7. නන්දකත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤොති ආයස්මතො නන්දකත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි කරොන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ පච්චන්තදෙසෙ උප්පජ්ජිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො වනචාරිකො හුත්වා විචරන්තො එකදිවසං සත්ථු චඞ්කමනට්ඨානං දිස්වා පසන්නචිත්තො වාලුකා ඔකිරි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ චම්පායං ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්ති, තස්ස නන්දකොති නාමං අකංසු. ජෙට්ඨකභාතා පනස්ස භරතො නාම. තස්ස පුබ්බයොගො අනන්තරවත්ථුස්මිං ආවිභවිස්සති. තෙ උභොපි විඤ්ඤුතං පත්වා ආයස්මන්තං සොණං කොළිවිසං පබ්බජිතං සුත්වා ‘‘සොණොපි නාම තථාසුඛුමාලො පබ්බජි, කිමඞ්ගං පන මය’’න්ති පබ්බජිංසු. තෙසු භරතො නචිරස්සෙව විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. නන්දකො පන කිලෙසානං බලවභාවෙන තාව විපස්සනං උස්සුක්කාපෙතුං නාසක්ඛි, විපස්සනාය කම්මං කරොති එව. අථස්ස භරතත්ථෙරො ආසයං ඤත්වා අවස්සයො භවිතුකාමො තං පච්ඡාසමණං කත්වා විහාරතො නික්ඛමිත්වා මග්ගසමීපෙ නිසින්නො විපස්සනාකථං කථෙසි.

තෙන ච සමයෙන සකටසත්ථෙ ගච්ඡන්තෙ එකො සකටෙ යුත්තො ගොණො චික්ඛල්ලට්ඨානෙ සකටං උද්ධරිතුං අසක්කොන්තො පරිපති. තතො නං සත්ථවාහො සකටා මොචෙත්වා තිණඤ්ච පානීයඤ්ච දත්වා පරිස්සමං අපනෙත්වා පුන ධුරෙ යොජෙසි. තතො ගොණො වූපසන්තපරිස්සමො ලද්ධබලො තං සකටං චික්ඛල්ලට්ඨානතො උද්ධරිත්වා ථලෙ පතිට්ඨාපෙසි. අථ භරතත්ථෙරො නන්දකස්ස ‘‘පස්සසි නො ත්වං, ආවුසො නන්දක, ඉමස්ස කම්ම’’න්ති තං නිදස්සෙත්වා තෙන ‘‘පස්සාමී’’ති වුත්තෙ ‘‘ඉමමත්ථං සුට්ඨු උපධාරෙහී’’ති ආහ. ඉතරො ‘‘යථායං ගොණො වූපසන්තපරිස්සමො පඞ්කට්ඨානතො භාරං උබ්බහති, එවං මයාපි සංසාරපඞ්කතො අත්තා උද්ධරිතබ්බො’’ති තමෙවාරම්මණං කත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 2.48.90-95) –

‘‘මිගලුද්දො පුරෙ ආසිං, අරඤ්ඤෙ කානනෙ අහං;

වාතමිගං ගවෙසන්තො, චඞ්කමං අද්දසං අහං.

‘‘උච්ඡඞ්ගෙන පුලිනං ගය්හ, චඞ්කමෙ ඔකිරිං අහං;

පසන්නචිත්තො සුමනො, සුගතස්ස සිරීමතො.

‘‘එකතිංසෙ ඉතො කප්පෙ, පුලිනං ඔකිරිං අහං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, පුලිනස්ස ඉදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො ජෙට්ඨභාතිකස්ස භරතත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො –

173. ‘‘යථාපි භද්දො ආජඤ්ඤො, ඛලිත්වා පතිතිට්ඨති;

භිය්‍යො ලද්ධාන සංවෙගං, අදීනො වහතෙ ධුරං.

174. ‘‘එවං දස්සනසම්පන්නං, සම්මාසම්බුද්ධසාවකං;

ආජානීයං මං ධාරෙථ, පුත්තං බුද්ධස්ස ඔරස’’න්ති. – ගාථාද්වයං අභාසි;

තත්ථ භිය්‍යො ලද්ධාන සංවෙගං, අදීනො වහතෙ ධුරන්ති ‘‘මය්හං ජාතිබලවීරියානං අනනුච්ඡවිකමෙතං යදිදං ආගතස්ස භාරස්ස අවහන’’න්ති සංවෙගං ලභිත්වා අදීනො අදීනමානසො අලීනචිත්තො. ‘‘අලීනො’’ති වා පාඨො, සො එව අත්ථො. භිය්‍යො පුනප්පුනං භිය්‍යොසොමත්තාය අත්තනො ධුරං භාරං වහතෙ උබ්බහති. සෙසං හෙට්ඨා රමණීයවිහාරිත්ථෙරස්ස ගාථාවණ්ණනායං වුත්තනයමෙව.

නන්දකත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.