8. සඞ්ගාමජිසුත්තවණ්ණනා
8. අට්ඨමෙ සඞ්ගාමජීති එවංනාමො. අයඤ්හි ආයස්මා සාවත්ථියං අඤ්ඤතරස්ස මහාවිභවස්ස සෙට්ඨිනො පුත්තො, වයප්පත්තකාලෙ මාතාපිතූහි පතිරූපෙන දාරෙන නියොජෙත්වා සාපතෙය්‍යං නිය්‍යාතෙත්වා ඝරබන්ධනෙන බද්ධො හොති. සො එකදිවසං සාවත්ථිවාසිනො උපාසකෙ පුබ්බණ්හසමයං දානං දත්වා සීලං සමාදියිත්වා සායන්හසමයෙ සුද්ධවත්ථෙ සුද්ධුත්තරාසඞ්ගෙ ගන්ධමාලාදිහත්ථෙ ධම්මස්සවනත්ථං ජෙතවනාභිමුඛෙ ගච්ඡන්තෙ දිස්වා ‘‘කත්ථ තුම්හෙ ගච්ඡථා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ධම්මස්සවනත්ථං ජෙතවනෙ සත්ථු සන්තික’’න්ති වුත්තෙ ‘‘තෙන හි අහම්පි ගමිස්සාමී’’ති තෙහි සද්ධිං ජෙතවනං අගමාසි. තෙන ච සමයෙන භගවා කඤ්චනගුහායං සීහනාදං නදන්තො කෙසරසීහො විය සද්ධම්මමණ්ඩපෙ පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදිත්වා චතුපරිසමජ්ඣෙ ධම්මං දෙසෙති.
අථ ඛො තෙ උපාසකා භගවන්තං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු, සඞ්ගාමජිපි කුලපුත්තො තස්සා පරිසාය පරියන්තෙ ධම්මං සුණන්තො නිසීදි. භගවා අනුපුබ්බිකථං කථෙත්වා චත්තාරි සච්චානි පකාසෙසි, සච්චපරියොසානෙ අනෙකෙසං පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. සඞ්ගාමජිපි කුලපුත්තො සොතාපත්තිඵලං පත්වා පරිසාය වුට්ඨිතාය භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි ‘‘පබ්බාජෙථ මං භගවා’’ති. ‘‘අනුඤ්ඤාතොසි පන ත්වං මාතාපිතූහි පබ්බජ්ජායා’’ති? ‘‘නාහං, භන්තෙ, අනුඤ්ඤාතො’’ති. ‘‘න ඛො, සඞ්ගාමජි, තථාගතා මාතාපිතූහි අනනුඤ්ඤාතං පුත්තං පබ්බාජෙන්තී’’ති. ‘‘සොහං, භන්තෙ, තථා කරිස්සාමි, යථා මං මාතාපිතරො පබ්බජිතුං අනුජානන්තී’’ති. සො භගවන්තං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා මාතාපිතරො උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘අම්මතාතා, අනුජානාථ මං පබ්බජිතු’’න්ති ආහ. තතො පරං රට්ඨපාලසුත්තෙ (ම. නි. 2.293 ආදයො) ආගතනයෙන වෙදිතබ්බං.
අථ සො ‘‘පබ්බජිත්වා අත්තානං දස්සෙස්සාමී’’ති පටිඤ්ඤං දත්වා අනුඤ්ඤාතො මාතාපිතූහි භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. අලත්ථ ඛො ච භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං උපසම්පදඤ්ච, අචිරූපසම්පන්නො ච පන සො උපරිමග්ගත්ථාය ඝටෙන්තො වායමන්තො අඤ්ඤතරස්මිං අරඤ්ඤාවාසෙ වස්සං වසිත්වා ඡළභිඤ්ඤො හුත්වා වුත්ථවස්සො භගවන්තං දස්සනාය මාතාපිතූනඤ්ච පටිස්සවමොචනත්ථං සාවත්ථිං අගමාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සඞ්ගාමජි සාවත්ථිං අනුප්පත්තො හොතී’’ති.
සො හායස්මා ධුරගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො ජෙතවනං පවිසිත්වා භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං කතපටිසන්ථාරො අඤ්ඤං බ්‍යාකරිත්වා පුන භගවන්තං වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ දිවාවිහාරං නිසීදි. අථස්ස මාතාපිතරො ඤාතිමිත්තා චස්ස ආගමනං සුත්වා, ‘‘සඞ්ගාමජි, කිර ඉධාගතො’’ති හට්ඨතුට්ඨා තුරිතතුරිතා විහාරං ගන්ත්වා පරියෙසන්තා නං තත්ථ නිසින්නං දිස්වා උපසඞ්කමිත්වා පටිසන්ථාරං කත්වා ‘‘මා අපුත්තකං සාපතෙය්‍යං රාජානො හරෙය්‍යුං, අප්පියා දායාදා වා ගණ්හෙය්‍යුං, නාලං පබ්බජ්ජාය, එහි, තාත, විබ්භමා’’ති යාචිංසු. තං සුත්වා ථෙරො ‘‘ඉමෙ මය්හං කාමෙහි අනත්ථිකභාවං න ජානන්ති, ගූථධාරී විය ගූථපිණ්ඩෙ කාමෙසුයෙව අල්ලීයනං ඉච්ඡන්ති, නයිමෙ සක්කා ධම්මකථාය සඤ්ඤාපෙතු’’න්ති අස්සුණන්තො විය නිසීදි. තෙ නානප්පකාරං යාචිත්වා අත්තනො වචනං අග්ගණ්හන්තං දිස්වා ඝරං පවිසිත්වා පුත්තෙන සද්ධිං තස්ස භරියං සපරිවාරං උය්‍යොජෙසුං ‘‘මයං නානප්පකාරං තං යාචන්තාපි තස්ස මනං අලභිත්වා ආගතා, ගච්ඡ ත්වං, භද්දෙ, තව භත්තාරං පුත්තසන්දස්සනෙන යාචිත්වා සඤ්ඤාපෙහී’’ති. තාය කිර ආපන්නසත්තාය අයමායස්මා පබ්බජිතො. සා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා දාරකමාදාය මහතා පරිවාරෙන ජෙතවනං අගමාසි. තං සන්ධාය වුත්තං – ‘‘අස්සොසි ඛො ආයස්මතො සඞ්ගාමජිස්සා’’තිආදි.
තත්ථ පුරාණදුතියිකාති පුබ්බෙ ගිහිකාලෙ පාදපරිචරණවසෙන දුතියිකා, භරියාති අත්ථො. අය්‍යොති ‘‘අය්‍යපුත්තො’’ති වත්තබ්බෙ පබ්බජිතානං අනුච්ඡවිකවොහාරෙන වදති. කිරාති අනුස්සවනත්ථෙ නිපාතො, තස්ස අනුප්පත්තො කිරාති සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. ඛුද්දපුත්තඤ්හි සමණ, පොස මන්ති ආපන්නසත්තමෙව මං ඡඩ්ඩෙත්වා පබ්බජිතො, සාහං එතරහි ඛුද්දපුත්තා, තාදිසං මං ඡඩ්ඩෙත්වාව තව සමණධම්මකරණං අයුත්තං, තස්මා, සමණ, පුත්තදුතියං මං ඝාසච්ඡාදනාදීහි භරස්සූති. ආයස්මා පන, සඞ්ගාමජි, ඉන්ද්‍රියානි උක්ඛිපිත්වා තං නෙව ඔලොකෙති, නාපි ආලපති. තෙන වුත්තං – ‘‘එවං වුත්තෙ ආයස්මා සඞ්ගාමජි තුණ්හී අහොසී’’ති.
සා තික්ඛත්තුං තථෙව වත්වා තුණ්හීභූතමෙව තං දිස්වා ‘‘පුරිසා නාම භරියාසු නිරපෙක්ඛාපි පුත්තෙසු සාපෙක්ඛා හොන්ති, පුත්තසිනෙහො පිතු අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච තිට්ඨති, තස්මා පුත්තපෙමෙනාපි මය්හං වසෙ වත්තෙය්‍යා’’ති මඤ්ඤමානා පුත්තං ථෙරස්ස අඞ්කෙ නික්ඛිපිත්වා එකමන්තං අපක්කම්ම ‘‘එසො තෙ, සමණ, පුත්තො, පොස න’’න්ති වත්වා ථොකං අගමාසි. සා කිර සමණතෙජෙනස්ස සම්මුඛෙ ඨාතුං නාසක්ඛි. ථෙරො දාරකම්පි නෙව ඔලොකෙති නාපි ආලපති. අථ සා ඉත්ථී අවිදූරෙ ඨත්වා මුඛං පරිවත්තෙත්වා ඔලොකෙන්තී ථෙරස්ස ආකාරං ඤත්වා පටිනිවත්තිත්වා ‘‘පුත්තෙනපි අයං සමණො අනත්ථිකො’’ති දාරකං ගහෙත්වා පක්කාමි. තෙන වුත්තං – ‘‘අථ ඛො ආයස්මතො සඞ්ගාමජිස්ස පුරාණදුතියිකා’’තිආදි.
තත්ථ පුත්තෙනපීති අයං සමණො අත්තනො ඔරසපුත්තෙනපි අනත්ථිකො, පගෙව අඤ්ඤෙහීති අධිප්පායො. දිබ්බෙනාති එත්ථ දිබ්බසදිසත්තා දිබ්බං. දෙවතානඤ්හි සුචරිතකම්මනිබ්බත්තං පිත්තසෙම්හරුහිරාදීහි අපලිබුද්ධං දූරෙපි ආරම්මණසම්පටිච්ඡනසමත්ථං දිබ්බං පසාදචක්ඛු හොති. ඉදම්පි චතුත්ථජ්ඣානසමාධිනිබ්බත්තං අභිඤ්ඤාචක්ඛුං තාදිසන්ති දිබ්බං වියාති දිබ්බං, දිබ්බවිහාරසන්නිස්සයෙන ලද්ධත්තා වා දිබ්බං, මහාජුතිකත්තා මහාගතිකත්තා වා දිබ්බං, තෙන දිබ්බෙන. විසුද්ධෙනාති නීවරණාදිසංකිලෙසවිගමෙන සුපරිසුද්ධෙන. අතික්කන්තමානුසකෙනාති මනුස්සානං විසයාතීතෙන. ඉමං එවරූපං විප්පකාරන්ති ඉමං එවං විප්පකාරං යථාවුත්තං පබ්බජිතෙසු අසාරුප්පං අඞ්කෙ පුත්තට්ඨපනසඞ්ඛාතං විරූපකිරියං.
එතමත්ථන්ති එතං ආයස්මතො සඞ්ගාමජිස්ස පුත්තදාරාදීසු සබ්බත්ථ නිරපෙක්ඛභාවසඞ්ඛාතං අත්ථං සබ්බාකාරතො විදිත්වා. ඉමං උදානන්ති ඉමං තස්ස ඉට්ඨානිට්ඨාදීසු තාදිභාවදීපකං උදානං උදානෙසි.
තත්ථ ආයන්තින්ති ආගච්ඡන්තිං, පුරාණදුතියිකන්ති අධිප්පායො. නාභිනන්දතීති දට්ඨුං මං ආගතාති න නන්දති න තුස්සති. පක්කමන්තින්ති සා අයං මයා අසම්මොදිතාව ගච්ඡතීති ගච්ඡන්තිං. න සොචතීති න චිත්තසන්තාපමාපජ්ජති. යෙන පන කාරණෙන ථෙරො එවං නාභිනන්දති න සොචති, තං දස්සෙතුං ‘‘සඞ්ගා සඞ්ගාමජිං මුත්ත’’න්ති වුත්තං. තත්ථ සඞ්ගාති රාගසඞ්ගො දොසමොහමානදිට්ඨිසඞ්ගොති පඤ්චවිධාපි සඞ්ගා සමුච්ඡෙදප්පටිපස්සද්ධිවිමුත්තීහි විමුත්තං සඞ්ගාමජිං භික්ඛුං. තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණන්ති තං තාදිභාවප්පත්තං ඛීණාසවං අහං සබ්බසො බාහිතපාපත්තා බ්‍රාහ්මණන්ති වදාමීති.
අට්ඨමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.