6. සෙලත්ථෙරගාථාවණ්ණනා
පරිපුණ්ණකායොතිආදිකා ආයස්මතො සෙලත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයං කිර පදුමුත්තරභගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො ගණපාමොක්ඛො හුත්වා තීණි පුරිසසතානි සමාදපෙත්වා තෙහි සද්ධිං සත්ථු ගන්ධකුටිං කාරෙත්වා කතපරියොසිතාය ගන්ධකුටියා සභික්ඛුසඞ්ඝස්ස භගවතො මහාදානං පවත්තෙත්වා සත්ථාරං භික්ඛූ ච තිචීවරෙන අච්ඡාදෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන එකං බුද්ධන්තරං දෙවලොකෙ එව වසිත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අඞ්ගුත්තරාපෙසු ආපණෙ නාම බ්‍රාහ්මණගාමෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා සෙලොති ලද්ධනාමො අහොසි. සො වයප්පත්තො තීසු වෙදෙසු, බ්‍රාහ්මණසිප්පෙසු ච නිප්ඵත්තිං ගන්ත්වා තීණි මාණවකසතානි මන්තෙ වාචෙන්තො ආපණෙ පටිවසති. තෙන ච සමයෙන සත්ථා සාවත්ථිතො නික්ඛමිත්වා අඩ්ඪතෙළසහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං අඞ්ගුත්තරාපෙසු චාරිකං චරන්තො සෙලස්ස, අන්තෙවාසිකානඤ්ච ඤාණපරිපාකං දිස්වා අඤ්ඤතරස්මිං වනසණ්ඩෙ විහරති. අථ කෙණියො නාම ජටිලො සත්ථු ආගමනං සුත්වා තත්ථ ගන්ත්වා සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා සකෙ අස්සමෙ පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදෙති. තස්මිඤ්ච සමයෙ සෙලො බ්‍රාහ්මණො සද්ධිං තීහි මාණවකසතෙහි ජඞ්ඝාවිහාරං අනුවිචරන්තො කෙණියස්ස අස්සමං පවිසිත්වා ජටිලෙ කට්ඨඵාලනුද්ධනසම්පාදනාදිනා දානූපකරණං සජ්ජෙන්තෙ දිස්වා, ‘‘කිං නු ඛො තෙ, කෙණිය, මහායඤ්ඤො පච්චුපට්ඨිතො’’තිආදිං පුච්ඡිත්වා තෙන ‘‘බුද්ධො භගවා මයා ස්වාතනාය නිමන්තිතො’’ති වුත්තෙ ‘‘බුද්ධො’’ති වචනං සුත්වාව හට්ඨො උදග්ගො පීතිසොමනස්සජාතො තාවදෙව මාණවකෙහි සද්ධිං සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා කතපටිසන්ථාරො එකමන්තං නිසින්නො භගවතො කායෙ බාත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණානි දිස්වා ‘‘ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො රාජා වා හොති චක්කවත්තී, බුද්ධො වා ලොකෙ විවට්ටච්ඡදො, අයං පන පබ්බජිතො, නො ච ඛො නං ජානාමි ‘බුද්ධො වා, නො වා’, සුතං ඛො පන මෙතං බ්‍රාහ්මණානං වුද්ධානං මහල්ලකානං ආචරියපාචරියානං භාසමානානං ‘යෙ තෙ භවන්ති අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, තෙ සකෙ වණ්ණෙ භඤ්ඤමානෙ අත්තානං පාතුකරොන්තී’ති අසම්මාසම්බුද්ධො හි සම්මුඛෙ ඨත්වා බුද්ධගුණෙහි අභිත්ථවීයමානො සාරජ්ජති මඞ්කුභාවං ආපජ්ජති අවෙසාරජ්ජප්පත්තතාය අනනුයොගක්ඛමත්තා, යංනූනාහං සමණං ගොතමං සම්මුඛා සාරුප්පාහි ගාථාහි අභිත්ථවෙය්‍ය’’න්ති එවං පන චින්තෙත්වා –
818. ‘‘පරිපුණ්ණකායො සුරුචි, සුජාතො චාරුදස්සනො;
සුවණ්ණවණ්ණොසි භගවා, සුසුක්කදාඨොසි වීරියවා.
819. ‘‘නරස්ස හි සුජාතස්ස, යෙ භවන්ති වියඤ්ජනා;
සබ්බෙ තෙ තව කායස්මිං, මහාපුරිසලක්ඛණා.
820. ‘‘පසන්නනෙත්තො සුමුඛො, බ්‍රහා උජු පතාපවා;
මජ්ඣෙ සමණසඞ්ඝස්ස, ආදිච්චොව විරොචසි.
821. ‘‘කල්‍යාණදස්සනො භික්ඛු, කඤ්චනසන්නිභත්තචො;
කිං තෙ සමණභාවෙන, එවං උත්තමවණ්ණිනො.
822. ‘‘රාජා අරහසි භවිතුං, චක්කවත්තී රථෙසභො;
චාතුරන්තො විජිතාවී, ජම්බුසණ්ඩස්ස ඉස්සරො.
823. ‘‘ඛත්තියා භොගී රාජානො, අනුයන්තා භවන්ති තෙ;
රාජාභිරාජා මනුජින්දො, රජ්ජං කාරෙහි ගොතමා’’ති. –
ඡහි ගාථාහි භගවන්තං අභිත්ථවි.
තත්ථ පරිපුණ්ණකායොති අභිබ්‍යත්තරූපානං ද්වත්තිංසාය මහාපුරිසලක්ඛණානං පරිපුණ්ණතාය අහීනඞ්ගපච්චඞ්ගතාය ච පරිපුණ්ණසරීරො. සුරුචීති සුන්දරසරීරප්පභො. සුජාතොති ආරොහපරිණාහසම්පත්තියා, සණ්ඨානසම්පත්තියා ච සුනිබ්බත්තො. චාරුදස්සනොති සුචිරම්පි පස්සන්තානං අතිත්තිජනකං අප්පටික්කූලං රමණීයං චාරු එව දස්සනං අස්සාති චාරුදස්සනො. කෙචි පනාහු ‘‘චාරුදස්සනොති සුන්දරනෙත්තො’’ති. සුවණ්ණවණ්ණොති සුවණ්ණසදිසවණ්ණො. අසීති භවසි, ඉදං පදං ‘‘පරිපුණ්ණකායො අසී’’තිආදිනා සබ්බපදෙහි යොජෙතබ්බං. සුසුක්කදාඨොති සුට්ඨු සුක්කදාඨො. භගවතො හි දාඨාහි චන්දකිරණා විය ධවලරස්මියො නිච්ඡරන්ති. වීරියවාති වීරියපාරමීපාරිපූරියා චතුරඞ්ගසමන්නාගතවීරියාධිට්ඨානතො චතුබ්බිධස්ස සම්මප්පධානස්ස සම්පත්තියා ච අතිසයයුත්තො.
නරස්ස හි සුජාතස්සාති සමතිංසාය පාරමීනං, අරියස්ස වා චක්කවත්තීවත්තස්ස පරිපූරිතත්තා සුට්ඨු සම්මදෙව ජාතස්ස නරස්ස, මහාපුරිසස්සාති අත්ථො. සබ්බෙ තෙති යෙ මහාපුරිසභාවං ලොකෙ අග්ගපුග්ගලභාවං බ්‍යඤ්ජයන්තීති බ්‍යඤ්ජනාති ලද්ධවොහාරසුප්පතිට්ඨිතපාදතාදිබාත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසඞ්ඛාතා තම්බනඛතුඞ්ගනඛතාදිඅසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනසඞ්ඛාතා ච රූපගුණා, තෙ අනවසෙසා, තව කායස්මිං සන්තීති වචනසෙසො.
මහාපුරිසලක්ඛණාති පුබ්බෙ වුත්තබ්‍යඤ්ජනානෙව වචනන්තරෙන නිගමෙන්තො ආහ.
ඉදානි තෙසු ලක්ඛණෙසු අත්තනා අභිරුචිතෙහි ලක්ඛණෙහි භගවන්තං ථොමෙන්තො ‘‘පසන්නනෙත්තො’’තිආදිමාහ. භගවා හි පඤ්ච වණ්ණපසාදසම්පත්තියා පසන්නනෙත්තො. පරිපුණ්ණචන්දමණ්ඩලසදිසමුඛතාය සුමුඛො. ආරොහපරිණාහසම්පත්තියා බ්‍රහා. බ්‍රහ්මුජුගත්තතාය උජු. ජුතිමන්තතාය පතාපවා.
ඉදානි තමෙව පතාපවන්තතං ආදිච්චූපමාය විභාවෙන්තො ‘‘මජ්ඣෙ සමණසඞ්ඝස්සා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ආදිච්චොව විරොචසීති යථා ආදිච්චො උග්ගච්ඡන්තො සබ්බං තමගතං විධමෙත්වා ආලොකං කරොන්තො විරොචති, එවං ත්වම්පි අන්තො චෙව බහි ච සබ්බං අවිජ්ජාතමං විද්ධංසෙත්වා ඤාණාලොකං කරොන්තො විරොචසි.
දස්සනීයරූපතාය අඞ්ගීගතානං දස්සනසම්පත්තීනං ආවහනතො, කල්‍යාණෙහි පඤ්චහි දස්සනෙහි සමන්නාගතත්තා ච කල්‍යාණදස්සනො. උත්තමවණ්ණිනොති උත්තමවණ්ණසම්පන්නස්ස.
චක්කවත්තීති චක්කරතනං වත්තෙති, චතූහි සම්පත්තිචක්කෙහි වත්තෙති, තෙහි ච පරෙ වත්තෙති. පරහිතාය ඉරියාපථචක්කානං වත්තො එතස්මිං අත්ථීති චක්කවත්තී. අථ වා චතූහි අච්ඡරියධම්මෙහි ච සඞ්ගහවත්ථූහි ච සමන්නාගමෙන පරෙහි අනභිභවනීයස්ස ආණාචක්කස්ස වත්තො එතස්මිං අත්ථීතිපි චක්කවත්තී. රථෙසභොති රථිකෙසු ආජානීයඋසභපුරිසො, මහාරථිකොති අත්ථො. චාතුරන්තොති චතුසමුද්දන්තාය පථවියා ඉස්සරො. විජිතාවීති විජිතවිජයො. ජම්බුසණ්ඩස්සාති ජම්බුදීපස්ස, පාකටෙන හි ඉස්සරියානි දස්සෙන්තො එවමාහ. චක්කවත්තී පන සපරිත්තදීපානං චතුන්නම්පි මහාදීපානං ඉස්සරොව.
ඛත්තියාති ජාතිඛත්තියා. භොගීති භොගියා. රාජානොති යෙ කෙචි රජ්ජං කාරෙන්තා. අනුයන්තාති අනුගාමිනො සෙවකා. රාජාභිරාජාති රාජූනං පූජනීයො රාජා හුත්වා, චක්කවත්තීති අධිප්පායො. මනුජින්දොති මනුස්සාධිපති, මනුස්සානං පරමිස්සරොති අත්ථො.
එවං සෙලෙන වුත්තෙ භගවා ‘‘යෙ තෙ භවන්ති අරහන්තො සම්මාසම්බුද්ධා, තෙ සකෙ වණ්ණෙ භඤ්ඤමානෙ අත්තානං පාතුකරොන්තී’’ති ඉමං සෙලස්ස මනොරථං පූරෙන්තො –
824. ‘‘රාජාහමස්මි සෙල, (සෙලාති භගවා) ධම්මරාජා අනුත්තරො;
ධම්මෙන චක්කං වත්තෙමි, චක්කං අප්පටිවත්තිය’’න්ති. – ඉමං ගාථමාහ;
තත්‍රායං අධිප්පායො – යං මං ත්වං, සෙල, යාචසි, ‘‘රාජා අරහසි භවිතුං චක්කවත්තී’’ති, එත්ථ අප්පොස්සුක්කො හොහි, රාජාහමස්මි, සති ච රාජත්තෙ යථා අඤ්ඤො රාජා සමානොපි යොජනසතං වා අනුසාසති, ද්වෙ තීණි චත්තාරි පඤ්ච යොජනසතානි වා යොජනසහස්සං වා චක්කවත්තී හුත්වාපි චතුදීපපරියන්තමත්තං වා, නාහමෙවං පරිච්ඡින්නවිසයො. අහඤ්හි ධම්මරාජා අනුත්තරො භවග්ගතො අවීචිපරියන්තං කත්වා තිරියං අපරිමෙය්‍යලොකධාතුයො අනුසාසාමි. යාවතා හි අපදාදිභෙදා සත්තා, අහං තෙසං අග්ගො. න හි මෙ කොචි සීලෙන වා…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනෙන වා සදිසො නත්ථි, කුතො භිය්‍යො. ස්වාහං එවං ධම්මරාජා අනුත්තරො, අනුත්තරෙනෙව චතුසතිපට්ඨානාදිභෙදබොධිපක්ඛියසඞ්ඛාතෙන ධම්මෙන චක්කං වත්තෙමි, ‘‘ඉදං පජහථ, ඉදං උපසම්පජ්ජ විහරථා’’තිආදිනා ආණාචක්කං. ‘‘ඉදං ඛො පන, භික්ඛවෙ, දුක්ඛං අරියසච්ච’’න්තිආදිනා (මහාව. 14; සං. නි. 5.1081) පරියත්තිධම්මෙන ධම්මචක්කමෙව වා. චක්කං අප්පටිවත්තියන්ති යං චක්කං අප්පටිවත්තියං හොති සමණෙන වා…පෙ… කෙනචි වා ලොකස්මින්ති.
එවං අත්තානමාවිකරොන්තං භගවන්තං දිස්වා පීතිසොමනස්සජාතො සෙලො පුන දළ්හීකරණත්ථං –
825. ‘‘සම්බුද්ධො පටිජානාසි, (ඉති සෙලො බ්‍රාහ්මණො) ධම්මරාජා අනුත්තරො;
ධම්මෙන චක්කං වත්තෙමි, ඉති භාසථ ගොතම.
826. ‘‘කො නු සෙනාපති භොතො, සාවකො සත්ථුරන්වයො;
කො තෙතමනුවත්තෙති, ධම්මචක්කං පවත්තිත’’න්ති. – ගාථාද්වයමාහ;
තත්ථ කො නු සෙනාපතීති ධම්මරඤ්ඤො භොතො ධම්මෙන පවත්තිතස්ස චක්කස්ස අනුපවත්තනකො සෙනාපති කො නූති පුච්ඡි.
තෙන ච සමයෙන භගවතො දක්ඛිණපස්සෙ ආයස්මා සාරිපුත්තො නිසින්නො හොති, සුවණ්ණපුඤ්ජො විය සිරියා සොභමානො. තං දස්සෙන්තො භගවා –
827. ‘‘මයා පවත්තිතං චක්කං, (සෙලාති භගවා) ධම්මචක්කං අනුත්තරං;
සාරිපුත්තො අනුවත්තෙති, අනුජාතො තථාගත’’න්ති. – ගාථමාහ;
තත්ථ අනුජාතො තථාගතන්ති, තථාගතං අනුජාතො, තථා ගතෙන හෙතුනා අරියාය ජාතියා ජාතොති අත්ථො.
එවං ‘‘කො නු සෙනාපති භොතො’’ති සෙලෙන වුත්තපඤ්හං බ්‍යාකරිත්වා යං සෙලො ආහ ‘‘සම්බුද්ධො පටිජානාසී’’ති තත්ථ නං නික්කඞ්ඛං කාතුකාමො ‘‘නාහං පටිඤ්ඤාමත්තෙනෙව පටිජානාමි, අපි චාහං ඉමිනා කාරණෙන බුද්ධො’’ති ඤාපෙතුං –
828. ‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිඤ්ඤාතං, භාවෙතබ්බඤ්ච භාවිතං;
පහාතබ්බං පහීනං මෙ, තස්මා බුද්ධොස්මි බ්‍රාහ්මණා’’ති. – ගාථමාහ;
තත්ථ අභිඤ්ඤෙය්‍යන්ති චත්තාරි සච්චානි චත්තාරි අරියසච්චානි. චතුන්නඤ්හි සච්චානං අරියසච්චානඤ්ච සාමඤ්ඤග්ගහණමෙතං යදිදං අභිඤ්ඤෙය්‍යන්ති. තත්ථ අරියසච්චෙසු යං භාවෙතබ්බං මග්ගසච්චං, යඤ්ච පහාතබ්බං සමුදයසච්චං, තදුභයග්ගහණෙන තෙසං ඵලභූතානි නිරොධසච්චදුක්ඛසච්චානිපි ගහිතානෙව හොන්ති හෙතුග්ගහණෙනෙව ඵලසිද්ධිතො. තෙන තත්ථ ‘‘සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, පරිඤ්ඤෙය්‍යං පරිඤ්ඤාත’’න්ති ඉදම්පි වුත්තමෙව හොති. ‘‘අභිඤ්ඤෙය්‍යං අභිඤ්ඤාත’’න්ති වා ඉමිනා ච සබ්බස්සපි ඤෙය්‍යස්ස අභිඤ්ඤාතසම්බුද්ධභාවං උද්දෙසවසෙන පකාසෙත්වා තදෙකදෙසං නිද්දෙසවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘භාවෙතබ්බඤ්ච භාවිත’’න්තිආදිමාහ. අථ වා ‘‘භාවෙතබ්බං භාවිතං, පහාතබ්බං පහීන’’න්ති ඉමිනා අත්තනො ඤාණපහානසම්පදාකිත්තනමුඛෙන තංමූලකත්තා සබ්බෙපි බුද්ධගුණා කිත්තිතා හොන්තීති ආහ ‘‘තස්මා බුද්ධොස්මි, බ්‍රාහ්මණා’’ති. අභිඤ්ඤෙය්‍යඅභිඤ්ඤාතග්ගහණෙන හි සබ්බසො විජ්ජාවිමුත්තීනං ගහිතත්තා සඵලං චතුසච්චභාවං සද්ධිං හෙතුසම්පත්තියා දස්සෙන්තො බුජ්ඣිතබ්බං සබ්බං බුජ්ඣිත්වා බුද්ධො ජාතොස්මීති ඤායෙන හෙතුනා අත්තනො බුද්ධභාවං විභාවෙති.
එවං නිප්පරියායෙන අත්තානං පාතුකරිත්වා අත්තනි කඞ්ඛාවිතරණත්ථං බ්‍රාහ්මණං උස්සාහෙන්තො –
829. ‘‘විනයස්සු මයි කඞ්ඛං, අධිමුච්චස්සු බ්‍රාහ්මණ;
දුල්ලභං දස්සනං හොති, සම්බුද්ධානං අභිණ්හසො.
830. ‘‘යෙසං වෙ දුල්ලභො ලොකෙ, පාතුභාවො අභිණ්හසො;
සොහං බ්‍රාහ්මණ බුද්ධොස්මි, සල්ලකත්තො අනුත්තරො.
831. ‘‘බ්‍රහ්මභූතො අතිතුලො, මාරසෙනප්පමද්දනො;
සබ්බාමිත්තෙ වසෙ කත්වා, මොදාමි අකුතොභයො’’ති. – ගාථත්තයමාහ;
තත්ථ විනයස්සූති විනෙහි ඡින්ද. කඞ්ඛන්ති විචිකිච්ඡං. අධිමුච්චස්සූති අධිමොක්ඛං කර ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො’’ති සද්දහ. දුල්ලභං දස්සනං හොති, සම්බුද්ධානන්ති යතො කප්පානං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යම්පි බුද්ධසුඤ්ඤො ලොකො හොති. සල්ලකත්තොති, රාගාදිසල්ලකත්තනො. බ්‍රහ්මභූතොති සෙට්ඨභූතො. අතිතුලොති තුලං අතීතො, නිරුපමොති අත්ථො. මාරසෙනප්පමද්දනොති ‘‘කාමා තෙ පඨමා සෙනා’’ති (සු. නි. 438; මහානි. 28; චූළනි. නන්දමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 47) එවං ආගතාය මාරසෙනාය පමද්දනො. සබ්බාමිත්තෙති ඛන්ධකිලෙසාභිසඞ්ඛාරමච්චුදෙවපුත්තමාරසඞ්ඛාතෙ සබ්බපච්චත්ථිකෙ. වසෙ කත්වාති අත්තනො වසෙ කත්වා. මොදාමි අකුතොභයොති කුතොචි නිබ්භයො සමාධිසුඛෙන, ඵලනිබ්බානසුඛෙන ච මොදාමි.
එවං වුත්තෙ සෙලො බ්‍රාහ්මණො තාවදෙව භගවති සඤ්ජාතපසාදො පබ්බජ්ජාපෙක්ඛො හුත්වා –
832. ‘‘ඉදං භොන්තො නිසාමෙථ, යථා භාසති චක්ඛුමා;
සල්ලකත්තො මහාවීරො, සීහොව නදතී වනෙ.
833. ‘‘බ්‍රහ්මභූතං අතිතුලං, මාරසෙනප්පමද්දනං;
කො දිස්වා නප්පසීදෙය්‍ය, අපි කණ්හාභිජාතිකො.
834. ‘‘යො මං ඉච්ඡති අන්වෙතු, යො වා නිච්ඡති ගච්ඡතු;
ඉධාහං පබ්බජිස්සාමි, වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ’’ති. –
ගාථත්තයමාහ. යථා තං පරිපාකගතාය උපනිස්සයසම්පත්තියා චොදියමානො.
තත්ථ කණ්හාභිජාතිකොති, නීචජාතිකො, තමොතමපරායණභාවෙ ඨිතො.
තතො තෙපි මාණවකා හෙතුසම්පන්නතාය තත්ථෙව පබ්බජ්ජාපෙක්ඛා හුත්වා –
835. ‘‘එතං චෙ රුච්චති භොතො, සම්මාසම්බුද්ධසාසනං;
මයම්පි පබ්බජිස්සාම, වරපඤ්ඤස්ස සන්තිකෙ’’ති. –
ගාථමාහංසු, යථා තං තෙන සද්ධිං කතාධිකාරා කුලපුත්තා.
අථ සෙලො තෙසු මාණවකෙසු තුට්ඨචිත්තො තෙ දස්සෙන්තො පබ්බජ්ජඤ්ච යාචමානො –
836. ‘‘බ්‍රාහ්මණා තිසතා ඉමෙ, යාචන්ති පඤ්ජලීකතා;
බ්‍රහ්මචරියං චරිස්සාම, භගවා තව සන්තිකෙ’’ති. – ගාථමාහ;
තතො භගවා යස්මා සෙලො හෙට්ඨා වුත්තනයෙන පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ තෙසංයෙව තිණ්ණං පුරිසසතානං ගණජෙට්ඨො හුත්වා රොපිතකුසලමූලො, ඉදානි පච්ඡිමභවෙපි තෙසංයෙව ආචරියො හුත්වා නිබ්බත්තො, ඤාණඤ්චස්ස තෙසඤ්ච පරිපක්කං, එහිභික්ඛුභාවස්ස ච උපනිස්සයො අත්ථි, තස්මා තෙ සබ්බෙව එහිභික්ඛුභාවෙන පබ්බජ්ජාය පබ්බාජෙන්තො –
837. ‘‘ස්වාඛාතං බ්‍රහ්මචරියං, (සෙලාති භගවා) සන්දිට්ඨිකමකාලිකං;
යත්ථ අමොඝා පබ්බජ්ජා, අප්පමත්තස්ස සික්ඛතො’’ති. – ගාථමාහ;
තත්ථ සන්දිට්ඨිකන්ති පච්චක්ඛං. අකාලිකන්ති මග්ගානන්තරඵලුප්පත්තිතො න කාලන්තරෙ පත්තබ්බඵලං. යත්ථාති යංනිමිත්තා. මග්ගබ්‍රහ්මචරියනිමිත්තා හි පබ්බජ්ජා අමොඝා අනිප්ඵලා, යත්ථාති වා යස්මිං සාසනෙ අප්පමත්තස්ස සතිවිප්පවාසරහිතස්ස තීසු සික්ඛාසු සික්ඛතො.
එවඤ්ච වත්වා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති භගවා අවොච. තාවදෙව තෙ සබ්බෙ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා හුත්වා සට්ඨිවස්සිකත්ථෙරා විය භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පරිවාරෙසුං. සො එවං පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො සත්තමෙ දිවසෙ සපරිසො අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.40.208-303) –
‘‘නගරෙ හංසවතියා, වීථිසාමී අහොසහං;
මම ඤාතී සමානෙත්වා, ඉදං වචනමබ්‍රවිං.
‘‘බුද්ධො ලොකෙ සමුප්පන්නො, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තො අනුත්තරො;
ආසි සො සබ්බලොකස්ස, ආහුතීනං පටිග්ගහො.
‘‘ඛත්තියා නෙගමා චෙව, මහාසාලා ච බ්‍රාහ්මණා;
පසන්නචිත්තා සුමනා, පූගධම්මං අකංසු තෙ.
‘‘හත්ථාරොහා අනීකට්ඨා, රථිකා පත්තිකාරකා;
පසන්නචිත්තා සුමනා, පූගධම්මං අකංසු තෙ.
‘‘උග්ගා ච රාජපුත්තා ච, වෙසියානා ච බ්‍රාහ්මණා;
පසන්නචිත්තා සුමනා, පූගධම්මං අකංසු තෙ.
‘‘ආළාරිකා කප්පකා ච, න්හාපකා මාලකාරකා;
පසන්නචිත්තා සුමනා, පූගධම්මං අකංසු තෙ.
‘‘රජකා පෙසකාරා ච, චම්මකාරා ච න්හාපිතා;
පසන්නචිත්තා සුමනා, පූගධම්මං අකංසු තෙ.
‘‘උසුකාරා භමකාරා, චම්මකාරා ච තච්ඡකා;
පසන්නචිත්තා සුමනා, පූගධම්මං අකංසු තෙ.
‘‘කම්මාරා සොණ්ණකාරා ච, තිපුලොහකරා තථා;
පසන්නචිත්තා සුමනා, පූගධම්මං අකංසු තෙ.
‘‘භතකා චෙටකා චෙව, දාසකම්මකරා බහූ;
යථාසකෙන ථාමෙන, පූගධම්මං අකංසු තෙ.
‘‘උදහාරා කට්ඨහාරා, කස්සකා තිණහාරකා;
යථාසකෙන ථාමෙන, පූගධම්මං අකංසු තෙ.
‘‘පුප්ඵිකා මාලිකා චෙව, පණ්ණිකා ඵලහාරකා;
යථාසකෙන ථාමෙන, පූගධම්මං අකංසු තෙ.
‘‘ගණිකා කුම්භදාසී ච, පූවිකා මච්ඡිකාපි ච;
යථාසකෙන ථාමෙන, පූගධම්මං අකංසු තෙ.
‘‘එථ සබ්බෙ සමාගන්ත්වා, ගණං බන්ධාම එකතො;
අධිකාරං කරිස්සාම, පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ අනුත්තරෙ.
‘‘තෙ මෙ සුත්වාන වචනං, ගණං බන්ධිංසු තාවදෙ;
උපට්ඨානසාලං සුකතං, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස කාරයුං.
‘‘නිට්ඨාපෙත්වාන තං සාලං, උදග්ගො තුට්ඨමානසො;
පරෙතො තෙහි සබ්බෙහි, සම්බුද්ධමුපසඞ්කමිං.
‘‘උපසඞ්කම්ම සම්බුද්ධං, ලොකනාථං නරාසභං;
වන්දිත්වා සත්ථුනො පාදෙ, ඉදං වචනමබ්‍රවිං.
‘‘ඉමෙ තීණි සතා වීර, පුරිසා එකතො ගණා;
උපට්ඨානසාලං සුකතං, නිය්‍යාදෙන්ති තුවං මුනි.
‘‘භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පුරතො, සම්පටිච්ඡත්ව චක්ඛුමා;
තිණ්ණං සතානං පුරතො, ඉමා ගාථා අභාසථ.
‘‘තිසතාපි ච ජෙට්ඨො ච, අනුවත්තිංසු එකතො;
සම්පත්තිඤ්හි කරිත්වාන, සබ්බෙ අනුභවිස්සථ.
‘‘පච්ඡිමෙ භවෙ සම්පත්තෙ, සීතිභාවමනුත්තරං;
අජරං අමතං සන්තං, නිබ්බානං ඵස්සයිස්සථ.
‘‘එවං බුද්ධො වියාකාසි, සබ්බඤ්ඤූ සමණුත්තරො;
බුද්ධස්ස වචනං සුත්වා, සොමනස්සං පවෙදයිං.
‘‘තිංසකප්පසහස්සානි, දෙවලොකෙ රමිං අහං;
දෙවාධිපො පඤ්චසතං, දෙවරජ්ජමකාරයිං.
‘‘සහස්සක්ඛත්තුං රාජා ච, චක්කවත්තී අහොසහං;
දෙවරජ්ජං කරොන්තස්ස, මහාදෙවා අවන්දිසුං.
‘‘ඉධ මානුසකෙ රජ්ජං, පරිසා හොන්ති බන්ධවා;
පච්ඡිමෙ භවෙ සම්පත්තෙ, වාසෙට්ඨො නාම බ්‍රාහ්මණො.
‘‘අසීතිකොටි නිචයො, තස්ස පුත්තො අහොසහං;
සෙලො ඉති මමං නාමං, ඡළඞ්ගෙ පාරමිං ගතො.
‘‘ජඞ්ඝාවිහාරං විචරං, සසිස්සෙහි පුරක්ඛතො;
ජටාභාරිකභරිතං, කෙණියං නාම තාපසං.
‘‘පටියත්තාහුතිං දිස්වා, ඉදං වචනමබ්‍රවිං;
ආවාහො වා විවාහො වා, රාජා වා තෙ නිමන්තිතො.
‘‘ආහුතිං යිට්ඨුකාමොහං, බ්‍රාහ්මණෙ දෙවසම්මතෙ;
න නිමන්තෙමි රාජානං, ආහුතී මෙ න විජ්ජති.
‘‘න චත්ථි මය්හමාවාහො, විවාහො මෙ න විජ්ජති;
සක්‍යානං නන්දිජනනො, සෙට්ඨො ලොකෙ සදෙවකෙ.
‘‘සබ්බලොකහිතත්ථාය, සබ්බසත්තසුඛාවහො;
සො මෙ නිමන්තිතො අජ්ජ, තස්සෙතං පටියාදනං.
‘‘තිම්බරූසකවණ්ණාභො, අප්පමෙය්‍යො අනූපමො;
රූපෙනාසදිසො බුද්ධො, ස්වාතනාය නිමන්තිතො.
‘‘උක්කාමුඛපහට්ඨොව, ඛදිරඞ්ගාරසන්නිභො;
විජ්ජූපමො මහාවීරො, සො මෙ බුද්ධො නිමන්තිතො.
‘‘පබ්බතග්ගෙ යථා අච්චි, පුණ්ණමායෙව චන්දිමා;
නළග්ගිවණ්ණසඞ්කාසො, සො මෙ බුද්ධො නිමන්තිතො.
‘‘අසම්භීතො භයාතීතො, භවන්තකරණො මුනි;
සීහූපමො මහාවීරො, සො මෙ බුද්ධො නිමන්තිතො.
‘‘කුසලො බුද්ධධම්මෙහි, අපසය්හො පරෙහි සො;
නාගූපමො මහාවීරො, සො මෙ බුද්ධො නිමන්තිතො.
‘‘සද්ධම්මාචාරකුසලො, බුද්ධනාගො අසාදිසො;
උසභූපමො මහාවීරො, සො මෙ බුද්ධො නිමන්තිතො.
‘‘අනන්තවණ්ණො අමිතයසො, විචිත්තසබ්බලක්ඛණො;
සක්කූපමො මහාවීරො, සො මෙ බුද්ධො නිමන්තිතො.
‘‘වසී ගණී පතාපී ච, තෙජස්සී ච දුරාසදො;
බ්‍රහ්මූපමො මහාවීරො, සො මෙ බුද්ධො නිමන්තිතො.
‘‘පත්තධම්මො දසබලො, බලාතිබලපාරගො;
ධරණූපමො මහාවීරො, සො මෙ බුද්ධො නිමන්තිතො.