපිතා’’ති? ‘‘අඤ්ඤතිත්ථියෙහි, දෙවා’’ති. රාජා තිත්ථියෙ පක්කොසාපෙත්වා තමත්ථං පටිජානාපෙත්වා, ‘‘අයං සුන්දරී තස්ස සමණස්ස ගොතමස්ස අවණ්ණං ආරොපෙතුකාමෙහි අම්හෙහි මාරාපිතා, නෙව ගොතමස්ස, න ගොතමසාවකානං දොසො අත්ථි, අම්හාකමෙව දොසොති එවං වදන්තා නගරං ආහිණ්ඩථා’’ති ආණාපෙසි. තෙ තථා අකංසු. මහාජනො සම්මදෙව සද්දහි. තිත්ථියානං ධික්කාරං අකාසි, තිත්ථියා මනුස්සවධදණ්ඩං පාපුණිංසු. තතො පට්ඨාය බුද්ධස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච භිය්‍යොසොමත්තාය සක්කාරසම්මානො මහා අහොසි. භික්ඛූ අච්ඡරියබ්භුතචිත්තජාතා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා අත්තමනා පටිවෙදෙසුං. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ…පෙ… අන්තරහිතො සො, භන්තෙ, සද්දො’’ති.

කස්මා පන භගවා ‘‘තිත්ථියානං ඉදං කම්ම’’න්ති භික්ඛූනං නාරොචෙසි? අරියානං තාව ආරොචනෙන පයොජනං නත්ථි, පුථුජ්ජනෙසු පන ‘‘යෙ න සද්දහෙය්‍යුං, තෙසං තං දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය සංවත්තෙය්‍යා’’ති නාරොචෙසි. අපිචෙතං බුද්ධානං අනාචිණ්ණං, යං අනාගතස්ස ඊදිසස්ස වත්ථුස්ස ආචික්ඛනං. පරානුද්දෙසිකමෙව හි භගවා සංකිලෙසපක්ඛං විභාවෙති, කම්මඤ්ච කතොකාසං න සක්කා නිවත්තෙතුන්ති අබ්භක්ඛානං තන්නිමිත්තඤ්ච භගවා අජ්ඣුපෙක්ඛන්තො නිසීදි. වුත්තඤ්හෙතං –

‘‘න අන්තලික්ඛෙ න සමුද්දමජ්ඣෙ,

න පබ්බතානං විවරං පවිස්ස;

න විජ්ජතී සො ජගතිප්පදෙසො,

යත්ථට්ඨිතො මුච්චෙය්‍ය පාපකම්මා’’ති. (ධ. ප. 127; මි. ප. 4.2.4);

එතමත්ථං විදිත්වාති මම්මච්ඡෙදනවසෙනාපි බාලජනෙහි පවත්තිතං දුරුත්තවචනං ඛන්තිබලසමන්නාගතස්ස ධීරස්ස දුත්තිතික්ඛා නාම නත්ථීති ඉමමත්ථං සබ්බාකාරතො විදිත්වා. ඉමං උදානන්ති ඉමං අධිවාසනඛන්තිබලවිභාවනං උදානං උදානෙසි.

තත්ථ තුදන්ති වාචාය ජනා අසඤ්ඤතා, සරෙහි සඞ්ගාමගතංව කුඤ්ජරන්ති කායිකසංවරාදීසු කස්සචිපි සංවරස්ස අභාවෙන අසංයතා අවිනීතා බාලජනා සරෙහි සායකෙහි සඞ්ගාමගතං යුද්ධගතං කුඤ්ජරංව හත්ථිනාගං පටියොධා විය වාචාසත්තීහි තුදන්ති විජ්ඣන්ති, අයං තෙසං සභාවො. සුත්වාන වාක්‍යං ඵරුසං උදීරිතං, අධිවාසයෙ භික්ඛු අදුට්ඨචිත්තොති තං පන තෙහි බාලජනෙහි උදීරිතං භාසිතං මම්මඝට්ටනවසෙන පවත්තිතං ඵරුසං වාක්‍යං වචනං අභූතං භූතතො නිබ්බෙඨෙන්තො මම කකචූපමඔවාදං (ම. නි. 1.222 ආදයො) අනුස්සරන්තො ඊසකම්පි අදුට්ඨචිත්තො හුත්වා ‘‘සංසාරසභාවො එසො’’ති සංසාරෙ භයං ඉක්ඛණසීලො භික්ඛු අධිවාසයෙ, අධිවාසනඛන්තියං ඨත්වා ඛමෙය්‍යාති අත්ථො.

එත්ථාහ – කිං පන තං කම්මං, යං අපරිමාණකාලං සක්කච්චං උපචිතවිපුලපුඤ්ඤසම්භාරො සත්ථා එවං දාරුණං අභූතබ්භක්ඛානං පාපුණීති? වුච්චතෙ – අයං සො භගවා බොධිසත්තභූතො අතීතජාතියං මුනාළි නාම ධුත්තො හුත්වා පාපජනසෙවී අයොනිසොමනසිකාරබහුලො විචරති. සො එකදිවසං සුරභිං නාම පච්චෙකසම්බුද්ධං නගරං පිණ්ඩාය පවිසිතුං චීවරං පාරුපන්තං පස්සි. තස්මිඤ්ච සමයෙ අඤ්ඤතරා ඉත්ථී තස්ස අවිදූරෙන ගච්ඡති. ධුත්තො ‘‘අබ්‍රහ්මචාරී අයං සමණො’’ති අබ්භාචික්ඛි. සො තෙන කම්මෙන බහූනි වස්සසතසහස්සානි නිරයෙ පච්චිත්වා තස්සෙව කම්මස්ස විපාකාවසෙසෙන ඉදානි බුද්ධො හුත්වාපි සුන්දරියා කාරණා අභූතබ්භක්ඛානං පාපුණි. යථා චෙතං, එවං චිඤ්චමාණවිකාදීනං විකාරකිත්ථීනං භගවතො අබ්භක්ඛානාදීනි දුක්ඛානි පත්තානි, සබ්බානි පුබ්බෙ කතස්ස කම්මස්ස විපාකාවසෙසානි, යානි ‘‘කම්මපිලොතිකානී’’ති වුච්චන්ති. වුත්තඤ්හෙතං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.39.64-96) –

‘‘අනොතත්තසරාසන්නෙ, රමණීයෙ සිලාතලෙ;

නානාරතනපජ්ජොතෙ, නානාගන්ධවනන්තරෙ.

‘‘මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන, පරෙතො ලොකනායකො;

ආසීනො බ්‍යාකරී තත්ථ, පුබ්බකම්මානි අත්තනො.

‘‘සුණාථ භික්ඛවො මය්හං, යං කම්මං පකතං මයා;

පිලොතිකස්ස කම්මස්ස, බුද්ධත්තෙපි විපච්චති.

1. ‘‘මුනාළි නාමහං ධුත්තො, පුබ්බෙ අඤ්ඤාසු ජාතිසු;

පච්චෙකබුද්ධං සුරභිං, අබ්භාචික්ඛිං අදූසකං.

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, නිරයෙ සංසරිං චිරං;

බහූ වස්සසහස්සානි, දුක්ඛං වෙදෙමි වෙදනං.

‘‘තෙන කම්මාවසෙසෙන, ඉධ පච්ඡිමකෙ භවෙ;

අබ්භක්ඛානං මයා ලද්ධං, සුන්දරිකාය කාරණා.

2. ‘‘සබ්බාභිභුස්ස බුද්ධස්ස, නන්දො නාමාසි සාවකො;

තං අබ්භක්ඛාය නිරයෙ, චිරං සංසරිතං මයා.

‘‘දස වස්සසහස්සානි, නිරයෙ සංසරිං චිරං;

මනුස්සභාවං ලද්ධාහං, අබ්භක්ඛානං බහුං ලභිං.

‘‘තෙන කම්මාවසෙසෙන, චිඤ්චමාණවිකා මමං;

අබ්භාචික්ඛි අභූතෙන, ජනකායස්ස අග්ගතො.

3. ‘‘බ්‍රාහ්මණො සුතවා ආසිං, අහං සක්කතපූජිතො;

මහාවනෙ පඤ්චසතෙ, මන්තෙ වාචෙමි මාණවෙ.

‘‘තත්ථාගතො ඉසී භීමො, පඤ්චාභිඤ්ඤො මහිද්ධිකො;

තඤ්චාහං ආගතං දිස්වා, අබ්භාචික්ඛිං අදූසකං.

‘‘තතොහං අවචං සිස්සෙ, කාමභොගී අයං ඉසි;

මය්හම්පි භාසමානස්ස, අනුමොදිංසු මාණවා.

‘‘තතො මාණවකා සබ්බෙ, භික්ඛමානං කුලෙ කුලෙ;

මහාජනස්ස ආහංසු, කාමභොගී අයං ඉසි.

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, පඤ්ච භික්ඛුසතා ඉමෙ;

අබ්භක්ඛානං ලභුං සබ්බෙ, සුන්දරිකාය කාරණා.

4. ‘‘වෙමාතුභාතිකං පුබ්බෙ, ධනහෙතු හනිං අහං;

පක්ඛිපිංගිරිදුග්ගස්මිං, සිලාය ච අපිංසයිං.

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, දෙවදත්තො සිලං ඛිපි;

අඞ්ගුට්ඨං පිංසයී පාදෙ, මම පාසාණසක්ඛරා.

5. ‘‘පුරෙහං දාරකො හුත්වා, කීළමානො මහාපථෙ;

පච්චෙකබුද්ධං දිස්වාන, මග්ගෙ සකලිකං ඛිපිං.

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, ඉධ පච්ඡිමකෙ භවෙ;

වධත්ථං මං දෙවදත්තො, අභිමාරෙ පයොජයි.

6. ‘‘හත්ථාරොහො පුරෙ ආසිං, පච්චෙකමුනිමුත්තමං;

පිණ්ඩාය විචරන්තං තං, ආසාදෙසිං ගජෙනහං.

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, භන්තො නාළාගිරී ගජො;

ගිරිබ්බජෙ පුරවරෙ, දාරුණො සමුපාගමි.

7. ‘‘රාජාහං පත්ථිවො ආසිං, සත්තියා පුරිසෙ හනිං;

තෙන කම්මවිපාකෙන, නිරයෙ පච්චිසං භුසං.

‘‘කම්මුනො තස්ස සෙසෙන, සොදානි සකලං මම;

පාදෙ ඡවිං පකප්පෙසි, න හි කම්මං විනස්සති.

8. ‘‘අහං කෙවට්ටගාමස්මිං, අහුං කෙවට්ටදාරකො;

මච්ඡකෙ ඝාතිතෙ දිස්වා, ජනයිං සොමනස්සකං.

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, සීසදුක්ඛං අහූ මම;

සක්කා ච සබ්බෙ හඤ්ඤිංසු, යදා හනි විටටූභො.

9. ‘‘ඵුස්සස්සාහං පාවචනෙ, සාවකෙ පරිභාසයිං;

යවං ඛාදථ භුඤ්ජථ, මා ච භුඤ්ජථ සාලයො.

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, තෙමාසං ඛාදිතං යවං;

නිමන්තිතො බ්‍රාහ්මණෙන, වෙරඤ්ජායං වසිං තදා.

10. ‘‘නිබ්බුද්ධෙ වත්තමානම්හි, මල්ලපුත්තං නිහෙඨයිං;

තෙන කම්මවිපාකෙන, පිට්ඨිදුක්ඛං අහූ මම.

11. ‘‘තිකිච්ඡකො අහං ආසිං, සෙට්ඨිපුත්තං විරෙචයිං;

තෙන කම්මවිපාකෙන, හොති පක්ඛන්දිකා මම.

12. ‘‘අවචාහං ජොතිපාලො, කස්සපං සුගතං තදා;

කුතො නු බොධි මුණ්ඩස්ස, බොධි පරමදුල්ලභා.

‘‘තෙන කම්මවිපාකෙන, අචරිං දුක්කරං බහුං;

ඡබ්බස්සානුරුවෙලායං, තතො බොධිං අපාපුණිං.

‘‘නාහං එතෙන මග්ගෙන, පාපුණිං බොධිමුත්තමං;

කුම්මග්ගෙන ගවෙසිස්සං, පුබ්බකම්මෙන වාරිතො.

‘‘පුඤ්ඤපාපපරික්ඛීණො, සබ්බසන්තාපවජ්ජිතො;

අසොකො අනුපායාසො, නිබ්බායිස්සමනාසවො.

‘‘එවං ජිනො වියාකාසි, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අග්ගතො;

සබ්බාභිඤ්ඤාබලප්පත්තො, අනොතත්තමහාසරෙ’’ති. (අප. ථෙර 1.39.64-96);

අට්ඨමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.