5. වඩ්ඪත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

සාධූ හීතිආදිකා ආයස්මතො වඩ්ඪත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ භාරුකච්ඡනගරෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වඩ්ඪොති ලද්ධනාමො අනුපුබ්බෙන වඩ්ඪති. අථස්ස මාතා සංසාරෙ සඤ්ජාතසංවෙගා පුත්තං ඤාතීනං නිය්‍යාදෙත්වා භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තී අරහත්තං පාපුණිත්වා අපරෙන සමයෙන පුත්තම්පි විඤ්ඤුතං පත්තං වෙළුදන්තත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බාජෙසි. සො පබ්බජිතො බුද්ධවචනං උග්ගහෙත්වා බහුස්සුතො ධම්මකථිකො හුත්වා ගන්ථධුරං වහන්තො එකදිවසං ‘‘එකකො සන්තරුත්තරොව මාතරං පස්සිස්සාමී’’ති භික්ඛුනුපස්සයං අගමාසි. තං දිස්වා මාතා ‘‘කස්මා ත්වං එකකො සන්තරුත්තරොව ඉධාගතො’’ති චොදෙසි. සො මාතරා චොදියමානො ‘‘අයුත්තං මයා කත’’න්ති උප්පන්නසංවෙගො විහාරං ගන්ත්වා දිවාට්ඨානෙ නිසින්නො විපස්සිත්වා අරහත්තං පත්වා මාතු ඔවාදසම්පත්තිපකාසනමුඛෙන අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො –

335. ‘‘සාධූ හි කිර මෙ මාතා, පතොදං උපදංසයි;

යස්සාහං වචනං සුත්වා, අනුසිට්ඨො ජනෙත්තියා;

ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.

336. ‘‘අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, තෙවිජ්ජො අමතද්දසො;

ජෙත්වා නමුචිනො සෙනං, විහරාමි අනාසවො.

337. ‘‘අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච, යෙ මෙ විජ්ජිංසු ආසවා;

සබ්බෙ අසෙසා උච්ඡින්නා, න ච උප්පජ්ජරෙ පුන.

338. ‘‘විසාරදා ඛො භගිනී, එවමත්ථං අභාසයි;

අපිහා නූන මයිපි, වනථො තෙ න විජ්ජති.

339. ‘‘පරියන්තකතං දුක්ඛං, අන්තිමොයං සමුස්සයො;

ජාතිමරණසංසාරො, නත්ථි දානි පුනබ්භවො’’ති. – ඉමා ගාථා අභාසි;

තත්ථ සාධූ හි කිර මෙ මාතා, පතොදං උපදංසයීති සාධු වත මාතා මය්හං ඔවාදසඞ්ඛාතං පතොදං දස්සෙති, තෙන මෙ වීරියං උත්තෙජෙන්තී උත්තමඞ්ගෙ පඤ්ඤාසීසෙ විජ්ඣි. යස්සාති යස්සා මෙ මාතුයා. සම්බොධින්ති අරහත්තං. අයඤ්හෙත්ථ යොජනා – ජනෙත්තියා මෙ අනුසිට්ඨො යස්සා අනුසාසනීභූතං වචනං සුත්වා අහං ආරද්ධවීරියො පහිතත්තො විහරන්තො උත්තමං අග්ගඵලං සම්බොධිං අරහත්තං පත්තො.

තතො එව ආරකත්තා කිලෙසෙහි අරහා පුඤ්ඤක්ඛෙත්තතාය දක්ඛිණෙය්‍යො දක්ඛිණාරහො අම්හි. පුබ්බෙනිවාසඤාණාදිවිජ්ජාත්තයස්ස අධිගතත්තා තෙවිජ්ජො නිබ්බානස්ස සච්ඡිකතත්තා අමතද්දසො නමුචිනො මාරස්ස සෙනං කිලෙසවාහිනිං බොධිපක්ඛියසෙනාය ජිනිත්වා තස්ස ජිතත්තායෙව අනාසවො සුඛං විහරාමීති.

ඉදානි ‘‘අනාසවො’’ති වුත්තමත්ථං පාකටතරං කාතුං ‘‘අජ්ඣත්තඤ්චා’’ ති ගාථමාහ. තස්සත්ථො – අජ්ඣත්තං අජ්ඣත්තවත්ථුකා ච බහිද්ධා බහිද්ධවත්ථුකා ච ආසවා යෙ මය්හං අරියමග්ගාධිගමතො පුබ්බෙ විජ්ජිංසු උපලබ්භිංසු, තෙ සබ්බෙ අනවසෙසා උච්ඡින්නා අරියමග්ගෙන සමුච්ඡින්නා පහීනා පුන දානි කදාචිපි න ච උප්පජ්ජෙය්‍යුං න උප්පජ්ජිස්සන්තියෙවාති.

ඉදානි මාතු වචනං අඞ්කුසං කත්වා අත්තනා අරහත්තස්ස අධිගතත්තා මාතරං ථොමෙන්තො ‘‘විසාරදා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ විසාරදා ඛොති එකංසෙන විගතසාරජ්ජා. එවං මාතු අත්තනො ච අරහත්තාධිගමෙන සත්ථු ඔරසපුත්තභාවං උල්ලපෙන්තො මාතරං ‘‘භගිනී’’ති ආහ. එතමත්ථං අභාසයීති එතං මම ඔවාදභූතං අත්ථං අභණි. එවං පන මං ඔවදන්තී න කෙවලං විසාරදා එව, අථ ඛො අපිහා නූන මයිපි තව පුත්තකෙපි අපිහා අසන්ථවා මඤ්ඤෙ, කිං වා එතෙන පරිකප්පනෙන? වනථො තෙ න විජ්ජති අවිජ්ජාදිකො වනථො තව සන්තානෙ නත්ථෙව, යා මං භවක්ඛයෙ නියොජෙසීති අධිප්පායො.

ඉදානි ‘‘තයා නියොජිතාකාරෙනෙව මයා පටිපන්න’’න්ති දස්සෙන්තො ‘‘පරියන්තකත’’න්ති ඔසානගාථමාහ, තස්සත්ථො සුවිඤ්ඤෙය්‍යොව.

වඩ්ඪත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.