8. අභයමාතුථෙරීගාථාවණ්ණනා

උද්ධං පාදතලාතිආදිකා අභයමාතාය ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තී තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා එකදිවසං සත්ථාරං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා පසන්නමානසා පත්තං ගහෙත්වා කටච්ඡුමත්තං භික්ඛං අදාසි. සා තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ තාදිසෙන කම්මනිස්සන්දෙන උජ්ජෙනියං පදුමවතී නාම නගරසොභිණී අහොසි. රාජා බිම්බිසාරො තස්සා රූපසම්පත්තිආදිකෙ ගුණෙ සුත්වා පුරොහිතස්ස ආචික්ඛි – ‘‘උජ්ජෙනියං කිර පදුමවතී නාම ගණිකා අහොසි, තමහං දට්ඨුකාමොම්හී’’ති. පුරොහිතො ‘‘සාධු, දෙවා’’ති මන්තබලෙන කුම්භීරං නාම යක්ඛං ආවහෙත්වා යක්ඛානුභාවෙන රාජානං තාවදෙව උජ්ජෙනීනගරං නෙසි. රාජා තාය සද්ධිං එකරත්තිං සංවාසං කප්පෙසි. සා තෙන ගබ්භං ගණ්හි. රඤ්ඤො ච ආරොචෙසි – ‘‘මම කුච්ඡියං ගබ්භො පතිට්ඨහී’’ති. තං සුත්වා රාජා නං ‘‘සචෙ පුත්තො භවෙය්‍ය, වඩ්ඪෙත්වා මමං දස්සෙහී’’ති වත්වා නාමමුද්දිකං දත්වා අගමාසි. සා දසමාසච්චයෙන පුත්තං විජායිත්වා නාමග්ගහණදිවසෙ අභයොති නාමං අකාසි. පුත්තඤ්ච සත්තවස්සිකකාලෙ ‘‘තව පිතා බිම්බිසාරමහාරාජා’’ති රඤ්ඤො සන්තිකං පහිණි. රාජා තං පුත්තං පස්සිත්වා පුත්තසිනෙහං පටිලභිත්වා කුමාරකපරිහාරෙන වඩ්ඪෙසි. තස්ස සද්ධාපටිලාභො පබ්බජ්ජා විසෙසාධිගමො ච හෙට්ඨා ආගතොයෙව. තස්ස මාතා අපරභාගෙ පුත්තස්ස අභයත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධා භික්ඛුනීසු පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙරී 2.1.60-70) –

‘‘පිණ්ඩචාරං චරන්තස්ස, තිස්සනාමස්ස සත්ථුනො;

කටච්ඡුභික්ඛං පග්ගය්හ, බුද්ධසෙට්ඨස්සදාසහං.

‘‘පටිග්ගහෙත්වා සම්බුද්ධො, තිස්සො ලොකග්ගනායකො;

වීථියා සණ්ඨිතො සත්ථා, අකා මෙ අනුමොදනං.

‘‘කටච්ඡුභික්ඛං දත්වාන, තාවතිංසං ගමිස්සසි;

ඡත්තිංසදෙවරාජූනං, මහෙසිත්තං කරිස්සසි.

‘‘පඤ්ඤාසං චක්කවත්තීනං, මහෙසිත්තං කරිස්සසි;

මනසා පත්ථිතං සබ්බං, පටිලච්ඡසි සබ්බදා.

‘‘සම්පත්තිං අනුභොත්වාන, පබ්බජිස්සසි කිඤ්චනා;

සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, නිබ්බායිස්සසිනාසවා.

‘‘ඉදං වත්වාන සම්බුද්ධො, තිස්සො ලොකග්ගනායකො;

නභං අබ්භුග්ගමී වීරො, හංසරාජාව අම්බරෙ.

‘‘සුදින්නං මෙ දානවරං, සුයිට්ඨා යාගසම්පදා;

කටච්ඡුභික්ඛං දත්වාන, පත්තාහං අචලං පදං.

‘‘ද්වෙනවුතෙ ඉතො කප්පෙ, යං දානමදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, භික්ඛාදානස්සිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො පුත්තෙන අභයත්ථෙරෙන ධම්මං කථෙන්තෙන ඔවාදවසෙන යා ගාථා භාසිතා, උදානවසෙන සයම්පි තා එව පච්චුදාහරන්තී –

33. ‘‘උද්ධං පාදතලා අම්ම, අධො වෙ කෙසමත්ථකා;

පච්චවෙක්ඛස්සුමං කායං, අසුචිං පූතිගන්ධිකං.

34. ‘‘එවං විහරමානාය, සබ්බො රාගො සමූහතො;

පරිළාහො සමුච්ඡින්නො, සීතිභූතාම්හි නිබ්බුතා’’ති. – ආහ;

තත්ථ පඨමගාථාය තාව අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – අම්ම පදුමවති, පාදතලතො උද්ධං කෙසමත්ථකතො අධො නානප්පකාරඅසුචිපූරිතාය අසුචිං සබ්බකාලං පූතිගන්ධවායනතො පූතිගන්ධිකං, ඉමං කුච්ඡිතානං ආයතනතාය කායං සරීරං ඤාණචක්ඛුනා පච්චවෙක්ඛස්සූති. අයඤ්හි තස්සා පුත්තෙන ඔවාදදානවසෙන භාසිතා ගාථා.

සා තං සුත්වා අරහත්තං පත්වා උදානෙන්තී ආචරියපූජාවසෙන තමෙව ගාථං පඨමං වත්වා අත්තනො පටිපත්තිං කථෙන්තී ‘‘එවං විහරමානායා’’ති දුතියං ගාථමාහ.

තත්ථ එවං විහරමානායාති එවං මම පුත්තෙන අභයත්ථෙරෙන ‘‘උද්ධං පාදතලා’’තිආදිනා දින්නෙ ඔවාදෙ ඨත්වා සබ්බකායං අසුභතො දිස්වා එකග්ගචිත්තා තත්ථ භූතුපාදායභෙදෙ රූපධම්මෙ තප්පටිබද්ධෙ වෙදනාදිකෙ අරූපධම්මෙ පරිග්ගහෙත්වා තත්ථ තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා අනිච්චානුපස්සනාදිවසෙන විහරමානාය. සබ්බො රාගො සමූහතොති වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාය මග්ගෙන ඝටිතාය මග්ගපටිපාටියා අග්ගමග්ගෙන සබ්බො රාගො මයා සමූහතො සමුග්ඝාටිතො. පරිළාහො සමුච්ඡින්නොති තතො එව සබ්බො කිලෙසපරිළාහො සම්මදෙව උච්ඡින්නො, තස්ස ච සමුච්ඡින්නත්තා එව සීතිභූතා සඋපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා නිබ්බුතා අම්හීති.

අභයමාතුථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.