7. කාළිගොධාපුත්තභද්දියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

යාතං මෙ හත්ථිගීවායාතිආදිකා ආයස්මතො භද්දියත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරා එකං භික්ඛුං උච්චාකුලිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපියමානං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා පණිධානං අකාසි. සත්ථාපිස්ස අනන්තරායෙන සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා බ්‍යාකාසි. සොපි තං බ්‍යාකරණං සුත්වා උච්චාකුලිකසංවත්තනිකං කම්මං පුච්ඡිත්වා ධම්මස්සවනස්ස කාරාපනං, ධම්මමණ්ඩපෙ ආසනදානං, බීජනීදානං, ධම්මකථිකානං පූජාසක්කාරකරණං, උපොසථාගාරෙ පටිස්සයදානන්ති එවමාදිං යාවජීවං බහුපුඤ්ඤං කත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපස්ස භගවතො අපරභාගෙ අම්හාකං භගවතො උප්පත්තියා පුරෙතරං බාරාණසියං කුටුම්බියඝරෙ නිබ්බත්තො සම්බහුලෙ පච්චෙකබුද්ධෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා එකස්මිංයෙව ඨානෙ සමාගන්ත්වා භත්තවිස්සග්ගං කරොන්තෙ දිස්වා තත්ථ පාසාණඵලකානි අත්ථරිත්වා පාදොදකාදිං උපට්ඨපෙන්තො යාවජීවං උපට්ඨහි.

සො එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුනගරෙ සාකියරාජකුලෙ නිබ්බත්ති, භද්දියොතිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො අනුරුද්ධාදීහි පඤ්චහි ඛත්තියෙහි සද්ධිං සත්ථරි අනුපියම්බවනෙ විහරන්තෙ සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. තං සත්ථා අපරභාගෙ ජෙතවනෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො උච්චාකුලිකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. සො ඵලසුඛෙන නිබ්බානසුඛෙන ච වීතිනාමෙන්තො අරඤ්ඤගතොපි රුක්ඛමූලගතොපි සුඤ්ඤාගාරගතොපි ‘‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’’න්ති අභික්ඛණං උදානං උදානෙසි. තං සුත්වා භික්ඛූ සත්ථු ආරොචෙසුං – ‘‘ආයස්මා භද්දියො කාළිගොධාය පුත්තො අභික්ඛණං ‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’න්ති වදති, අනභිරතො මඤ්ඤෙ බ්‍රහ්මචරියං චරතී’’ති. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සච්චං කිර ත්වං, භද්දිය, අභික්ඛණං ‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’න්ති වදසී’’ති පුච්ඡි. සො ‘‘සච්චං භගවා’’ති පටිජානිත්වා ‘‘පුබ්බෙ මෙ, භන්තෙ, රජ්ජං කාරෙන්තස්ස සුසංවිහිතාරක්ඛො අහොසිං, තථාපි භීතො උබ්බිග්ගො උස්සඞ්කිතො විහාසිං. ඉදානි පන පබ්බජිතො අභීතො අනුබ්බිග්ගො අනුස්සඞ්කිතො විහරාමී’’ති වත්වා –

842. ‘‘යාතං මෙ හත්ථිගීවාය, සුඛුමා වත්ථා පධාරිතා;

සාලීනං ඔදනො භුත්තො, සුචිමංසූපසෙචනො.

843. ‘‘සොජ්ජ භද්දො සාතතිකො, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතො;

ඣායති අනුපාදානො, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

844. ‘‘පංසුකූලී සාතතිකො, උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතො;

ඣායති අනුපාදානො, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

845.

‘‘පිණ්ඩපාතී සාතතිකො…පෙ….

846. ‘‘තෙචීවරී සාතතිකො…පෙ….

847. ‘‘සපදානචාරී සාතතිකො…පෙ….

848. ‘‘එකාසනී සාතතිකො…පෙ….

849. ‘‘පත්තපිණ්ඩී සාතතිකො…පෙ….

850. ‘‘ඛලුපච්ඡාභත්තී සාතතිකො…පෙ….

851. ‘‘ආරඤ්ඤිකො සාතතිකො…පෙ….

852. ‘‘රුක්ඛමූලිකො සාතතිකො…පෙ….

853. ‘‘අබ්භොකාසී සාතතිකො…පෙ….

854. ‘‘සොසානිකො සාතතිකො…පෙ….

855. ‘‘යථාසන්ථතිකො සාතතිකො…පෙ….

856. ‘‘නෙසජ්ජිකො සාතතිකො…පෙ….

857. ‘‘අප්පිච්ඡො සාතතිකො…පෙ….

858. ‘‘සන්තුට්ඨො සාතතිකො…පෙ….

859. ‘‘පවිවිත්තො සාතතිකො…පෙ….

860. ‘‘අසංසට්ඨො සාතතිකො…පෙ….

861. ‘‘ආරද්ධවීරියො සාතතිකො…පෙ….

862. ‘‘හිත්වා සතපලං කංසං, සොවණ්ණං සතරාජිකං;

අග්ගහිං මත්තිකාපත්තං, ඉදං දුතියාභිසෙචනං.

863. ‘‘උච්චෙ මණ්ඩලිපාකාරෙ, දළ්හමට්ටාලකොට්ඨකෙ;

රක්ඛිතො ඛග්ගහත්ථෙහි, උත්තමං විහරිං පුරෙ.

864. ‘‘සොජ්ජ භද්දො අනුත්‍රාසී, පහීනභයභෙරවො;

ඣායති වනමොගය්හ, පුත්තො ගොධාය භද්දියො.

865. ‘‘සීලක්ඛන්ධෙ පතිට්ඨාය, සතිං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං;

පාපුණිං අනුපුබ්බෙන, සබ්බසංයොජනක්ඛය’’න්ති. –

ඉමාහි ගාථාහි සත්ථු පුරතො සීහනාදං නදි.

තත්ථ යාතං මෙ හත්ථිගීවායාති, භන්තෙ, පුබ්බෙ මයා ගච්ඡන්තෙනාපි හත්ථිගීවාය හත්ථික්ඛන්ධෙ නිසීදිත්වා යාතං චරිතං. වත්ථානි පරිහරන්තෙනාපි සුඛුමා සුඛසම්ඵස්සා කාසිකවත්ථවිසෙසා ධාරිතා. ඔදනං භුඤ්ජන්තෙනාපි තිවස්සිකානං පුරාණගන්ධසාලීනං ඔදනො තිත්තිරකපිඤ්ජරාදිනා සුචිනා මංසෙන උපසිත්තතාය සුචිමංසූපසෙචනො භුත්තො, තථාපි තං සුඛං න මය්හං චිත්තපරිතොසකරං අහොසි, යථා එතරහි විවෙකසුඛන්ති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘සොජ්ජ භද්දො’’තිආදි. එත්ථ ච හත්ථිග්ගහණෙනෙව අස්සරථයානානි, වත්ථග්ගහණෙන සබ්බරාජාලඞ්කාරා, ඔදනග්ගහණෙන සබ්බභොජනවිකති ගහිතාති වෙදිතබ්බං. සොජ්ජාති සො අජ්ජ එතරහි පබ්බජ්ජායං ඨිතො. භද්දොති සීලාදිගුණෙහි සමන්නාගතත්තා භද්දො. සාතතිකොති සමණධම්මෙ දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරෙ සාතච්චයුත්තො. උඤ්ඡාපත්තාගතෙ රතොති උඤ්ඡාචරියාය පත්තෙ ආගතෙ පත්තපරියාපන්නෙ අභිරතො, තෙනෙව සන්තුට්ඨොති අධිප්පායො. ඣායතීති ඵලසමාපත්තිඣානෙන ඣායති. පුත්තො ගොධායාති කාළිගොධාය නාම ඛත්තියාය පුත්තො. භද්දියොති එවංනාමො අත්තානමෙව ථෙරො අඤ්ඤං විය කත්වා වදති.

ගහපතිචීවරං පටික්ඛිපිත්වා පංසුකූලිකඞ්ගසමාදානෙන පංසුකූලිකො. සඞ්ඝභත්තං පටික්ඛිපිත්වා පිණ්ඩපාතිකඞ්ගසමාදානෙන පිණ්ඩපාතිකො. අතිරෙකචීවරං පටික්ඛිපිත්වා තෙචීවරිකඞ්ගසමාදානෙන තෙචීවරිකො. ලොලුප්පචාරං පටික්ඛිපිත්වා සපදානචාරිකඞ්ගසමාදානෙන සපදානචාරී. නානාසනභොජනං පටික්ඛිපිත්වා එකාසනිකඞ්ගසමාදානෙන එකාසනිකො. දුතියකභාජනං පටික්ඛිපිත්වා පත්තපිණ්ඩිකඞ්ගසමාදානෙන පත්තපිණ්ඩිකො. අතිරිත්තභොජනං පටික්ඛිපිත්වා ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ගසමාදානෙන ඛලුපච්ඡාභත්තිකො. ගාමන්තසෙනාසනං පටික්ඛිපිත්වා ආරඤ්ඤිකඞ්ගසමාදානෙන ආරඤ්ඤිකො. ඡන්නවාසං පටික්ඛිපිත්වා රුක්ඛමූලිකඞ්ගසමාදානෙන රුක්ඛමූලිකො. ඡන්නරුක්ඛමූලානි පටික්ඛිපිත්වා අබ්භොකාසිකඞ්ගසමාදානෙන අබ්භොකාසිකො. නසුසානං පටික්ඛිපිත්වා සොසානිකඞ්ගසමාදානෙන සොසානිකො. සෙනාසනලොලුප්පං පටික්ඛිපිත්වා යථාසන්ථතිකඞ්ගසමාදානෙන යථාසන්ථතිකො. සයනං පටික්ඛිපිත්වා නෙසජ්ජිකඞ්ගසමාදානෙන නෙසජ්ජිකො. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. විත්ථාරතො පන ධුතඞ්ගකථා විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 1.22 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව ගහෙතබ්බා.

උච්චෙති උච්චාදිට්ඨානෙ, උපරිපාසාදතාය වා උච්චෙ. මණ්ඩලිපාකාරෙති මණ්ඩලාකාරෙන පාකාරපරික්ඛිත්තෙ. දළ්හමට්ටාලකොට්ඨකෙති ථිරෙහි අට්ටාලෙහි ද්වාරකොට්ඨකෙහි ච සමන්නාගතෙ, නගරෙති අත්ථො.

සතිං පඤ්ඤඤ්චාති එත්ථ සතිසීසෙන සමාධිං වදති. ඵලසමාපත්තිනිරොධසමාපත්තියො සන්ධාය ‘‘සතිං පඤ්ඤඤ්ච භාවය’’න්ති වුත්තො. සෙසං තත්ථ තත්ථ වුත්තනයත්තා උත්තානමෙව.

එවං ථෙරො සත්ථු සම්මුඛා සීහනාදං නදි. තං සුත්වා භික්ඛූ අභිප්පසන්නා අහෙසුං.

කාළිගොධාපුත්තභද්දියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.