8. මිගජාලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

සුදෙසිතොතිආදිකා ආයස්මතො මිගජාලත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විසාඛාය මහාඋපාසිකාය පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, මිගජාලොතිස්ස නාමං අහොසි. සො විහාරං ගන්ත්වා අභිණ්හසො ධම්මස්සවනෙන පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො –

417. ‘‘සුදෙසිතො චක්ඛුමතා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

සබ්බසංයොජනාතීතො, සබ්බවට්ටවිනාසනො.

418. ‘‘නිය්‍යානිකො උත්තරණො, තණ්හාමූලවිසොසනො;

විසමූලං ආඝාතනං, ඡෙත්වා පාපෙති නිබ්බුතිං.

419. ‘‘අඤ්ඤාණමූලභෙදාය, කම්මයන්තවිඝාටනො;

විඤ්ඤාණානං පරිග්ගහෙ, ඤාණවජිරනිපාතනො.

420.

‘‘වෙදනානං විඤ්ඤාපනො, උපාදානප්පමොචනො;

භවං අඞ්ගාරකාසුංව, ඤාණෙන අනුපස්සනො.

421. ‘‘මහාරසො සුගම්භීරො, ජරාමච්චුනිවාරණො;

අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, දුක්ඛූපසමනො සිවො.

422. ‘‘කම්මං කම්මන්ති ඤත්වාන, විපාකඤ්ච විපාකතො;

පටිච්චුප්පන්නධම්මානං, යථාවාලොකදස්සනො;

මහාඛෙමඞ්ගමො සන්තො, පරියොසානභද්දකො’’ති. – ඉමා ගාථා අභාසි;

තත්ථ සුදෙසිතොති සුට්ඨු දෙසිතො, වෙනෙය්‍යජ්ඣාසයානුරූපං දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථානං යාථාවතො විභාවනවසෙන දෙසිතොති අත්ථො. අථ වා සුදෙසිතොති සම්මා දෙසිතො, පවත්තිනිවත්තීනං තදුභයහෙතූනඤ්ච අවිපරීතතො පකාසනවසෙන භාසිතො ස්වාඛ්‍යාතොති අත්ථො. චක්ඛුමතාති මංසචක්ඛු, දිබ්බචක්ඛු, පඤ්ඤාචක්ඛු, බුද්ධචක්ඛු, සමන්තචක්ඛූති ඉමෙහි පඤ්චහි චක්ඛූහි චක්ඛුමතා. බුද්ධෙනාති සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙන. ආදිච්චබන්ධුනාති ආදිච්චගොත්තෙන. දුවිධො හි ලොකෙ ඛත්තියවංසො – ආදිච්චවංසො, සොමවංසොති. තත්ථ ආදිච්චවංසො, ඔක්කාකරාජවංසොති ජානිතබ්බං. තතො සඤ්ජාතතාය සාකියා ආදිච්චගොත්තාති භගවා ‘‘ආදිච්චබන්ධූ’’ති වුච්චති. අථ වා ආදිච්චස්ස බන්ධූතිපි භගවා ආදිච්චබන්ධු, ස්වායමත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොයෙව. කාමරාගසංයොජනාදීනං සබ්බෙසං සංයොජනානං සමතික්කමනභාවතො සබ්බසංයොජනාතීතො තතො එව කිලෙසකම්මවිපාකවට්ටානං විනාසනතො විද්ධංසනතො සබ්බවට්ටවිනාසනො, සංසාරචාරකතො නිය්‍යානතො නිය්‍යානිකො, සංසාරමහොඝතො සමුත්තරණට්ඨෙන උත්තරණො, කාමතණ්හාදීනං සබ්බතණ්හානං මූලං අවිජ්ජං අයොනිසො මනසිකාරඤ්ච විසොසෙති සුක්ඛාපෙතීති තණ්හාමූලවිසොසනො, තිණ්ණම්පි වෙදානං සම්පටිවෙධස්ස විද්ධංසනතො විසස්ස දුක්ඛස්ස කාරණත්තා විසමූලං, සත්තානං බ්‍යසනුප්පත්තිට්ඨානතාය ආඝාතනං කම්මං කිලෙසං වා ඡෙත්වා සමුච්ඡින්දිත්වා නිබ්බුතිං නිබ්බානං පාපෙති.

අඤ්ඤාණස්ස මූලං අයොනිසො මනසිකාරො ආසවා ච ‘‘ආසවසමුදයා අවිජ්ජාසමුදයො’’ති (ම. නි. 1.103) හි වුත්තං, තස්ස භෙදාය වජිරූපමඤාණෙන භින්දනත්ථාය. අථ වා ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා’’තිආදිවචනතො (විභ. 225-226; සං. නි. 2.1) අඤ්ඤාණං මූලං එතස්සාති අඤ්ඤාණමූලං, භවචක්කං, තස්ස මග්ගඤාණවජිරෙන පදාලනත්ථං දෙසිතොති සම්බන්ධො. කම්මයන්තවිඝාටනොති කම්මඝටිතස්ස අත්තභාවයන්තස්ස විද්ධංසනො. විඤ්ඤාණානං පරිග්ගහෙති කාමභවාදීසු යථාසකකම්මුනා විඤ්ඤාණග්ගහණෙ උපට්ඨිතෙති වචනසෙසො. තත්ථ තත්ථ හි භවෙ පටිසන්ධියා ගහිතාය තංතංභවනිස්සිතවිඤ්ඤාණානිපි ගහිතානෙව හොන්ති. ඤාණවජිරනිපාතනොති ඤාණවජිරස්ස නිපාතො, ඤාණවජිරං නිපාතෙත්වා තෙසං පදාලෙතා. ලොකුත්තරධම්මො හි උප්පජ්ජමානො සත්තමභවාදීසු උප්පජ්ජනාරහානි විඤ්ඤාණානි භින්දත්තමෙව උප්පජ්ජතීති.

වෙදනානං විඤ්ඤාපනොති සුඛාදීනං තිස්සන්නං වෙදනානං යථාක්කමං දුක්ඛසල්ලානිච්චවසෙන යාථාවතො පවෙදකො. උපාදානප්පමොචනොති කාමුපාදානාදීහි චතූහිපි උපාදානෙහි චිත්තසන්තානස්ස විමොචකො. භවං අඞ්ගාරකාසුංව, ඤාණෙන අනුපස්සනොති කාමභවාදිනවවිධම්පි භවං එකාදසහි අග්ගීහි ආදිත්තභාවතො සාධිකපොරිසං අඞ්ගාරකාසුං විය මග්ගඤාණෙන අනුපච්චක්ඛතො දස්සෙතා.

සන්තපණීතභාවතො අතිත්තිකරට්ඨෙන මහාරසො පරිඤ්ඤාදිවසෙන වා මහාකිච්චතාය සාමඤ්ඤඵලවසෙන මහාසම්පත්තිතාය ච මහාරසො, අනුපචිතසම්භාරෙහි දුරවගාහතාය අලබ්භනෙය්‍යපතිට්ඨතාය ච සුට්ඨු ගම්භීරො ජරාමච්චුනිවාරණො, ආයතිං භවාභිනිප්ඵත්තියා නිවත්තනෙන ජරාය මච්චුනො ච පටිසෙධකො. ඉදානි යථාවුත්තගුණවිසෙසයුත්තං ධම්මං සරූපතො දස්සෙන්තො ‘‘අරියො අට්ඨඞ්ගිකො’’ති වත්වා පුනපි තස්ස කතිපයෙ ගුණෙ විභාවෙතුං ‘‘දුක්ඛූපසමනො සිවො’’තිආදිමාහ. තස්සත්ථො – පරිසුද්ධට්ඨෙන අරියො, සම්මාදිට්ඨිආදිඅට්ඨධම්මසමොධානතාය අට්ඨඞ්ගිකො, නිබ්බානගවෙසනට්ඨෙන මග්ගො සකලවට්ටදුක්ඛවූපසමනට්ඨෙන දුක්ඛවූපසමනො, ඛෙමට්ඨෙන සිවො.

යථා ඉතො බාහිරකසමයෙ අසම්මාසම්බුද්ධපවෙදිතත්තා කම්මවිපාකො විපල්ලාසො සියාති එවං අවිපල්ලාසෙත්වා පටිච්චුප්පන්නධම්මානං පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කම්මං කම්මන්ති විපාකඤ්ච විපාකතො ඤත්වාන පුබ්බභාගඤාණෙන ජානනහෙතු සස්සතුච්ඡෙදග්ගාහානං විධමනෙන යාථාවතො ආලොකදස්සනො තක්කරස්ස ලොකුත්තරඤාණාලොකස්ස දස්සනො. කෙනචි කඤ්චි කදාචිපි අනුපද්දුතත්තා මහාඛෙමං නිබ්බානං ගච්ඡති සත්තෙ ගමෙති චාති මහාඛෙමඞ්ගමො, සබ්බකිලෙසදරථපරිළාහවූපසමනතො සන්තො, අකුප්පාය චෙතොවිමුත්තියා අනුපාදිසෙසාය ච නිබ්බානධාතුයා පාපනෙන පරියොසානභද්දකො සුදෙසිතො චක්ඛුමතාති යොජනා.

එවං ථෙරො නානානයෙහි අරියධම්මං පසංසන්තො තස්ස ධම්මස්ස අත්තනා අධිගතභාවං අඤ්ඤාපදෙසෙන පකාසෙසි.

මිගජාලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.