9. චන්දනත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

ජාතරූපෙනාතිආදිකා ආයස්මතො චන්දනත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඉතො එකතිංසෙ කප්පෙ බුද්ධසුඤ්ඤෙ ලොකෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්තො සුදස්සනං නාම පච්චෙකබුද්ධං පබ්බතන්තරෙ වසන්තං දිස්වා පසන්නමානසො කුටජපුප්ඵෙහි පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා චන්දනොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො ඝරාවාසං වසන්තො සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සොතාපන්නො අහොසි. සො එකං පුත්තං ලභිත්වා ඝරාවාසං පහාය පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා අරඤ්ඤෙ විහරන්තො සත්ථාරං වන්දිතුං සාවත්ථිං ආගතො සුසානෙ වසති. තස්ස ආගතභාවං සුත්වා පුරාණදුතියිකා අලඞ්කතපටියත්තා දාරකං ආදාය මහතා පරිවාරෙන ථෙරස්ස සන්තිකං ගච්ඡති – ‘‘ඉත්ථිකුත්තාදීහි නං පලොභෙත්වා උප්පබ්බාජෙස්සාමී’’ති. ථෙරො තං ආගච්ඡන්තිං දූරතොව දිස්වා ‘‘ඉදානිස්සා අවිසයො භවිස්සාමී’’ති යථාරද්ධං විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 2.52.37-43) –

‘‘හිමවන්තස්සාවිදූරෙ, වසලො නාම පබ්බතො;

බුද්ධො සුදස්සනො නාම, වසතෙ පබ්බතන්තරෙ.

‘‘පුප්ඵං හෙමවන්තං මය්හ, වෙහාසං අගමාසහං;

තත්ථද්දසාසිං සම්බුද්ධං, ඔඝතිණ්ණමනාසවං.

‘‘පුප්ඵං කුටජමාදාය, සිරෙ කත්වාන අඤ්ජලිං;

බුද්ධස්ස අභිරොපෙසිං, සයම්භුස්ස මහෙසිනො.

‘‘එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, යං පුප්ඵමභිපූජයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, බුද්ධපූජායිදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

ඡළභිඤ්ඤො පන හුත්වා ආකාසෙ ඨත්වා තස්සා ධම්මං දෙසෙත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාපෙත්වා සයං අත්තනා පුබ්බෙ වසිතට්ඨානමෙව ගතො. සහායභික්ඛූහි – ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො, ඉන්ද්‍රියානි, කච්චි තයා සච්චානි පටිවිද්ධානී’’ති පුට්ඨො –

299. ‘‘ජාතරූපෙන සඤ්ඡන්නා, දාසීගණපුරක්ඛතා;

අඞ්කෙන පුත්තමාදාය, භරියා මං උපාගමි.

300. ‘‘තඤ්ච දිස්වාන ආයන්තිං, සකපුත්තස්ස මාතරං;

අලඞ්කතං සුවසනං, මච්චුපාසංව ඔඩ්ඩිතං.

301. ‘‘තතො මෙ මනසීකාරො, යොනිසො උදපජ්ජථ;

ආදීනවො පාතුරහු, නිබ්බිදා සමතිට්ඨථ.

302. ‘‘තතො චිත්තං විමුච්චි මෙ, පස්ස ධම්මසුධම්මතං;

තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා, කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති. –

ඉමාහි ගාථාහි අත්තනො පටිපත්තිං කථෙන්තො අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි.

තත්ථ ජාතරූපෙන සඤ්ඡන්නාති ජාතරූපමයෙන සීසූපගාදිඅලඞ්කාරෙන අලඞ්කරණවසෙන පටිච්ඡාදිතසරීරා, සබ්බාභරණභූසිතාති අත්ථො. දාසීගණපුරක්ඛතාති යථාරහං අලඞ්කතපටියත්තෙන අත්තනො දාසිගණෙන පුරතො කතා පරිවාරිතාති අත්ථො. අඞ්කෙන පුත්තමාදායාති ‘‘අපි නාම පුත්තම්පි දිස්වා ගෙහස්සිතසාතො භවෙය්‍යා’’ති පුත්තං අත්තනො අඞ්කෙන ගහෙත්වා.

ආයන්තින්ති ආගච්ඡන්තිං. සකපුත්තස්ස මාතරන්ති මම ඔරසපුත්තස්ස ජනනිං, මය්හං පුරාණදුතියිකන්ති අත්ථො. සබ්බමිදං ථෙරො අත්තනො කාමරාගසමුච්ඡෙදං බහුමඤ්ඤන්තො වදති. යොනිසො උදපජ්ජථාති ‘‘එවරූපාපි නාම සම්පත්ති ජරාබ්‍යාධිමරණෙහි අභිභුය්‍යති, අහො සඞ්ඛාරා අනිච්චා අධුවා අනස්සාසිකා’’ති එවං යොනිසොමනසිකාරො උප්පජ්ජි. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව.

චන්දනත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.