1. උත්තරාථෙරීගාථාවණ්ණනා

සත්තකනිපාතෙ මුසලානි ගහෙත්වානාති උත්තරාය ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තී, අනුක්කමෙන සම්භාවිතකුසලමූලා සමුපචිතවිමොක්ඛසම්භාරා පරිපක්කවිමුත්තිපරිපාචනීයධම්මා හුත්වා, ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං අඤ්ඤතරස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා උත්තරාති ලද්ධනාමා අනුක්කමෙන විඤ්ඤුතං පත්වා පටාචාරාය ථෙරියා සන්තිකං උපසඞ්කමි. ථෙරී තස්සා ධම්මං කථෙසි. සා ධම්මං සුත්වා සංසාරෙ ජාතසංවෙගා සාසනෙ අභිප්පසන්නා හුත්වා පබ්බජි. පබ්බජිත්වා ච කතපුබ්බකිච්චා පටාචාරාය ථෙරියා සන්තිකෙ විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා භාවනමනුයුඤ්ජන්තී උපනිස්සයසම්පන්නතාය ඉන්ද්‍රියානං පරිපාකං ගතත්තා ච න චිරස්සෙව විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා උදානවසෙන –

175. ‘‘මුසලානි ගහෙත්වාන, ධඤ්ඤං කොට්ටෙන්ති මාණවා;

පුත්තදාරානි පොසෙන්තා, ධනං වින්දන්ති මාණවා.

176. ‘‘ඝටෙථ බුද්ධසාසනෙ, යං කත්වා නානුතප්පති;

ඛිප්පං පාදානි ධොවිත්වා, එකමන්තං නිසීදථ.

177. ‘‘චිත්තං උපට්ඨපෙත්වාන, එකග්ගං සුසමාහිතං;

පච්චවෙක්ඛථ සඞ්ඛාරෙ, පරතො නො ච අත්තතො.

178. ‘‘තස්සාහං වචනං සුත්වා, පටාචාරානුසාසනිං;

පාදෙ පක්ඛාලයිත්වාන, එකමන්තෙ උපාවිසිං.

179. ‘‘රත්තියා පුරිමෙ යාමෙ, පුබ්බජාතිමනුස්සරිං;

රත්තියා මජ්ඣිමෙ යාමෙ, දිබ්බචක්ඛුං විසොධයිං.

180. ‘‘රත්තියා පච්ඡිමෙ යාමෙ, තමොක්ඛන්ධං පදාලයිං;

තෙවිජ්ජා අථ වුට්ඨාසිං, කතා තෙ අනුසාසනී.

181. ‘‘සක්කංව දෙවා තිදසා, සඞ්ගාමෙ අපරාජිතං;

පුරක්ඛත්වා විහස්සාමි, තෙවිජ්ජාම්හි අනාසවා’’ති. –

ඉමා ගාථා අභාසි.

තත්ථ චිත්තං උපට්ඨපෙත්වානාති භාවනාචිත්තං කම්මට්ඨානෙ උපට්ඨපෙත්වා. කථං? එකග්ගං සුසමාහිතං පච්චවෙක්ඛථාති පටිපත්තිං අවෙක්ඛථ, සඞ්ඛාරෙ අනිච්චාතිපි, දුක්ඛාතිපි, අනත්තාතිපි ලක්ඛණත්තයං විපස්සථාති අත්ථො. ඉදඤ්ච ඔවාදකාලෙ අත්තනො අඤ්ඤෙසඤ්ච භික්ඛුනීනං ථෙරියාදීනං ඔවාදස්ස අනුවාදවසෙන වුත්තං. පටාචාරානුසාසනින්ති පටාචාරාය ථෙරියා අනුසිට්ඨිං. ‘‘පටාචාරාය සාසන’’න්තිපි වා පාඨො.

අථ වුට්ඨාසින්ති තෙවිජ්ජාභාවප්පත්තිතො පච්ඡා ආසනතො වුට්ඨාසිං. අයම්පි ථෙරී එකදිවසං පටාචාරාය ථෙරියා සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං සොධෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානං පවිසිත්වා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසීදි. ‘‘න තාවිමං පල්ලඞ්කං භින්දිස්සාමි, යාව මෙ න අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චතී’’ති නිච්ඡයං කත්වා සම්මසනං ආරභිත්වා, අනුක්කමෙන විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා මග්ගපටිපාටියා අභිඤ්ඤාපටිසම්භිදාපරිවාරං අරහත්තං පත්වා එකූනවීසතියා පච්චවෙක්ඛණාඤාණාය පවත්තාය ‘‘ඉදානිම්හි කතකිච්චා’’ති සොමනස්සජාතා ඉමා ගාථා උදානෙත්වා පාදෙ පසාරෙසි අරුණුග්ගමනවෙලායං. තතො සම්මදෙව විභාතාය රත්තියා ථෙරියා සන්තිකං උපගන්ත්වා ඉමා ගාථා පච්චුදාහාසි. තෙන වුත්තං ‘‘කතා තෙ අනුසාසනී’’තිආදි. සෙසං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.

උත්තරාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.