2. චාලාථෙරීගාථාවණ්ණනා

සතිං උපට්ඨපෙත්වානාතිආදිකා චාලාය ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධෙසු නාලකගාමෙ රූපසාරිබ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති. තස්සා නාමග්ගහණදිවසෙ චාලාති නාමං අකංසු, තස්සා කනිට්ඨාය උපචාලාති, අථ තස්සා කනිට්ඨාය සීසූපචාලාති. ඉමා තිස්සොපි ධම්මසෙනාපතිස්ස කනිට්ඨභගිනියො, ඉමාසං පුත්තානම්පි තිණ්ණං ඉදමෙව නාමං. යෙ සන්ධාය ථෙරගාථාය ‘‘චාලෙ උපචාලෙ සීසූපචාලෙ’’ති (ථෙරගා. 42) ආගතං.

ඉමා පන තිස්සොපි භගිනියො ‘‘ධම්මසෙනාපති පබ්බජී’’ති සුත්වා ‘‘න හි නූන සො ඔරකො ධම්මවිනයො, න සා ඔරිකා පබ්බජ්ජා, යත්ථ අම්හාකං අය්‍යො පබ්බජිතො’’ති උස්සාහජාතා තිබ්බච්ඡන්දා අස්සුමුඛං රුදමානං ඤාතිපරිජනං පහාය පබ්බජිංසු. පබ්බජිත්වා ච ඝටෙන්තියො වායමන්තියො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණිංසු. අරහත්තං පන පත්වා නිබ්බානසුඛෙන ඵලසුඛෙන විහරන්ති.

තාසු චාලා භික්ඛුනී එකදිවසං පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා අන්ධවනං පවිසිත්වා දිවාවිහාරං නිසීදි. අථ නං මාරො උපසඞ්කමිත්වා කාමෙහි උපනෙසි. යං සන්ධාය සුත්තෙ වුත්තං –

‘‘අථ ඛො චාලා භික්ඛුනී පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරං ආදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසි. සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා යෙන අන්ධවනං, තෙනුපසඞ්කමි දිවාවිහාරාය. අන්ධවනං අජ්ඣොගාහෙත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ දිවාවිහාරං නිසීදි. අථ ඛො මාරො පාපිමා යෙන චාලා භික්ඛුනී, තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා චාලං භික්ඛුනිං එතදවොචා’’ති (සං. නි. 1.167).

අන්ධවනම්හි දිවාවිහාරං නිසින්නං මාරො උපසඞ්කමිත්වා බ්‍රහ්මචරියවාසතො විච්ඡින්දිතුකාමො ‘‘කං නු උද්දිස්ස මුණ්ඩාසී’’තිආදිං පුච්ඡි. අථස්ස සත්ථු ගුණෙ ධම්මස්ස ච නිය්‍යානිකභාවං පකාසෙත්වා අත්තනො කතකිච්චභාවවිභාවනෙන තස්ස විසයාතික්කමං පවෙදෙසි. තං සුත්වා මාරො දුක්ඛී දුම්මනො තත්ථෙවන්තරධායි. අථ සා අත්තනා මාරෙන ච භාසිතා ගාථා උදානවසෙන කථෙන්තී –

182. ‘‘සතිං උපට්ඨපෙත්වාන, භික්ඛුනී භාවිතින්ද්‍රියා;

පටිවිජ්ඣි පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛං.

183. ‘‘කං නු උද්දිස්ස මුණ්ඩාසි, සමණී විය දිස්සති;

න ච රොචෙසි පාසණ්ඩෙ, කිමිදං චරසි මොමුහා.

184. ‘‘ඉතො බහිද්ධා පාසණ්ඩා, දිට්ඨියො උපනිස්සිතා;

න තෙ ධම්මං විජානන්ති, න තෙ ධම්මස්ස කොවිදා.

185. ‘‘අත්ථි සක්‍යකුලෙ ජාතො, බුද්ධො අප්පටිපුග්ගලො;

සො මෙ ධම්මමදෙසෙසි, දිට්ඨීනං සමතික්කමං.

186. ‘‘දුක්ඛං දුක්ඛසමුප්පාදං, දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං;

අරියං චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

187. ‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, විහරිං සාසනෙ රතා;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

188. ‘‘සබ්බත්ථ විහතා නන්දී, තමොක්ඛන්ධො පදාලිතො;

එවං ජානාහි පාපිම, නිහතො ත්වමසි අන්තකා’’ති. –

ඉමා ගාථා අභාසි.

තත්ථ සතිං උපට්ඨපෙත්වානාති සතිපට්ඨානභාවනාවසෙන කායාදීසු අසුභදුක්ඛානිච්චානත්තවසෙන සතිං සුට්ඨු උපට්ඨිතං කත්වා. භික්ඛුනීති අත්තානං සන්ධාය වදති. භාවිතින්ද්‍රියාති අරියමග්ගභාවනාය භාවිතසද්ධාදිපඤ්චින්ද්‍රියා. පටිවිජ්ඣි පදං සන්තන්ති සන්තං පදං නිබ්බානං සච්ඡිකිරියාපටිවෙධෙන පටිවිජ්ඣි සච්ඡාකාසි. සඞ්ඛාරූපසමන්ති සබ්බසඞ්ඛාරානං උපසමහෙතුභූතං. සුඛන්ති අච්චන්තසුඛං.

‘‘කං නු උද්දිස්සා’’ති ගාථා මාරෙන වුත්තා. තත්‍රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – ඉමස්මිං ලොකෙ බහූ සමයා තෙසඤ්ච දෙසෙතාරො බහූ එව තිත්ථකරා, තෙසු කං නු ඛො ත්වං උද්දිස්ස මුණ්ඩාසි මුණ්ඩිතකෙසා අසි. න කෙවලං මුණ්ඩාව, අථ ඛො කාසාවධාරණෙන ච සමණී විය දිස්සති. න ච රොචෙසි පාසණ්ඩෙති තාපසපරිබ්බාජකාදීනං ආදාසභූතෙ පාසණ්ඩෙ තෙ තෙ සමයන්තරෙ නෙව රොචෙසි. කිමිදං චරසි මොමුහාති කිං නාමිදං, යං පාසණ්ඩවිහිතං උජුං නිබ්බානමග්ගං පහාය අජ්ජ කාලිකං කුමග්ගං පටිපජ්ජන්තී අතිවිය මූළ්හා චරසි පරිබ්භමසීති.

තං සුත්වා ථෙරී පටිවචනදානමුඛෙන තං තජ්ජෙන්තී ‘‘ඉතො බහිද්ධා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ඉතො බහිද්ධා පාසණ්ඩා නාම ඉතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සාසනතො බහිද්ධා කුටීසකබහුකාරාදිකා. තෙ හි සත්තානං තණ්හාපාසං දිට්ඨිපාසඤ්ච ඩෙන්ති ඔඩ්ඩෙන්තීති පාසණ්ඩාති වුච්චති. තෙනාහ – ‘‘දිට්ඨියො උපනිස්සිතා’’ති සස්සතදිට්ඨිගතානි උපෙච්ච නිස්සිතා, දිට්ඨිගතානි ආදියිංසූති අත්ථො. යදග්ගෙන ච දිට්ඨිසන්නිස්සිතා, තදග්ගෙන පාසණ්ඩසන්නිස්සිතා. න තෙ ධම්මං විජානන්තීති යෙ පාසණ්ඩිනො සස්සතදිට්ඨිගතසන්නිස්සිතා ‘‘අයං පවත්ති එවං පවත්තතී’’ති පවත්තිධම්මම්පි යථාභූතං න විජානන්ති. න තෙ ධම්මස්ස කොවිදාති ‘‘අයං නිවත්ති එවං නිවත්තතී’’ති නිවත්තිධම්මස්සාපි අකුසලා, පවත්තිධම්මමග්ගෙපි හි තෙ සංමූළ්හා, කිමඞ්ගං පන නිවත්තිධම්මෙති.

එවං පාසණ්ඩවාදානං අනිය්‍යානිකතං දස්සෙත්වා ඉදානි කං නු උද්දිස්ස මුණ්ඩාසීති පඤ්හං විස්සජ්ජෙතුං ‘‘අත්ථි සක්‍යකුලෙ ජාතො’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ දිට්ඨීනං සමතික්කමන්ති සබ්බාසං දිට්ඨීනං සමතික්කමනුපායං දිට්ඨිජාලවිනිවෙඨනං. සෙසං වුත්තනයමෙව.

චාලාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.