3. උපචාලාථෙරීගාථාවණ්ණනා

සතිමතීතිආදිකා උපචාලාය ථෙරියා ගාථා. තස්සා වත්ථු චාලාය ථෙරියා වත්ථුම්හි වුත්තමෙව. අයම්පි හි චාලා විය පබ්බජිත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පත්වා උදානෙන්තී –

189. ‘‘සතිමතී චක්ඛුමතී, භික්ඛුනී භාවිතින්ද්‍රියා;

පටිවිජ්ඣි පදං සන්තං, අකාපුරිසසෙවිත’’න්ති. –

ඉමං ගාථං අභාසි.

තත්ථ සතිමතීති සතිසම්පන්නා, පුබ්බභාගෙ පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතා හුත්වා පච්ඡා අරියමග්ගස්ස භාවිතත්තා සතිවෙපුල්ලප්පත්තියා උත්තමාය සතියා සමන්නාගතාති අත්ථො. චක්ඛුමතීති පඤ්ඤාචක්ඛුනා සමන්නාගතා, ආදිතො උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය අරියාය නිබ්බෙධිකාය සමන්නාගතා හුත්වා පඤ්ඤාවෙපුල්ලප්පත්තියා පරමෙන පඤ්ඤාචක්ඛුනා සමන්නාගතාති වුත්තං හොති. අකාපුරිසසෙවිතන්ති අලාමකපුරිසෙහි උත්තමපුරිසෙහි අරියෙහි බුද්ධාදීහි සෙවිතං.

‘‘කින්නු ජාතිං න රොචෙසී’’ති ගාථා ථෙරිං කාමෙසු උපහාරෙතුකාමෙන මාරෙන වුත්තා. ‘‘කිං නු ත්වං භික්ඛුනි න රොචෙසී’’ති (සං. නි. 1.167) හි මාරෙන පුට්ඨා ථෙරී ආහ – ‘‘ජාතිං ඛ්වාහං, ආවුසො, න රොචෙමී’’ති. අථ නං මාරො ජාතස්ස කාමා පරිභොගා, තස්මා ජාතිපි ඉච්ඡිතබ්බා, කාමාපි පරිභුඤ්ජිතබ්බාති දස්සෙන්තො –

190. ‘‘කින්නු ජාතිං න රොචෙසි, ජාතො කාමානි භුඤ්ජති;

භුඤ්ජාහි කාමරතියො, මාහු පච්ඡානුතාපිනී’’ති. –

ගාථමාහ.

තස්සත්ථො – කිං නු තං කාරණං, යෙන ත්වං උපචාලෙ ජාතිං න රොචෙසි න රොචෙය්‍යාසි, න තං කාරණං අත්ථි. යස්මා ජාතො කාමානි භුඤ්ජති ඉධ ජාතො කාමගුණසංහිතානි රූපාදීනි පටිසෙවන්තො කාමසුඛං පරිභුඤ්ජති. න හි අජාතස්ස තං අත්ථි, තස්මා භුඤ්ජාහි කාමරතියො කාමඛිඩ්ඩාරතියො අනුභව. මාහු පච්ඡානුතාපිනී ‘‘යොබ්බඤ්ඤෙ සති විජ්ජමානෙසු භොගෙසු න මයා කාමසුඛමනුභූත’’න්ති පච්ඡානුතාපිනී මා අහොසි. ඉමස්මිං ලොකෙ ධම්මා නාම යාවදෙව අත්ථාධිගමත්ථො අත්ථො ච කාමසුඛත්ථොති පාකටොයමත්ථොති අධිප්පායො.

තං සුත්වා ථෙරී ජාතියා දුක්ඛනිමිත්තතං අත්තනො ච තස්ස විසයාතික්කමං විභාවෙත්වා තජ්ජෙන්තී –

191. ‘‘ජාතස්ස මරණං හොති, හත්ථපාදාන ඡෙදනං;

වධබන්ධපරික්ලෙසං, ජාතො දුක්ඛං නිගච්ඡති.

192. ‘‘අත්ථි සක්‍යකුලෙ ජාතො, සම්බුද්ධො අපරාජිතො;

සො මෙ ධම්මමදෙසෙසි, ජාතියා සමතික්කමං.

193. ‘‘දුක්ඛං දුක්ඛසමුප්පාදං, දුක්ඛස්ස ච අතික්කමං;

අරියං චට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, දුක්ඛූපසමගාමිනං.

194. ‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, විහරිං සාසනෙ රතා;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

195. ‘‘සබ්බත්ථ විහතා නන්දී, තමොක්ඛන්ධො පදාලිතො;

එවං ජානාහි පාපිම, නිහතො ත්වමසි අන්තකා’’ති. –

ඉමා ගාථා අභාසි.

තත්ථ ජාතස්ස මරණං හොතීති යස්මා ජාතස්ස සත්තස්ස මරණං හොති, න අජාතස්ස. න කෙවලං මරණමෙව, අථ ඛො ජරාරොගාදයො යත්තකානත්ථා, සබ්බෙපි තෙ ජාතස්ස හොන්ති ජාතිහෙතුකා. තෙනාහ භගවා – ‘‘ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්තී’’ති (මහාව. 1; විභ. 225; උදා. 1). තෙනෙවාහ – ‘‘හත්ථපාදාන ඡෙදන’’න්ති හත්ථපාදානං ඡෙදනං ජාතස්සෙව හොති, න අජාතස්ස. හත්ථපාදඡෙදනාපදෙසෙන චෙත්ථ බාත්තිංස කම්මකාරණාපි දස්සිතා එවාති දට්ඨබ්බං. තෙනෙවාහ – ‘‘වධබන්ධපරික්ලෙසං, ජාතො දුක්ඛං නිගච්ඡතී’’ති. ජීවිතවියොජනමුට්ඨිප්පහාරාදිසඞ්ඛාතං වධපරික්ලෙසඤ්චෙව අන්දුබන්ධනාදිසඞ්ඛාතං බන්ධපරික්ලෙසං අඤ්ඤඤ්ච යංකිඤ්චි දුක්ඛං නාම තං සබ්බං ජාතො එව නිගච්ඡති, න අජාතො, තස්මා ජාතිං න රොචෙමීති.

ඉදානි ජාතියා කාමානඤ්ච අච්චන්තමෙව අත්තනා සමතික්කන්තභාවං මූලතො පට්ඨාය දස්සෙන්තී – ‘‘අත්ථි සක්‍යකුලෙ ජාතො’’තිආදිමාහ. තත්ථ අපරාජිතොති කිලෙසමාරාදිනා කෙනචි න පරාජිතො. සත්ථා හි සබ්බාභිභූ සදෙවකං ලොකං අඤ්ඤදත්ථු අභිභවිත්වා ඨිතො, තස්මා අපරාජිතො. සෙසං වුත්තනයත්තා උත්තානමෙව.

උපචාලාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

සත්තකනිපාතවණ්ණනා නිට්ඨිතා.