9. පුරොහිතපුත්තජෙන්තත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

ජාතිමදෙන මත්තොහන්තිආදිකා ආයස්මතො ජෙන්තත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කොසලරඤ්ඤො පුරොහිතස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්ස ජෙන්තොති නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො ජාතිමදෙන භොගඉස්සරියරූපමදෙන ච මත්තො අඤ්ඤෙ හීළෙන්තො ගරුට්ඨානියානම්පි අපචිතිං අකරොන්තො මානථද්ධො විචරති. සො එකදිවසං සත්ථාරං මහතියා පරිසාය පරිවුතං ධම්මං දෙසෙන්තං දිස්වා උපසඞ්කමන්තො ‘‘සචෙ මං සමණො ගොතමො පඨමං ආලපිස්සති, අහම්පි ආලපිස්සාමි; නො චෙ, නාලපිස්සාමී’’ති චිත්තං උප්පාදෙත්වා උපසඞ්කමිත්වා ඨිතො භගවති පඨමං අනාලපන්තෙ සයම්පි මානෙන අනාලපිත්වා ගමනාකාරං දස්සෙසි. තං භගවා –

‘‘න මානං බ්‍රාහ්මණ සාධු, අත්ථිකස්සීධ බ්‍රාහ්මණ;

යෙන අත්ථෙන ආගච්ඡි, තමෙවමනුබ්‍රූහයෙ’’ති. (සං. නි. 1.201) –

ගාථාය අජ්ඣභාසි. සො ‘‘චිත්තං මෙ සමණො ගොතමො ජානාතී’’ති අභිප්පසන්නො භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා පරමනිපච්චාකාරං කත්වා –

‘‘කෙසු න මානං කයිරාථ, කෙසු චස්ස සගාරවො;

ක්‍යස්ස අපචිතා අස්සු, ක්‍යස්සු සාධු සුපූජිතා’’ති. –

පුච්ඡි. තස්ස භගවා –

‘‘මාතරි පිතරි චාපි, අථො ජෙට්ඨම්හි භාතරි;

ආචරියෙ චතුත්ථම්හි, සමණබ්‍රාහ්මණෙසු ච.

‘‘තෙසු න මානං කයිරාථ, තෙසු අස්ස සගාරවො;

ක්‍යස්ස අපචිතා අස්සු, ත්‍යස්සු සාධු සුපූජිතා.

‘‘අරහන්තෙ සීතිභූතෙ, කතකිච්චෙ අනාසවෙ;

නිහච්ච මානං අත්ථද්ධො, තෙ නමස්සෙ අනුත්තරෙ’’ති. (සං. නි. 1.201) –

පඤ්හං විස්සජ්ජෙන්තො ධම්මං දෙසෙසි. සො තාය දෙසනාය සොතාපන්නො හුත්වා පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පටිපත්තිකිත්තනමුඛෙන අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො –

423. ‘‘ජාතිමදෙන මත්තොහං, භොගඉස්සරියෙන ච;

සණ්ඨානවණ්ණරූපෙන, මදමත්තො අචාරිහං.

424. ‘‘නාත්තනො සමකං කඤ්චි, අතිරෙකඤ්ච මඤ්ඤිසං;

අතිමානහතො බාලො, පත්ථද්ධො උස්සිතද්ධජො.

425. ‘‘මාතරං පිතරඤ්චාපි, අඤ්ඤෙපි ගරුසම්මතෙ;

න කඤ්චි අභිවාදෙසිං, මානත්ථද්ධො අනාදරො.

426. ‘‘දිස්වා විනායකං අග්ගං, සාරථීනං වරුත්තමං;

තපන්තමිව ආදිච්චං, භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං.

427. ‘‘මානං මදඤ්ච ඡඩ්ඩෙත්වා, විප්පසන්නෙන චෙතසා;

සිරසා අභිවාදෙසිං, සබ්බසත්තානමුත්තමං.

428. ‘‘අතිමානො ච ඔමානො, පහීනා සුසමූහතා;

අස්මිමානො සමුච්ඡින්නො, සබ්බෙ මානවිධා හතා’’ති. –

ඉමා ගාථා අභාසි.

තත්ථ ජාතිමදෙන මත්තොහන්ති අහං උදිච්චෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො, ‘‘න මාදිසො උභතො සුජාතො අඤ්ඤො අත්ථී’’ති කුලමානෙන මත්තො මානථද්ධො අචාරින්ති යොජනා. භොගඉස්සරියෙන චාති විභවෙන ආධිපච්චෙන ච හෙතුභූතෙන භොගසම්පදඤ්ච ඉස්සරියසම්පදඤ්ච පටිච්ච උප්පන්නමදෙන මත්තො අහං අචාරින්ති යොජනා. සණ්ඨානවණ්ණරූපෙනාති සණ්ඨානං ආරොහපරිණාහසම්පත්ති, වණ්ණො ඔදාතසාමතාදිඡවිසම්පත්ති, රූපං අඞ්ගපච්චඞ්ගසොභා. ඉධාපි වුත්තනයෙන යොජනා වෙදිතබ්බා. මදමත්තොති වුත්තප්පකාරතො අඤ්ඤෙනපි මදෙන මත්තො.

නාත්තනො සමකං කඤ්චීති අත්තනො සමකං සදිසං ජාතිආදීහි සමානං අතිරෙකං වා කඤ්චි න මඤ්ඤිසං න මඤ්ඤිං, මයා සමානම්පි න මඤ්ඤිං, කුතො අධිකන්ති අධිප්පායො. අතිමානහතො බාලොති බාලො අහං තතො බාලභාවතො අතිමානෙන ඛතූපහතකුසලාචාරො, තතො එව පත්ථද්ධො උස්සිතද්ධජො ථම්භවසෙන ගරූනම්පි නිපච්චකාරස්ස අකරණතො භුසං ථද්ධො අනොනමනථද්ධජාතො උස්සිතමානද්ධජො.

වුත්තමෙවත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘මාතර’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ අඤ්ඤෙති ජෙට්ඨභාතුආදිකෙ, සමණබ්‍රාහ්මණෙ ච. ගරුසම්මතෙති ගරූති සම්මතෙ ගරුට්ඨානියෙ. අනාදරොති ආදරරහිතො.

දිස්වා විනායකං අග්ගන්ති එවං මානථද්ධො හුත්වා විචරන්තො දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි වෙනෙය්‍යානං විනයනතො සයම්භුතාය නායකභාවතො ච විනායකං. සදෙවකෙ ලොකෙ සීලාදිගුණෙහි සෙට්ඨභාවතො අග්ගං. පුරිසදම්මානං අච්චන්තතාය දමනතො සාරථීනං වරුත්තමං, අතිවිය උත්තමං බ්‍යාමප්පභාදිඔභාසෙන ආදිච්චමිව තපන්තං, ඔභාසන්තං භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං ධම්මං දෙසෙන්තං සබ්බසත්තානං උත්තමං සත්ථාරං දිස්වා බුද්ධානුභාවෙන සන්තජ්ජිතො ‘‘අහමෙව සෙට්ඨො, අඤ්ඤෙ හීනා’’ති පවත්තමානං භොගමදාදිමදඤ්ච ඡඩ්ඩෙත්වා පහාය විප්පසන්නෙන චෙතසා සිරසා අභිවාදෙසින්ති යොජනා. කථං පනායං මානථද්ධො සමානො සත්ථු දස්සනමත්තෙන මානං පහාසීති? න ඛො පනෙතං එවං දට්ඨබ්බං. සත්ථු දස්සනමත්තෙන මානං න පහාසි ‘‘න මානං, බ්‍රාහ්මණ, සාධූ’’තිආදිකාය පන දෙසනාය මානං පහාසි. තං සන්ධාය වුත්තං ‘‘මානං මදඤ්ච ඡඩ්ඩෙත්වා, විප්පසන්නෙන චෙතසා. සිරසා අභිවාදෙසි’’න්ති. විප්පසන්නෙන චෙතසාති ච ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ කරණවචනං දට්ඨබ්බං.

‘‘අහමෙව සෙට්ඨො’’ති පවත්තො මානො අතිමානො. ‘‘ඉමෙ පන නිහීනා’’ති අඤ්ඤෙ හීනතො දහන්තස්ස මානො ‘‘ඔමානො’’ති වදන්ති. ‘‘සෙය්‍යොහමස්මී’’ති පන අඤ්ඤං අතික්කමිත්වා අත්තානං සෙය්‍යතො දහන්තස්ස පවත්තො සෙය්‍යමානො අතිමානො. ‘‘හීනොහමස්මී’’ති පවත්තො හීනමානො ඔමානො. පහීනා සුසමූහතාති හෙට්ඨිමමග්ගෙහි පහීනා හුත්වා අග්ගමග්ගෙන සුට්ඨු සමුග්ඝාටිතා. අස්මිමානොති ‘‘එසොහමස්මී’’ති ඛන්ධෙ ‘‘අහ’’න්ති ගහණවසෙන පවත්තමානො. සබ්බෙති න කෙවලං අතිමානඔමානඅස්මිමානා එව, අථ ඛො සෙය්‍යස්ස සෙය්‍යමානාදයො නවවිධා අන්තරභෙදෙන අනෙකවිධා ච සබ්බෙ මානවිධා මානකොට්ඨාසා හතා අග්ගමග්ගෙන සමුග්ඝාටිතාති.

පුරොහිතපුත්තජෙන්තත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.