7. මිත්තාථෙරීගාථාවණ්ණනා

චාතුද්දසිං පඤ්චදසින්තිආදිකා අපරාය මිත්තාය ථෙරියා ගාථා. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරා තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තී විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ ඛත්තියකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා බන්ධුමස්ස රඤ්ඤො අන්තෙපුරිකා හුත්වා විපස්සිස්ස භගවතො සාවිකං එකං ඛීණාසවත්ථෙරිං දිස්වා පසන්නමානසා හුත්වා තස්සා හත්ථතො පත්තං ගහෙත්වා පණීතස්ස ඛාදනීයභොජනීයස්ස පූරෙත්වා මහග්ඝෙන සාටකයුගෙන සද්ධිං අදාසි. සා තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තී ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුස්මිං සක්‍යරාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධා උපාසිකා අහොසි. සා අපරභාගෙ මහාපජාපතිගොතමියා සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා කතපුබ්බකිච්චා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී න චිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙරී 2.1.46-59) –

‘‘නගරෙ බන්ධුමතියා, බන්ධුමා නාම ඛත්තියො;

තස්ස රඤ්ඤො අහුං භරියා, එකජ්ඣං චාරයාමහං.

‘‘රහොගතා නිසීදිත්වා, එවං චින්තෙසහං තදා;

ආදාය ගමනීයඤ්හි, කුසලං නත්ථි මෙ කතං.

‘‘මහාභිතාපං කටුකං, ඝොරරූපං සුදාරුණං;

නිරයං නූන ගච්ඡාමි, එත්ථ මෙ නත්ථි සංසයො.

‘‘රාජානං උපසඞ්කම්ම, ඉදං වචනමබ්‍රවිං;

එකං මෙ සමණං දෙහි, භොජයිස්සාමි ඛත්තිය.

‘‘අදාසි මෙ මහාරාජා, සමණං භාවිතින්ද්‍රියං;

තස්ස පත්තං ගහෙත්වාන, පරමන්නෙන පූරයිං.

‘‘පූරයිත්වා පරමන්නං, ගන්ධාලෙපං අකාසහං;

ජාලෙන පිදහිත්වාන, වත්ථයුගෙන ඡාදයිං.

‘‘ආරම්මණං මමං එතං, සරාමි යාවජීවිතං;

තත්ථ චිත්තං පසාදෙත්වා, තාවතිංසමගච්ඡහං.

‘‘තිංසානං දෙවරාජූනං, මහෙසිත්තමකාරයිං;

මනසා පත්ථිතං මය්හං, නිබ්බත්තති යථිච්ඡිතං.

‘‘වීසානං චක්කවත්තීනං, මහෙසිත්තමකාරයිං;

ඔචිතත්තාව හුත්වාන, සංසරාමි භවෙස්වහං.

‘‘සබ්බබන්ධනමුත්තාහං, අපෙතා මෙ උපාදිකා;

සබ්බාසවපරික්ඛීණා, නත්ථි දානි පුනබ්භවො.

‘‘එකනවුතිතො කප්පෙ, යං දානමදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, පිණ්ඩපාතස්සිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. (අප. ථෙරී 2.1.46-59);

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා පීතිසොමනස්සජාතා උදානවසෙන –

31. ‘‘චාතුද්දසිං පඤ්චදසිං, යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී;

පාටිහාරියපක්ඛඤ්ච, අට්ඨඞ්ගසුසමාගතං.

32. ‘‘උපොසථං උපාගච්ඡිං, දෙවකායාභිනන්දිනී;

සාජ්ජ එකෙන භත්තෙන, මුණ්ඩා සඞ්ඝාටිපාරුතා;

දෙවකායං න පත්ථෙහං, විනෙය්‍ය හදයෙ දර’’න්ති. – ඉමා ද්වෙ ගාථා අභාසි;

තත්ථ චාතුද්දසිං පඤ්චදසින්ති චතුද්දසන්නං පූරණී චාතුද්දසී, පඤ්චදසන්නං පූරණී පඤ්චදසී, තං චාතුද්දසිං පඤ්චදසිඤ්ච, පක්ඛස්සාති සම්බන්ධො. අච්චන්තසංයොගෙ චෙතං උපයොගවචනං. යා ච පක්ඛස්ස අට්ඨමී, තඤ්චාති යොජනා. පාටිහාරියපක්ඛඤ්චාති පරිහරණකපක්ඛඤ්ච චාතුද්දසීපඤ්චදසීඅට්ඨමීනං යථාක්කමං ආදිතො අන්තතො වා පවෙසනිග්ගමවසෙන උපොසථසීලස්ස පරිහරිතබ්බපක්ඛඤ්ච තෙරසීපාටිපදසත්තමීනවමීසු චාති අත්ථො. අට්ඨඞ්ගසුසමාගතන්ති පාණාතිපාතා වෙරමණිආදීහි අට්ඨහි අඞ්ගෙහි සුට්ඨු සමන්නාගතං. උපොසථං උපාගච්ඡින්ති උපවාසං උපගමිං, උපවසින්ති අත්ථො. යං සන්ධාය වුත්තං –

‘‘පාණං න හනෙ න චාදින්නමාදියෙ, මුසා න භාසෙ න ච මජ්ජපො සියා;

අබ්‍රහ්මචරියා විරමෙය්‍ය මෙථුනා, රත්තිං න භුඤ්ජෙය්‍ය විකාලභොජනං.

‘‘මාලං න ධාරෙ න ච ගන්ධමාචරෙ, මඤ්චෙ ඡමායං ව සයෙථ සන්ථතෙ;

එතඤ්හි අට්ඨඞ්ගිකමාහුපොසථං, බුද්ධෙන දුක්ඛන්තගුනා පකාසිත’’න්ති. (සු. නි. 402-403);

දෙවකායාභිනන්දිනීති තත්‍රූපපත්තිආකඞ්ඛාවසෙන චාතුමහාරාජිකාදිං දෙවකායං අභිපත්ථෙන්තී උපොසථං උපාගච්ඡින්ති යොජනා. සාජ්ජ එකෙන භත්තෙනාති සා අහං අජ්ජ ඉමස්මිංයෙව දිවසෙ එකෙන භත්තභොජනක්ඛණෙන. මුණ්ඩා සඞ්ඝාටිපාරුතාති මුණ්ඩිතකෙසා සඞ්ඝාටිපාරුතසරීරා ච හුත්වා පබ්බජිතාති අත්ථො. දෙවකායං න පත්ථෙහන්ති අග්ගමග්ගස්ස අධිගතත්තා කඤ්චි දෙවනිකායං අහං න පත්ථයෙ. තෙනෙවාහ – ‘‘විනෙය්‍ය හදයෙ දර’’න්ති, චිත්තගතං කිලෙසදරථං සමුච්ඡෙදවසෙන විනෙත්වාති අත්ථො. ඉදමෙව චස්සා අඤ්ඤාබ්‍යාකරණං අහොසි.

මිත්තාථෙරීගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.