9. ජටිලසුත්තවණ්ණනා

9. නවමෙ ගයායන්ති එත්ථ ගයාති ගාමොපි තිත්ථම්පි වුච්චති. ගයාගාමස්ස හි අවිදූරෙ විහරන්තො භගවා ‘‘ගයායං විහරතී’’ති වුච්චති, තථා ගයාතිත්ථස්ස. ගයාතිත්ථන්ති හි ගයාගාමස්ස අවිදූරෙ එකා පොක්ඛරණී අත්ථි නදීපි, තදුභයං ‘‘පාපපවාහනතිත්ථ’’න්ති ලොකියමහාජනො සමුදාචරති. ගයාසීසෙති ගජසීසසදිසසිඛරො තත්ථ එකො පබ්බතො ගයාසීසනාමකො, යත්ථ හත්ථිකුම්භසදිසො පිට්ඨිපාසාණො භික්ඛුසහස්සස්ස ඔකාසො පහොති, තත්‍ර භගවා විහරති. තෙන වුත්තං – ‘‘ගයායං විහරති ගයාසීසෙ’’ති.

ජටිලාති තාපසා. තෙ හි ජටාධාරිතාය ඉධ ‘‘ජටිලා’’ති වුත්තා. අන්තරට්ඨකෙ හිමපාතසමයෙති හෙමන්තස්ස උතුනො අබ්භන්තරභූතෙ මාඝමාසස්ස අවසානෙ චත්තාරො ඵග්ගුණමාසස්ස ආදිම්හි චත්තාරොති අට්ඨදිවසපරිමාණෙ හිමස්ස පතනකාලෙ. ගයායං උම්මුජ්ජන්තීති කෙචි තස්මිං තිත්ථසම්මතෙ උදකෙ පඨමං නිමුග්ගසකලසරීරා තතො උම්මුජ්ජන්ති වුට්ඨහන්ති උප්පිලවන්ති. නිමුජ්ජන්තීති සසීසං උදකෙ ඔසීදන්ති. උම්මුජ්ජනිමුජ්ජම්පි කරොන්තීති පුනප්පුනං උම්මුජ්ජනනිමුජ්ජනානිපි කරොන්ති.

තත්ථ හි කෙචි ‘‘එකුම්මුජ්ජනෙනෙව පාපසුද්ධි හොතී’’ති එවංදිට්ඨිකා, තෙ උම්මුජ්ජනමෙව කත්වා ගච්ඡන්ති. උම්මුජ්ජනං පන නිමුජ්ජනමන්තරෙන නත්ථීති අවිනාභාවතො නිමුජ්ජනම්පි තෙ කරොන්තියෙව. යෙපි ‘‘එකනිමුජ්ජනෙනෙව පාපසුද්ධි හොතී’’ති එවංදිට්ඨිකා, තෙපි එකවාරමෙව නිමුජ්ජිත්වා වුත්තනයෙන අවිනාභාවතො උම්මුජ්ජනම්පි කත්වා පක්කමන්ති. යෙ පන ‘‘තස්මිං තිත්ථෙ නිමුජ්ජනෙනෙව පාපසුද්ධි හොතී’’ති එවංදිට්ඨිකා, තෙ තත්ථ නිමුජ්ජිත්වා අස්සාසෙ සන්නිරුම්භිත්වා මරුප්පපාතපතිතා විය තත්ථෙව ජීවිතක්ඛයං පාපුණන්ති. අපරෙ ‘‘පුනප්පුනං උම්මුජ්ජනනිමුජ්ජනානි කත්වා න්හාතෙ පාපසුද්ධි හොතී’’ති එවංදිට්ඨිකා, තෙ කාලෙන කාලං උම්මුජ්ජනනිමුජ්ජනානි කරොන්ති. තෙ සබ්බෙපි සන්ධාය වුත්තං – ‘‘උම්මුජ්ජන්තිපි නිමුජ්ජන්තිපි උම්මුජ්ජනිමුජ්ජම්පි කරොන්තී’’ති. එත්ථ ච කිඤ්චාපි නිමුජ්ජනපුබ්බකං උම්මුජ්ජනං, නිමුජ්ජනමෙව පන කරොන්තා කතිපයා, උම්මුජ්ජනං තදුභයඤ්ච කරොන්තා බහූති තෙසං යෙභුය්‍යභාවදස්සනත්ථං උම්මුජ්ජනං පඨමං වුත්තං. තථා සම්බහුලා ජටිලාති ජටිලානං යෙභුය්‍යතාය වුත්තං, මුණ්ඩසිඛණ්ඩිනොපි ච බ්‍රාහ්මණා උදකසුද්ධිකා තස්මිං කාලෙ තත්ථ තථා කරොන්ති.

ඔසිඤ්චන්තීති කෙචි ගයාය උදකං හත්ථෙන ගහෙත්වා අත්තනො සීසෙ ච සරීරෙ ච ඔසිඤ්චන්ති, අපරෙ ඝටෙහි උදකං ගහෙත්වා තීරෙ ඨත්වා තථා කරොන්ති. අග්ගිං ජුහන්තීති කෙචි ගයාතීරෙ වෙදිං සජ්ජෙත්වා ධූමදබ්භිපූජාදිකෙ උපකරණෙ උපනෙත්වා අග්ගිහුතං ජුහන්ති අග්ගිහුතං පරිචරන්ති. ඉමිනා සුද්ධීති ඉමිනා ගයායං උම්මුජ්ජනාදිනා අග්ගිපරිචරණෙන ච පාපමලතො සුද්ධි පාපපවාහනා සංසාරසුද්ධි එව වා හොතීති එවංදිට්ඨිකා හුත්වාති අත්ථො.

උම්මුජ්ජනාදි චෙත්ථ නිදස්සනමත්තං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තෙසු හි කෙචි උදකවාසං වසන්ති, කෙචි උදකස්සඤ්ජලිං දෙන්ති, කෙචි තස්මිං උදකෙ ඨත්වා චන්දිමසූරියෙ අනුපරිවත්තන්ති, කෙචි අනෙකසහස්සවාරං සාවිත්තිආදිකෙ ජපන්ති, කෙචි ‘‘ඉන්ද ආගච්ඡා’’තිආදිනා විජ්ජාජපං අව්හායන්ති, කෙචි මහතුපට්ඨානං කරොන්ති, එවඤ්ච කරොන්තා කෙචි ඔතරන්ති, කෙචි උත්තරන්ති කෙචි උත්තරිත්වා සුද්ධිකආචමනං කරොන්ති, කෙචි අන්තොඋදකෙ ඨිතා තන්තී වාදෙන්ති, වීණං වාදෙන්තීති එවමාදිකා නානප්පකාරකිරියා දස්සෙන්ති. යස්මා වා තෙ එවරූපා විකාරකිරියා කරොන්තාපි තස්මිං උදකෙ නිමුජ්ජනඋම්මුජ්ජනපුබ්බකමෙව කරොන්ති, තස්මා තං සබ්බං නිමුජ්ජනුම්මුජ්ජනන්තොගධමෙව කත්වා ‘‘උම්මුජ්ජන්තී’’තිපිආදි වුත්තං. එවං තත්ථ ආකුලබ්‍යාකුලෙ වත්තමානෙ උපරිපබ්බතෙ ඨිතො භගවා තෙසං තං කොලාහලං සුත්වා ‘‘කින්නු ඛො එත’’න්ති ඔලොකෙන්තො තං කිරියවිකාරං අද්දස, තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අද්දසා ඛො භගවා…පෙ… ඉමිනා සුද්ධී’’ති, තං වුත්තත්ථමෙව.

එතමත්ථං විදිත්වාති එතං අත්ථං උදකොරොහනාදිඅසුද්ධිමග්ගෙ තෙසං සුද්ධිමග්ගපරාමසනං සච්චාදිකෙ ච සුද්ධිමග්ගෙ අත්තනො අවිපරීතාවබොධං සබ්බාකාරතො විදිත්වා. ඉමං උදානන්ති ඉමං උදකසුද්ධියා අසුද්ධිමග්ගභාවදීපකං සච්චාදිධම්මානඤ්ච යාථාවතො සුද්ධිමග්ගභාවදීපකං උදානං උදානෙසි.

තත්ථ න උදකෙන සුචී හොතීති එත්ථ උදකෙනාති උදකුම්මුජ්ජනාදිනා. උදකුම්මුජ්ජනාදි හි ඉධ උත්තරපදලොපෙන ‘‘උදක’’න්ති වුත්තං යථා රූපභවො රූපන්ති. අථ වා උදකෙනාති උම්මුජ්ජනාදිකිරියාය සාධනභූතෙන උදකෙන සුචි සත්තස්ස සුද්ධි නාම න හොති, නත්ථීති අත්ථො. අථ වා සුචීති තෙන යථාවුත්තෙන උදකෙන සුචි පාපමලතො සුද්ධො නාම සත්තො න හොති. කස්මා? බහ්වෙත්ථ න්හායතී ජනො. යදි හි උදකොරොහනාදිනා යථාවුත්තෙන පාපසුද්ධි නාම සියා, බහු එත්ථ උදකෙ ජනො න්හායති, මාතුඝාතාදිපාපකම්මකාරී අඤ්ඤො ච ගොමහිංසාදිකො අන්තමසො මච්ඡකච්ඡපෙ උපාදාය, තස්ස සබ්බස්සාපි පාපසුද්ධි සියා, න පනෙවං හොති. කස්මා? න්හානස්ස පාපහෙතූනං අප්පටිපක්ඛභාවතො. යඤ්හි යං විනාසෙති, සො තස්ස පටිපක්ඛො යථා ආලොකො අන්ධකාරස්ස, විජ්ජා ච අවිජ්ජාය, න එවං න්හානං පාපස්ස. තස්මා නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං ‘‘න උදකෙන සුචි හොතී’’ති.

යෙන පන සුචි හොති, තං දස්සෙතුං ‘‘යම්හි සච්චඤ්චා’’තිආදිමාහ. තත්ථ යම්හීති යස්මිං පුග්ගලෙ. සච්චන්ති වචීසච්චඤ්චෙව විරතිසච්චඤ්ච. අථ වා සච්චන්ති ඤාණසච්චඤ්චෙව පරමත්ථසච්චඤ්ච. ධම්මොති අරියමග්ගධම්මො, ඵලධම්මො ච, සො සබ්බොපි යස්මිං පුග්ගලෙ උපලබ්භති, සො සුචී සො ච බ්‍රාහ්මණොති සො අරියපුග්ගලො විසෙසතො ඛීණාසවො අච්චන්තසුද්ධියා සුචි ච බ්‍රාහ්මණො චාති. කස්මා පනෙත්ථ සච්චං ධම්මතො විසුං කත්වා ගහිතං? සච්චස්ස බහූපකාරත්තා. තථා හි ‘‘සච්චං වෙ අමතා වාචා (සු. නි. 455), සච්චං හවෙ සාදුතරං රසානං (සං. නි. 1.246; සු. නි. 184), සච්චෙ අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච, ආහු සන්තො පතිට්ඨිතා (සු. නි. 455), සච්චෙ ඨිතා සමණබ්‍රාහ්මණා චා’’තිආදිනා (ජා. 2.21.433) අනෙකෙසු සුත්තපදෙසු සච්චගුණා පකාසිතා. සච්චවිපරියස්ස ච ‘‘එකං ධම්මං අතීතස්ස, මුසාවාදිස්ස ජන්තුනො (ධ. ප. 176), අභූතවාදී නිරයං උපෙතී’’ති (ධ. ප. 306) ච ආදිනා පකාසිතාති.

නවමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.