8. රාහුලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

උභයෙනාතිආදිකා ආයස්මතො රාහුලත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සික්ඛාකාමානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා සෙනාසනවිසොධනවිජ්ජොතනාදිකං උළාරං පුඤ්ඤං කත්වා පණිධානමකාසි. සො තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අම්හාකං බොධිසත්තං පටිච්ච යසොධරාය දෙවියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තිත්වා රාහුලොති ලද්ධනාමො මහතා ඛත්තියපරිවාරෙන වඩ්ඪි, තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං ඛන්ධකෙ (මහාව. 105) ආගතමෙව. සො පබ්බජිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ අනෙකෙහි සුත්තපදෙහි සුලද්ධොවාදො පරිපක්කඤාණො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.2.68-85) –

‘‘පදුමුත්තරස්ස භගවතො, ලොකජෙට්ඨස්ස තාදිනො;

සත්තභූමම්හි පාසාදෙ, ආදාසං සන්ථරිං අහං.

‘‘ඛීණාසවසහස්සෙහි, පරිකිණ්ණො මහාමුනි;

උපාගමි ගන්ධකුටිං, ද්විපදින්දො නරාසභො.

‘‘විරොචෙන්තො ගන්ධකුටිං, දෙවදෙවො නරාසභො;

භික්ඛුසඞ්ඝෙ ඨිතො සත්ථා, ඉමා ගාථා අභාසථ.

‘‘යෙනායං ජොතිතා සෙය්‍යා, ආදාසොව සුසන්ථතො;

තමහං කිත්තයිස්සාමි, සුණාථ මම භාසතො.

‘‘සොණ්ණමයා රූපිමයා, අථො වෙළුරියාමයා;

නිබ්බත්තිස්සන්ති පාසාදා, යෙ කෙචි මනසො පියා.

‘‘චතුසට්ඨික්ඛත්තුං දෙවින්දො, දෙවරජ්ජං කරිස්සති;

සහස්සක්ඛත්තුං චක්කවත්තී, භවිස්සති අනන්තරා.

‘‘එකවීසතිකප්පම්හි, විමලො නාම ඛත්තියො;

චාතුරන්තො විජිතාවී, චක්කවත්තී භවිස්සති.

‘‘නගරං රෙණුවතී නාම, ඉට්ඨකාහි සුමාපිතං;

ආයාමතො තීණි සතං, චතුරස්සසමායුතං.

‘‘සුදස්සනො නාම පාසාදො, විස්සකම්මෙන මාපිතො;

කූටාගාරවරූපෙතො, සත්තරතනභූසිතො.

‘‘දසසද්දාවිවිත්තං තං, විජ්ජාධරසමාකුලං;

සුදස්සනංව නගරං, දෙවතානං භවිස්සති.

‘‘පභා නිග්ගච්ඡතෙ තස්ස, උග්ගච්ඡන්තෙව සූරියෙ;

විරොචෙස්සති තං නිච්චං, සමන්තා අට්ඨයොජනං.

‘‘කප්පසතසහස්සම්හි, ඔක්කාකකුලසම්භවො;

ගොතමො නාම ගොත්තෙන, සත්ථා ලොකෙ භවිස්සති.

‘‘තුසිතා සො චවිත්වාන, සුක්කමූලෙන චොදිතො;

ගොතමස්ස භගවතො, අත්‍රජො සො භවිස්සති.

‘‘සචෙවසෙය්‍ය අගාරං, චක්කවත්තී භවෙය්‍ය සො;

අට්ඨානමෙතං යං තාදී, අගාරෙ රතිමජ්ඣගා.

‘‘නික්ඛමිත්වා අගාරම්හා, පබ්බජිස්සති සුබ්බතො;

රාහුලො නාම නාමෙන, අරහා සො භවිස්සති.

‘‘කිකීව අණ්ඩං රක්ඛෙය්‍ය, චාමරී විය වාලධිං;

නිපකො සීලසම්පන්නො, මමං රක්ඛි මහාමුනි.

‘‘තස්සාහං ධම්මමඤ්ඤාය, විහාසිං සාසනෙ රතො;

සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, විහරාමි අනාසවො.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො –

295. ‘‘උභයෙනෙව සම්පන්නො, රාහුලභද්දොති මං විදූ;

යඤ්චම්හි පුත්තො බුද්ධස්ස, යඤ්ච ධම්මෙසු චක්ඛුමා.

296. ‘‘යඤ්ච මෙ ආසවා ඛීණා, යඤ්ච නත්ථි පුනබ්භවො;

අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, තෙවිජ්ජො අමතද්දසො.

297. ‘‘කාමන්ධා ජාලපච්ඡන්නා, තණ්හාඡදනඡාදිතා;

පමත්තබන්ධුනා බද්ධා, මච්ඡාව කුමිනාමුඛෙ.

298. ‘‘තං කාමං අහමුජ්ඣිත්වා, ඡෙත්වා මාරස්ස බන්ධනං;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො’’ති. –

චතස්සො ගාථා අභාසි.

තත්ථ උභයෙනෙව සම්පන්නොති ජාතිසම්පදා, පටිපත්තිසම්පදාති උභයසම්පත්තියාපි සම්පන්නො සමන්නාගතො. රාහුලභද්දොති මං විදූති ‘‘රාහුලභද්දො’’ති මං සබ්‍රහ්මචාරිනො සඤ්ජානන්ති. තස්ස හි ජාතසාසනං සුත්වා බොධිසත්තෙන ‘‘රාහු ජාතො, බන්ධනං ජාත’’න්ති වුත්තවචනං උපාදාය සුද්ධොදනමහාරාජා ‘‘රාහුලො’’ති නාමං ගණ්හි. තත්ථ ආදිතො පිතරා වුත්තපරියායමෙව ගහෙත්වා ආහ – ‘‘රාහුලභද්දොති මං විදූ’’ති. භද්දොති ච පසංසාවචනමෙතං.

ඉදානි තං උභයසම්පත්තිං දස්සෙතුං ‘‘යඤ්චම්හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ යන්ති යස්මා. ච-සද්දො සමුච්චයත්ථො. අම්හි පුත්තො බුද්ධස්සාති සම්මාසම්බුද්ධස්ස ඔරසපුත්තො අම්හි. ධම්මෙසූති ලොකියෙසු ලොකුත්තරෙසු ච ධම්මෙසු, චතුසච්චධම්මෙසූති අත්ථො. චක්ඛුමාති මග්ගපඤ්ඤාචක්ඛුනා චක්ඛුමා ච අම්හීති යොජෙතබ්බං.

පුන අපරාපරෙහිපි පරියායෙහි අත්තනි උභයසම්පත්තිං දස්සෙතුං – ‘‘යඤ්ච මෙ ආසවා ඛීණා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ දක්ඛිණෙය්‍යොති දක්ඛිණාරහො. අමතද්දසොති නිබ්බානස්ස දස්සාවී. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

ඉදානි යාය විජ්ජාසම්පත්තියා ච විමුත්තිසම්පත්තියා ච අභාවෙන සත්තකායො කුමිනෙ බන්ධමච්ඡා විය සංසාරෙ පරිවත්තති, තං උභයසම්පත්තිං අත්තනි දස්සෙතුං ‘‘කාමන්ධා’’ති ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ කාමෙහි කාමෙසු වා අන්ධාති කාමන්ධා. ‘‘ඡන්දො රාගො’’තිආදිවිභාගෙහි (චූළනි. අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 8) කිලෙසකාමෙහි රූපාදීසු වත්ථුකාමෙසු අනාදීනවදස්සිතාය අන්ධීකතා. ජාලපච්ඡන්නාති සකලං භවත්තයං අජ්ඣොත්ථරිත්වා ඨිතෙන විසත්තිකාජාලෙන පකාරතො ඡන්නා පලිගුණ්ඨිතා. තණ්හාඡදනඡාදිතාති තතො එව තණ්හාසඞ්ඛාතෙන ඡදනෙන ඡාදිතා නිවුතා සබ්බසො පටිකුජ්ජිතා. පමත්තබන්ධුනා බද්ධා, මච්ඡාව කුමිනාමුඛෙති කුමිනාමුඛෙ මච්ඡබන්ධානං මච්ඡපසිබ්බකමුඛෙ බද්ධා මච්ඡා විය පමත්තබන්ධුනා මාරෙන යෙන කාමබන්ධනෙන බද්ධා ඉමෙ සත්තා තතො න නිගච්ඡන්ති අන්තොබන්ධනගතාව හොන්ති.

තං තථාරූපං කාමං බන්ධනභූතං උජ්ඣිත්වා පුබ්බභාගපටිපත්තියා පහාය කිලෙසමාරස්ස බන්ධනං ඡෙත්වා, පුන අරියමග්ගසත්ථෙන අනවසෙසතො සමුච්ඡින්දිත්වා තතො එව අවිජ්ජාසඞ්ඛාතෙන මූලෙන සමූලං, කාමතණ්හාදිකං තණ්හං අබ්බුය්හ උද්ධරිත්වා සබ්බකිලෙසදරථපරිළාහාභාවතො, සීතිභූතො සඋපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා නිබ්බුතො, අහං අස්මි හොමීති අත්ථො.

රාහුලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.