3. ගොපාලකසුත්තවණ්ණනා

33. තතියෙ කොසලෙසූති කොසලා නාම ජානපදිනො රාජකුමාරා, තෙසං නිවාසො එකොපි ජනපදො ‘‘කොසලා’’ත්වෙව වුච්චති, තෙසු කොසලෙසු ජනපදෙ. චාරිකං චරතීති අතුරිතචාරිකාවසෙන ජනපදචාරිකං චරති. මහතාති ගුණමහත්තෙනපි මහතා, අපරිච්ඡින්නසඞ්ඛ්‍යත්තා සඞ්ඛ්‍යාමහත්තෙනපි මහතා. භික්ඛුසඞ්ඝෙනාති දිට්ඨිසීලසාමඤ්ඤසංහතෙන සමණගණෙන. සද්ධින්ති එකතො. මග්ගා ඔක්කම්මාති මග්ගතො අපක්කමිත්වා. අඤ්ඤතරං රුක්ඛමූලන්ති ඝනපත්තසාඛාවිටපසම්පන්නස්ස සන්දච්ඡායස්ස මහතො රුක්ඛස්ස සමීපසඞ්ඛාතං මූලං.

අඤ්ඤතරො ගොපාලකොති එකො ගොගණරක්ඛකො, නාමෙන පන නන්දො නාම. සො කිර අඩ්ඪො මහද්ධනො මහාභොගො, යථා කෙණියො ජටිලො පබ්බජ්ජාවසෙන, එවං අනාථපිණ්ඩිකස්ස ගොයූථං රක්ඛන්තො ගොපාලකත්තෙන රාජපීළං අපහරන්තො අත්තනො කුටුම්බං රක්ඛති. සො කාලෙන කාලං පඤ්ච ගොරසෙ ගහෙත්වා, මහාසෙට්ඨිස්ස සන්තිකං ආගන්ත්වා නිය්‍යාතෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා, සත්ථාරං පස්සති, ධම්මං සුණාති, අත්තනො වසනට්ඨානං ආගමනත්ථාය සත්ථාරං යාචති. සත්ථා තස්සෙව ඤාණපරිපාකං ආගමයමානො අගන්ත්වා, අපරභාගෙ මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන පරිවුතො ජනපදචාරිකං චරන්තො, ‘‘ඉදානිස්ස ඤාණං පරිපක්ක’’න්ති ඤත්වා තස්ස වසනට්ඨානස්ස අවිදූරෙ මග්ගා ඔක්කම්ම අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි තස්ස ආගමනං ආගමයමානො. නන්දොපි ඛො ‘‘සත්ථා කිර ජනපදචාරිකං චරන්තො ඉතො ආගච්ඡතී’’ති සුත්වා, හට්ඨතුට්ඨො වෙගෙන ගන්ත්වා, සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා කතපටිසන්ථාරො එකමන්තං නිසීදි, අථස්ස භගවා ධම්මං දෙසෙසි. සො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිත්වා භගවන්තං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං පායාසදානමදාසි, සත්තමෙ දිවසෙ භගවා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. තෙන වුත්තං – ‘‘එකමන්තං නිසින්නං ඛො තං ගොපාලකං භගවා ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි…පෙ… උට්ඨායාසනා පක්කාමී’’ති.

තත්ථ සන්දස්සෙසීති ‘‘ඉමෙ ධම්මා කුසලා, ඉමෙ ධම්මා අකුසලා’’තිආදිනා කුසලාදිධම්මෙ කම්මවිපාකෙ ඉධලොකපරලොකෙ පච්චක්ඛතො දස්සෙන්තො අනුපුබ්බිකථාවසානෙ චත්තාරි අරියසච්චානි සම්මා දස්සෙසි. සමාදපෙසීති ‘‘සච්චාධිගමාය ඉමෙ නාම ධම්මා අත්තනි උප්පාදෙතබ්බා’’ති සීලාදිධම්මෙ සම්මා ගණ්හාපෙත්වා තෙසු තං පතිට්ඨපෙසි. සමුත්තෙජෙසීති තෙ ධම්මා සමාදින්නා අනුක්කමෙන භාවියමානා නිබ්බෙධභාගියා හුත්වා තික්ඛවිසදා යථා ඛිප්පං අරියමග්ගං ආවහන්ති, තථා සම්මා උත්තෙජෙසි සම්මදෙව තෙජෙසි. සම්පහංසෙසීති භාවනාය පුබ්බෙනාපරං විසෙසභාවදස්සනෙන චිත්තස්ස පමොදාපනවසෙන සුට්ඨු පහංසෙසි. අපිචෙත්ථ සාවජ්ජානවජ්ජධම්මෙසු දුක්ඛාදීසු ච සම්මොහවිනොදනෙන සන්දස්සනං, සම්මාපටිපත්තියං පමාදාපනොදනෙන සමාදපනං, චිත්තස්සාලසියාපත්තිවිනොදනෙන සමුත්තෙජනං, සම්මාපටිපත්තිසිද්ධියා සම්පහංසනං වෙදිතබ්බං. එවං සො භගවතො සාමුක්කංසිකාය ධම්මදෙසනාය සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. අධිවාසෙසීති තෙන දිට්ඨසච්චෙන ‘‘අධිවාසෙතු මෙ, භන්තෙ භගවා’’තිආදිනා නිමන්තිතො කායඞ්ගවාචඞ්ගං අචොපෙන්තො චිත්තෙනෙව අධිවාසෙසි සාදියි. තෙනෙවාහ ‘‘තුණ්හීභාවෙනා’’ති.

අප්පොදකපායාසන්ති නිරුදකපායාසං. පටියාදාපෙත්වාති සම්පාදෙත්වා සජ්ජෙත්වා. නවඤ්ච සප්පින්ති නවනීතං ගහෙත්වා තාවදෙව විලීනං මණ්ඩසප්පිඤ්ච පටියාදාපෙත්වා. සහත්ථාති ආදරජාතො සහත්ථෙනෙව පරිවිසන්තො. සන්තප්පෙසීති පටියත්තං භොජනං භොජෙසි. සම්පවාරෙසීති ‘‘අලං අල’’න්ති වාචාය පටික්ඛිපාපෙසි. භුත්තාවින්ති කතභත්තකිච්චං. ඔනීතපත්තපාණින්ති පත්තතො අපනීතපාණිං, ‘‘ධොතපත්තපාණි’’න්තිපි පාඨො, ධොතපත්තහත්ථන්ති අත්ථො. නීචන්ති අනුච්චං ආසනං ගහෙත්වා ආසනෙයෙව නිසීදනං අරියදෙසවාසීනං චාරිත්තං, සො පන සත්ථු සන්තිකෙ උපචාරවසෙන පඤ්ඤත්තස්ස දාරුඵලකාසනස්ස සමීපෙ නිසීදි. ධම්මියා කථායාතිආදි සත්තමෙ දිවසෙ කතං අනුමොදනං සන්ධාය වුත්තං. සො කිර සත්තාහං භගවන්තං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච තත්ථ වසාපෙත්වා මහාදානං පවත්තෙසි. සත්තමෙ පන දිවසෙ අප්පොදකපායාසදානං අදාසි. සත්ථා තස්ස තස්මිං අත්තභාවෙ උපරිමග්ගත්ථාය ඤාණපරිපාකාභාවතො අනුමොදනමෙව කත්වා පක්කාමි.

සීමන්තරිකායාති සීමන්තරෙ, තස්ස ගාමස්ස අන්තරං. ගාමවාසිනො කිර එකං තළාකං නිස්සාය තෙන සද්ධිං කලහං අකංසු. සො තෙ අභිභවිත්වා තං තළාකං ගණ්හි. තෙන බද්ධාඝාතො එකො පුරිසො තං සත්ථු පත්තං ගහෙත්වා දූරං අනුගන්ත්වා ‘‘නිවත්තාහි උපාසකා’’ති වුත්තෙ භගවන්තං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච අඤ්ජලිං කත්වා යාව දස්සනූපචාරසමතික්කමා දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං සිරසි පග්ගය්හ පටිනිවත්තිත්වා ද්වින්නං ගාමානං අන්තරෙ අරඤ්ඤප්පදෙසෙ එකකං ගච්ඡන්තං සරෙන විජ්ඣිත්වා මාරෙසි. තෙන වුත්තං අචිරපක්කන්තස්ස…පෙ… වොරොපෙසී’’ති. කෙනචිදෙව කරණීයෙන ඔහීයිත්වා පච්ඡා ගච්ඡන්තා භික්ඛූ තං තථා මතං දිස්වා භගවතො තමත්ථං ආරොචෙසුං, තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘අථ ඛො සම්බහුලා භික්ඛූ’’තිආදි.

එතමත්ථං විදිත්වාති යස්මා දිට්ඨිසම්පන්නං අරියසාවකං නන්දං මාරෙන්තෙන පුරිසෙන ආනන්තරියකම්මං බහුලං අපුඤ්ඤං පසුතං, තස්මා යං චොරෙහි ච වෙරීහි ච කත්තබ්බං, තතොපි ඝොරතරං ඉමෙසං සත්තානං මිච්ඡාපණිහිතං චිත්තං කරොතීති ඉමමත්ථං ජානිත්වා තදත්ථදීපනං ඉමං උදානං උදානෙසි.

තත්ථ දිසො දිසන්ති දූසකො දූසනීයං චොරො චොරං, දිස්වාති වචනසෙසො. යං තං කයිරාති යං තස්ස අනයබ්‍යසනං කරෙය්‍ය, දුතියපදෙපි එසෙව නයො. ඉදං වුත්තං හොති – එකො එකස්ස මිත්තදුබ්භී චොරො පුත්තදාරඛෙත්තවත්ථුගොමහිංසාදීසු අපරජ්ඣන්තො යස්ස අපරජ්ඣති, තම්පි තථෙව අත්තනි අපරජ්ඣන්තං චොරං දිස්වා, වෙරී වා පන කෙනචිදෙව කාරණෙන බද්ධවෙරං වෙරිං දිස්වා අත්තනො කක්ඛළතාය දාරුණතාය යං තස්ස අනයබ්‍යසනං කරෙය්‍ය, පුත්තදාරං වා පීළෙය්‍ය, ඛෙත්තාදීනි වා නාසෙය්‍ය, ජීවිතා වා වොරොපෙය්‍ය, දසසු අකුසලකම්මපථෙසු මිච්ඡාඨපිතත්තා මිච්ඡාපණිහිතං චිත්තං පාපියො නං තතො කරෙ, නං පුරිසං පාපතරං තතො කරෙය්‍ය. වුත්තප්පකාරො හි දිසො වා වෙරී වා දිසස්ස වා වෙරිනො වා ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ දුක්ඛං වා උප්පාදෙය්‍ය, ජීවිතක්ඛයං වා කරෙය්‍ය. ඉදං පන අකුසලකම්මපථෙසු මිච්ඡාඨපිතං චිත්තං දිට්ඨෙව ධම්මෙ අනයබ්‍යසනං පාපෙති, අත්තභාවසතසහස්සෙසුපි චතූසු අපායෙසු ඛිපිත්වා සීසමස්ස උක්ඛිපිතුං න දෙතීති.

තතියසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.