10. පාරාපරියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

සමණස්ස අහු චින්තාතිආදිකා ආයස්මතො පාරාපරියත්ථෙරස්ස ගාථා. ඉමස්ස වත්ථු හෙට්ඨා ආගතමෙව. තා ච ගාථා සත්ථරි ධරන්තෙ අත්තනො පුථුජ්ජනකාලෙ මනච්ඡට්ඨානං ඉන්ද්‍රියානං නිග්ගණ්හනචින්තාය පකාසනවසෙන භාසිතා. ඉමා පන අපරභාගෙ සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ අත්තනො ච පරිනිබ්බානෙ උපට්ඨිතෙ තදා ආයතිඤ්ච භික්ඛූනං උද්ධම්මපටිපත්තියා පකාසනවසෙන භාසිතා. තත්ථ –

920. ‘‘සමණස්ස අහු චින්තා, පුප්ඵිතම්හි මහාවනෙ;

එකග්ගස්ස නිසින්නස්ස, පවිවිත්තස්ස ඣායිනො’’ති. –

අයං ගාථා සඞ්ගීතිකාරෙහි ඨපිතා. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තනයොව. අයං පන සම්බන්ධො – සත්ථරි අග්ගසාවකෙසු එකච්චෙසු මහාථෙරෙසු ච පරිනිබ්බුතෙසු අතීතසත්ථුකෙ පාවචනෙ සුබ්බචෙසු සික්ඛාකාමෙසු භික්ඛූසු දුල්ලභෙසු, දුබ්බචෙසු මිච්ඡාපටිපත්තිබහුලෙසු භික්ඛූසු ච ජාතෙසු සුපුප්ඵිතෙ මහන්තෙ සාලවනෙ නිසින්නස්ස පවිවිත්තස්ස එකග්ගස්ස ඣායනසීලස්ස, සමිතපාපතාය සමණස්ස, පාරාපරියත්ථෙරස්ස පටිපත්තිං නිස්සාය චින්තා වීමංසා අහොසීති ඉතරා –

921. ‘‘අඤ්ඤථා ලොකනාථම්හි, තිට්ඨන්තෙ පුරිසුත්තමෙ;

ඉරියං ආසි භික්ඛූනං, අඤ්ඤථා දානි දිස්සති.

922. ‘‘සීතවාතපරිත්තාණං, හිරිකොපීනඡාදනං;

මත්තට්ඨියං අභුඤ්ජිංසු, සන්තුට්ඨා ඉතරීතරෙ.

923. ‘‘පණීතං යදි වා ලූඛං, අප්පං වා යදි වා බහුං;

යාපනත්ථං අභුඤ්ජිංසු, අගිද්ධා නාධිමුච්ඡිතා.

924. ‘‘ජීවිතානං පරික්ඛාරෙ, භෙසජ්ජෙ අථ පච්චයෙ;

න බාළ්හං උස්සුකා ආසුං, යථා තෙ ආසවක්ඛයෙ.

925. ‘‘අරඤ්ඤෙ රුක්ඛමූලෙසු, කන්දරාසු ගුහාසු ච;

විවෙකමනුබ්‍රූහන්තා, විහංසු තප්පරායණා.

926. ‘‘නීචා නිවිට්ඨා සුභරා, මුදූ අථද්ධමානසා;

අබ්‍යාසෙකා අමුඛරා, අත්ථචින්තාවසානුගා.

927. ‘‘තතො පාසාදිකං ආසි, ගතං භුත්තං නිසෙවිතං;

සිනිද්ධා තෙලධාරාව, අහොසි ඉරියාපථො.

928. ‘‘සබ්බාසවපරික්ඛීණා, මහාඣායී මහාහිතා;

නිබ්බුතා දානි තෙ ථෙරා, පරිත්තා දානි තාදිසා.

929. ‘‘කුසලානඤ්ච ධම්මානං, පඤ්ඤාය ච පරික්ඛයා;

සබ්බාකාරවරූපෙතං, ලුජ්ජතෙ ජිනසාසනං.

930. ‘‘පාපකානඤ්ච ධම්මානං, කිලෙසානඤ්ච යො උතු;

උපට්ඨිතා විවෙකාය, යෙ ච සද්ධම්මසෙසකා.

931. ‘‘තෙ කිලෙසා පවඩ්ඪන්තා, ආවිසන්ති බහුං ජනං;

කීළන්ති මඤ්ඤෙ බාලෙහි, උම්මත්තෙහිව රක්ඛසා.

932. ‘‘කිලෙසෙහාභිභූතා තෙ, තෙන තෙන විධාවිතා;

නරා කිලෙසවත්ථූසු, සසඞ්ගාමෙව ඝොසිතෙ.

933. ‘‘පරිච්චජිත්වා සද්ධම්මං, අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි භණ්ඩරෙ;

දිට්ඨිගතානි අන්වෙන්තා, ඉදං සෙය්‍යොති මඤ්ඤරෙ.

934. ‘‘ධනඤ්ච පුත්තං භරියඤ්ච, ඡඩ්ඩයිත්වාන නිග්ගතා;

කටච්ඡුභික්ඛහෙතූපි, අකිච්ඡානි නිසෙවරෙ.

935. ‘‘උදරාවදෙහකං භුත්වා, සයන්තුත්තානසෙය්‍යකා;

කථා වඩ්ඪෙන්ති පටිබුද්ධා, යා කථා සත්ථුගරහිතා.

936. ‘‘සබ්බකාරුකසිප්පානි, චිත්තිං කත්වාන සික්ඛරෙ;

අවූපසන්තා අජ්ඣත්තං, සාමඤ්ඤත්ථොතිඅච්ඡති.

937. ‘‘මත්තිකං තෙලචුණ්ණඤ්ච, උදකාසනභොජනං;

ගිහීනං උපනාමෙන්ති, ආකඞ්ඛන්තා බහුත්තරං.

938. ‘‘දන්තපොනං කපිත්ථඤ්ච, පුප්ඵං ඛාදනියානි ච;

පිණ්ඩපාතෙ ච සම්පන්නෙ, අම්බෙ ආමලකානි ච.

939. ‘‘භෙසජ්ජෙසු යථා වෙජ්ජා, කිච්චාකිච්චෙ යථා ගිහී;

ගණිකාව විභූසායං, ඉස්සරෙ ඛත්තියා යථා.

940. ‘‘නෙකතිකා වඤ්චනිකා, කූටසක්ඛී අපාටුකා;

බහූහි පරිකප්පෙහි, ආමිසං පරිභුඤ්ජරෙ.

941. ‘‘ලෙසකප්පෙ පරියායෙ, පරිකප්පෙනුධාවිතා;

ජීවිකත්ථා උපායෙන, සඞ්කඩ්ඪන්ති බහුං ධනං.

942. ‘‘උපට්ඨාපෙන්ති පරිසං, කම්මතො නො ච ධම්මතො;

ධම්මං පරෙසං දෙසෙන්ති, ලාභතො නො ච අත්ථතො.

943. ‘‘සඞ්ඝලාභස්ස භණ්ඩන්ති, සඞ්ඝතො පරිබාහිරා;

පරලාභොපජීවන්තා, අහිරීකා න ලජ්ජරෙ.

944. ‘‘නානුයුත්තා තථා එකෙ, මුණ්ඩා සඞ්ඝාටිපාරුතා;

සම්භාවනංයෙවිච්ඡන්ති, ලාභසක්කාරමුච්ඡිතා.

945. ‘‘එවං නානප්පයාතම්හි, න දානි සුකරං තථා;

අඵුසිතං වා ඵුසිතුං, ඵුසිතං වානුරක්ඛිතුං.

946. ‘‘යථා කණ්ටකට්ඨානම්හි, චරෙය්‍ය අනුපාහනො;

සතිං උපට්ඨපෙත්වාන, එවං ගාමෙ මුනී චරෙ.

947. ‘‘සරිත්වා පුබ්බකෙ යොගී, තෙසං වත්තමනුස්සරං;

කිඤ්චාපි පච්ඡිමො කාලො, ඵුසෙය්‍ය අමතං පදං.

948. ‘‘ඉදං වත්වා සාලවනෙ, සමණො භාවිතින්ද්‍රියො;

බ්‍රාහ්මණො පරිනිබ්බායී, ඉසි ඛීණපුනබ්භවො’’ති. –

ඉමා ගාථා ථෙරෙනෙව භාසිතා.

තත්ථ ඉරියං ආසි භික්ඛූනන්ති පුරිසුත්තමෙ ලොකනාථම්හි සම්මාසම්බුද්ධෙ තිට්ඨන්තෙ ධරන්තෙ එතරහි පටිපත්තිභාවතො. අඤ්ඤථා අඤ්ඤෙන පකාරෙන භික්ඛූනං ඉරියං චරිතං අහොසි යථානුසිට්ඨං පටිපත්තිභාවතො. අඤ්ඤථා දානි දිස්සතීති ඉදානි පන තතො අඤ්ඤථා භික්ඛූනං ඉරියං දිස්සති අයාථාවපටිපත්තිභාවතොති අධිප්පායො.

ඉදානි සත්ථරි ධරන්තෙ යෙනාකාරෙන භික්ඛූනං පටිපත්ති අහොසි, තං තාව දස්සෙතුං ‘‘සීතවාතපරිත්තාණ’’න්තිආදි වුත්තං. තත්ථ මත්තට්ඨියන්ති තං මත්තං පයොජනං. යාවදෙව සීතවාතපරිත්තාණං, යාවදෙව හිරීකොපීනපටිච්ඡාදනං කත්වා චීවරං පරිභුඤ්ජිංසු. කථං? සන්තුට්ඨා ඉතරීතරෙ යස්මිං තස්මිං හීනෙ පණීතෙ වා යථාලද්ධෙ පච්චයෙ සන්තොසං ආපන්නා.

පණීතන්ති උළාරං සප්පිආදිනා සංසට්ඨං, තදභාවෙන ලූඛං. අප්පන්ති, චතුපඤ්චාලොපමත්තම්පි. බහුං යාපනත්ථං අභුඤ්ජිංසූති පණීතං බහුං භුඤ්ජන්තාපි යාපනමත්තමෙව ආහාරං භුඤ්ජිංසු. තතො එව අගිද්ධා ගෙධං අනාපන්නා. නාධිමුච්ඡිතා න අජ්ඣොසිතා අක්ඛබ්භඤ්ජනං විය සාකටිකා, වණලෙපනං විය වණිනො අභුඤ්ජිංසු.

ජීවිතානං පරික්ඛාරෙ, භෙසජ්ජෙ අථ පච්චයෙපි ජීවිතානං පවත්තියා පරික්ඛාරභූතෙ භෙසජ්ජසඞ්ඛාතෙ පච්චයෙ ගිලානපච්චයෙ. යථා තෙති යථා තෙ පුරිමකා භික්ඛූ ආසවක්ඛයෙ උස්සුකා යුත්තා ආසුං, තථා තෙ රොගාභිභූතාපි ගිලානපච්චයෙ බාළ්හං අතිවිය උස්සුකා නාහෙසුන්ති අත්ථො.

තප්පරායණාති විවෙකපරායණා විවෙකපොණා. එවං චතූහි ගාථාහි චතුපච්චයසන්තොසං භාවනාභිරතිඤ්ච දස්සෙන්තෙන තෙසං අරියවංසපටිපදා දස්සිතා.

නීචාති ‘‘මයං පංසුකූලිකා පිණ්ඩපාතිකා’’ති අත්තුක්කංසනපරවම්භනානි අකත්වා නීචවුත්තිනො, නිවාතවුත්තිනොති අත්ථො. නිවිට්ඨාති සාසනෙ නිවිට්ඨසද්ධා. සුභරාති අප්පිච්ඡතාදිභාවෙන සුපොසා. මුදූති වත්තපටිපත්තියං සකලෙ ච බ්‍රහ්මචරියෙ මුදූ, සුපරිකම්මකතසුවණ්ණං විය විනියොගක්ඛමා. මුදූති වා අභාකුටිකා උත්තානමුඛා පුප්ඵිතමුඛෙන පටිසන්ථාරවුත්තිනො, සුතිත්ථං විය සුඛාවහාති වුත්තං හොති. අථද්ධමානසාති අකථිනචිත්තා තෙන සුබ්බචභාවමාහ. අබ්‍යාසෙකාති සතිවිප්පවාසාභාවතො කිලෙසබ්‍යාසෙකරහිතා, අන්තරන්තරා තණ්හාදිට්ඨිමානාදීහි අවොකිණ්ණාති අත්ථො. අමුඛරාති න මුඛරා, න මුඛෙන ඛරා වචීපාගබ්භියරහිතාති වා අත්ථො. අත්ථචින්තාවසානුගාති හිතචින්තාවසානුගාහිතචින්තාවසිකා, අත්තනො පරෙසඤ්ච හිතචින්තමෙව අනුපරිවත්තනකා.

තතොති තස්මා නීචවුත්තාදිහෙතු. පාසාදිකන්ති පසාදජනිකං පටිපත්තිං පස්සන්තානං සුණන්තානඤ්ච පසාදාවහං. ගතන්ති අභික්කන්තපටික්කන්තපරිවත්තනාදිගමනං. ගතන්ති වා කායවාචාපවත්ති. භුත්තන්ති චතුපච්චයපරිභොගො. නිසෙවිතන්ති ගොචරනිසෙවනං. සිනිද්ධා තෙලධාරාවාති යථා අනිවත්තිතා කුසලජනාභිසිඤ්චිතා සවන්තී තෙලධාරා අවිච්ඡින්නා සිනිද්ධා මට්ඨා දස්සනීයා පාසාදිකා හොති, එවං තෙසං ආකප්පසම්පන්නානං ඉරියාපථො අච්ඡිද්දො සණ්හො මට්ඨො දස්සනීයො පාසාදිකො අහොසි.

මහාඣායීති මහන්තෙහි ඣානෙහි ඣායනසීලා, මහන්තං වා නිබ්බානං ඣායන්තීති මහාඣායී. තතො එව මහාහිතා, මහන්තෙහි හිතෙහි සමන්නාගතාති අත්ථො. තෙ ථෙරාති තෙ යථාවුත්තප්පකාරා පටිපත්තිපරායණා ථෙරා ඉදානි පරිනිබ්බුතාති අත්ථො. පරිත්තා දානි තාදිසාති ඉදානි පච්ඡිමෙ කාලෙ තාදිසා තථාරූපා ථෙරා පරිත්තා අප්පකා කතිපයා එවාති වුත්තං හොති.

කුසලානඤ්ච ධම්මානන්ති විවට්ටස්ස උපනිස්සයභූතානං විමොක්ඛසම්භාරානං අනවජ්ජධම්මානං. පඤ්ඤාය චාති තථාරූපාය පඤ්ඤාය ච. පරික්ඛයාති අභාවතො අනුප්පත්තිතො. කාමඤ්චෙත්ථ පඤ්ඤාපි සියා අනවජ්ජධම්මා, බහුකාරභාවදස්සනත්ථං පනස්සා විසුං ගහණං යථා පුඤ්ඤඤාණසම්භාරාති. සබ්බාකාරවරූපෙතන්ති ආදිකල්‍යාණතාදීහි සබ්බෙහි ආකාරවරෙහි පකාරවිසෙසෙහි උපෙතං යුත්තං ජිනස්ස භගවතො සාසනං ලුජ්ජති විනස්සතීති අත්ථො.

පාපකානඤ්ච ධම්මානං, කිලෙසානඤ්ච යො උතූති කායදුච්චරිතාදීනං පාපධම්මානං ලොභාදීනඤ්ච කිලෙසානං යො උතු යො කාලො, සො අයං වත්තතීති වචනසෙසො. උපට්ඨිතා විවෙකාය, යෙ ච සද්ධම්මසෙසකාති යෙ පන එවරූපෙ කාලෙ කායචිත්තඋපධිවිවෙකත්ථාය උපට්ඨිතා ආරද්ධවීරියා, තෙ ච සෙසපටිපත්තිසද්ධම්මකා හොන්ති. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – සුවිසුද්ධසීලාචාරාපි සමානා ඉදානි එකච්චෙ භික්ඛූ ඉරියාපථසණ්ඨාපනං, සමථවිපස්සනාභාවනාවිධානං, මහාපලිබොධූපච්ඡෙදො, ඛුද්දකපලිබොධූපච්ඡෙදොති එවමාදිපුබ්බකිච්චං සම්පාදෙත්වා භාවනමනුයුඤ්ජන්ති. තෙ සෙසපටිපත්තිසද්ධම්මකා, පටිපත්තිං මත්ථකං පාපෙතුං න සක්කොන්තීති.

තෙ කිලෙසා පවඩ්ඪන්තාති යෙ භගවතො ඔරසපුත්තෙහි ච තදා පරික්ඛයං පරියාදානං ගමිතා කිලෙසා, තෙ එතරහි ලද්ධොකාසා භික්ඛූසු වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජන්තා. ආවිසන්ති බහුං ජනන්ති කල්‍යාණමිත්තරහිතං අයොනිසොමනසිකාරබහුලං අන්ධබාලජනං අභිභවිත්වා අවසං කරොන්තා ආවිසන්ති සන්තානං අනුපවිසන්ති. එවංභූතා ච තෙ කීළන්ති මඤ්ඤෙ බාලෙහි, උම්මත්තෙහිව රක්ඛසා, යථා නාම කෙළිසීලා රක්ඛසා භිසක්කරහිතෙ උම්මත්තෙ ආවිසිත්වා තෙ අනයබ්‍යසනං ආපාදෙන්තා තෙහි කීළන්ති, එවං තෙ කිලෙසා සම්මාසම්බුද්ධභිසක්කරහිතෙ අන්ධබාලෙ භික්ඛූ ආවිසිත්වා තෙසං දිට්ඨධම්මිකාදිභෙදං අනත්ථං උප්පාදෙන්තා තෙහි සද්ධිං කීළන්ති මඤ්ඤෙ, කීළන්තා විය හොන්තීති අත්ථො.

තෙන තෙනාති තෙන තෙන ආරම්මණභාගෙන. විධාවිතාති විරූපං ධාවිතා අසාරුප්පවසෙන පටිපජ්ජන්තා. කිලෙසවත්ථූසූති පඨමං උප්පන්නං කිලෙසා පච්ඡා උප්පජ්ජනකානං කාරණභාවතො කිලෙසාව කිලෙසවත්ථූනි, තෙසු කිලෙසවත්ථූසු සමූහිතෙසු. සසඞ්ගාමෙව ඝොසිතෙති හිරඤ්ඤසුවණ්ණමණිමුත්තාදිකං ධනං විප්පකිරිත්වා ‘‘යං යං හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදි යස්ස යස්ස හත්ථගතං, තං තං තස්ස තස්සෙව හොතූ’’ති එවං කාමඝොසනා සසඞ්ගාමඝොසනා නාම. තත්ථායමත්ථො – කිලෙසවත්ථූසු ‘‘යො යො කිලෙසො යං යං සත්තං ගණ්හාති අභිභවති, සො සො තස්ස තස්ස හොතූ’’ති කිලෙසසෙනාපතිනා මාරෙන සසඞ්ගාමෙ ඝොසිතෙ විය. තෙහි තෙහි කිලෙසෙහි අභිභූතා තෙ බාලපුථුජ්ජනා තෙන තෙන ආරම්මණභාගෙන විධාවිතා වොසිතාති.

තෙ එවං විධාවිතා කිං කරොන්තීති ආහ ‘‘පරිච්චජිත්වා සද්ධම්මං, අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි භණ්ඩරෙ’’ති. තස්සත්ථො – පටිපත්තිසද්ධම්මං ඡඩ්ඩෙත්වා ආමිසකිඤ්ජක්ඛහෙතු අඤ්ඤමඤ්ඤෙහි භණ්ඩරෙ කලහං කරොන්තීති. දිට්ඨිගතානීති ‘‘විඤ්ඤාණමත්තමෙව අත්ථි, නත්ථෙව රූපධම්මා’’ති, ‘‘යථා පුග්ගලො නාම පරමත්ථතො නත්ථි, එවං සභාවධම්මාපි පරමත්ථතො නත්ථි, වොහාරමත්තමෙවා’’ති ච එවමාදීනි දිට්ඨිගතානි මිච්ඡාගාහෙ අන්වෙන්තා අනුගච්ඡන්තා ඉදං සෙය්‍යො ඉදමෙව සෙට්ඨං, අඤ්ඤං මිච්ඡාති මඤ්ඤන්ති.

නිග්ගතාති ගෙහතො නික්ඛන්තා. කටච්ඡුභික්ඛහෙතූපීති කටච්ඡුමත්තභික්ඛානිමිත්තම්පි. තං දදන්තස්ස ගහට්ඨස්ස අනනුලොමිකසංසග්ගවසෙන අකිච්චානි පබ්බජිතෙන අකත්තබ්බානි කම්මානි නිසෙවරෙ කරොන්ති.

උදරාවදෙහකං භුත්වාති ‘‘ඌනූදරො මිතාහාරො’’ති (ථෙරගා. 982; මි. ප. 6.5.10) වුත්තවචනං අචින්තෙත්වා උදරපූරං භුඤ්ජිත්වා. සයන්තුත්තානසෙය්‍යකාති ‘‘දක්ඛිණෙන පස්සෙන සීහසෙය්‍යං කප්පෙති පාදෙ පාදං අච්චාධාය සතො සම්පජානො’’ති (අ. නි. 8.9; විභ. 519) වුත්තවිධානං අනනුස්සරිත්වා උත්තානසෙය්‍යකා සයන්ති. යා කථා සත්ථුගරහිතාති රාජකථාදිතිරච්ඡානකථං සන්ධාය වදති.

සබ්බකාරුකසිප්පානීති සබ්බෙහි වෙස්සාදීහි කාරුකෙහි කත්තබ්බානි භත්තතාලවණ්ටකරණාදීනි හත්ථසිප්පානි. චිත්තිං කත්වානාති සක්කච්චං සාදරං කත්වා. අවූපසන්තා අජ්ඣත්තන්ති කිලෙසවූපසමාභාවතො ගද්දුහනමත්තම්පි සමාධානාභාවතො ච අජ්ඣත්තං අවූපසන්තා, අවූපසන්තචිත්තාති අත්ථො. සාමඤ්ඤත්ථොති සමණධම්මො. අතිඅච්ඡතීති තෙසං ආජීවකිච්චපසුතතාය එකදෙසම්පි අඵුසනතො විසුංයෙව නිසීදති, අනල්ලීයතීති වුත්තං හොති.

මත්තිකන්ති පාකතිකං වා පඤ්චවණ්ණං වා ගිහීනං විනියොගක්ඛමං මත්තිකං. තෙලචුණ්ණඤ්චාති පාකතිකං, අභිසඞ්ඛතං වා තෙලඤ්ච චුණ්ණඤ්ච. උදකාසනභොජනන්ති උදකඤ්ච ආසනඤ්ච භොජනඤ්ච. ආකඞ්ඛන්තා බහුත්තරන්ති බහුං පිණ්ඩපාතාදිඋත්තරුත්තරං ආකඞ්ඛන්තා ‘‘අම්හෙහි මත්තිකාදීසු දින්නෙසු මනුස්සා දළ්හභත්තිකා හුත්වා බහුං උත්තරුත්තරං චතුපච්චයජාතං දස්සන්තී’’ති අධිප්පායෙන ගිහීනං උපනාමෙන්තීති අත්ථො.

දන්තෙ පුනන්ති සොධෙන්ති එතෙනාති දන්තපොනං, දන්තකට්ඨං. කපිත්ථන්ති කපිත්ථඵලං. පුප්ඵන්ති සුමනචම්පකාදිපුප්ඵං. ඛාදනීයානීති අට්ඨාරසවිධෙපි ඛජ්ජකවිසෙසෙ. පිණ්ඩපාතෙ ච සම්පන්නෙති වණ්ණාදිසම්පයුත්තෙ ඔදනවිසෙසෙ. ‘‘අම්බෙ ආමලකානි චා’’ති ච-සද්දෙන මාතුලුඞ්ගතාලනාළිකෙරාදිඵලානි අවුත්තානි සඞ්ගණ්හාති. සබ්බත්ථ ගිහීනං උපනාමෙන්ති ආකඞ්ඛන්තා බහුත්තරන්ති යොජනා.

භෙසජ්ජෙසු යථා වෙජ්ජාති ගිහීනං භෙසජ්ජප්පයොගෙසු යථා වෙජ්ජා, තථා භික්ඛූ පටිපජ්ජන්තීති අධිප්පායො. කිච්චාකිච්චෙ යථා ගිහීති ගහට්ඨානං ඛුද්දකෙ චෙව මහන්තෙ ච කිච්චෙ කත්තබ්බෙ ගිහී විය. ගණිකාව විභූසායන්ති අත්තනො සරීරස්ස විභූසනෙ රූපූපජීවිනියො විය. ඉස්සරෙ ඛත්තියා යථාති ඉස්සරෙ ඉස්සරියපවත්තනෙ යථා ඛත්තියා, එවං කුලපතී හුත්වා වත්තන්තීති අත්ථො.

නෙකතිකාති නිකතියං නියුත්තා, අමණිංයෙව මණිං, අසුවණ්ණංයෙව සුවණ්ණං කත්වා පටිරූපසාචියොගනිරතා. වඤ්චනිකාති කූටමානාදීහි විප්පලම්බකා. කූටසක්ඛීති අයාථාවසක්ඛිනො. අපාටුකාති වාමකා, අසංයතවුත්තීති අත්ථො. බහූහි පරිකප්පෙහීති යථාවුත්තෙහි අඤ්ඤෙහි ච බහූහි මිච්ඡාජීවප්පකාරෙහි.

ලෙසකප්පෙති කප්පියලෙසෙ කප්පියපටිරූපෙ. පරියායෙති, පච්චයෙසු පරියායස්ස යොගෙ. පරිකප්පෙති වඩ්ඪිආදිවිකප්පනෙ, සබ්බත්ථ විසයෙ භුම්මං. අනුධාවිතාති මහිච්ඡතාදීහි පාපධම්මෙහි අනුධාවිතා වොසිතා. ජීවිකත්ථා ජීවිකප්පයොජනා ආජීවහෙතුකා. උපායෙනාති පරිකථාදිනා උපායෙන පච්චයුප්පාදනනයෙන. සඞ්කඩ්ඪන්තීති සංහරන්ති.

උපට්ඨාපෙන්ති පරිසන්ති පරිසාය අත්තානං උපට්ඨපෙන්ති, යථා පරිසා අත්තානං උපට්ඨපෙන්ති, එවං පරිසං සඞ්ගණ්හන්තීති අත්ථො. කම්මතොති කම්මහෙතු. තෙ හි අත්තනො කත්තබ්බවෙය්‍යාවච්චනිමිත්තං උපට්ඨපෙන්ති. නො ච ධම්මතොති ධම්මනිමිත්තං නො ච උපට්ඨපෙන්ති. යො සත්ථාරා උල්ලුම්පනසභාවසණ්ඨිතාය පරිසාය සඞ්ගහො අනුඤ්ඤාතො, තෙන න සඞ්ගණ්හන්තීති අත්ථො. ලාභතොති ලාභහෙතු, ‘‘අය්‍යො බහුස්සුතො, භාණකො, ‘ධම්මකථිකො’ති එවං සම්භාවෙන්තො මහාජනො මය්හං ලාභසක්කාරෙ උපනයිස්සතී’’ති ඉච්ඡාචාරෙ ඨත්වා ලාභනිමිත්තං පරෙසං ධම්මං දෙසෙන්ති. නො ච අත්ථතොති යො සො විමුත්තායතනසීසෙ ඨත්වා සද්ධම්මං කථෙන්තෙන පත්තබ්බො අත්ථො, න තංදිට්ඨධම්මිකාදිභෙදහිතනිමිත්තං ධම්මං දෙසෙන්තීති අත්ථො.

සඞ්ඝලාභස්ස භණ්ඩන්තීති සඞ්ඝලාභහෙතු භණ්ඩන්ති ‘‘මය්හං පාපුණාති, න තුය්හ’’න්තිආදිනා කලහං කරොන්ති. සඞ්ඝතො පරිබාහිරාති, අරියසඞ්ඝතො බහිභූතා අරියසඞ්ඝෙ තදභාවතො. පරලාභොපජීවන්තාති සාසනෙ ලාභස්ස අන්ධබාලපුථුජ්ජනෙහි පරෙ සීලාදිගුණසම්පන්නෙ සෙක්ඛෙ උද්දිස්ස උප්පන්නත්තා තං පරලාභං, පරතො වා දායකතො ලද්ධබ්බලාභං උපජීවන්තා භණ්ඩනකාරකා භික්ඛූ පාපජිගුච්ඡාය අභාවතො අහිරිකා සමානා ච ‘‘මයං පරලාභං භුඤ්ජාම, පරපටිබද්ධජීවිකා’’තිපි න ලජ්ජරෙ න හිරීයන්ති.

නානුයුත්තාති සමණකරණෙහි ධම්මෙහි අනනුයුත්තා. තථාති යථා පුබ්බෙ වුත්තා බන්ධනකාරකාදයො, තථා. එකෙති එකච්චෙ. මුණ්ඩා සඞ්ඝාටිපාරුතාති කෙවලං මුණ්ඩිතකෙසතාය මුණ්ඩා පිලොතිකඛණ්ඩෙහි සඞ්ඝටිතට්ඨෙන ‘‘සඞ්ඝාටී’’ති ලද්ධනාමෙන චීවරෙන පාරුතසරීරා. සම්භාවනංයෙවිච්ඡන්ති, ලාභසක්කාරමුච්ඡිතාති ලාභසක්කාරාසාය මුච්ඡිතා අජ්ඣොසිතා හුත්වා, ‘‘පෙසලො ධුතවාදො බහුස්සුතො’’ති වා මධුරවචනමනුයුත්තා ‘‘අරියො’’ති ච කෙවලං සම්භාවනං බහුමානංයෙව ඉච්ඡන්ති එසන්ති, න තන්නිමිත්තෙ ගුණෙති අත්ථො.

එවන්ති ‘‘කුසලානඤ්ච ධම්මානං පඤ්ඤාය ච පරික්ඛයා’’ති වුත්තනයෙන. නානප්පයාතම්හීති නානප්පකාරෙ භෙදනධම්මෙ පයාතෙ සමකතෙ, නානප්පකාරෙන වා සංකිලෙසධම්මෙ පයාතුං පවත්තිතුං ආරද්ධෙ. න දානි සුකරං තථාති ඉදානි ඉමස්මිං දුල්ලභකල්‍යාණමිත්තෙ දුල්ලභසප්පායසද්ධම්මස්සවනෙ ච කාලෙ යථා සත්ථරි ධරන්තෙ අඵුසිතං අඵුට්ඨං, අනධිගතං ඣානවිපස්සනං ඵුසිතුං අධිගන්තුං, ඵුසිතං වා හානභාගියං ඨිතිභාගියමෙව වා අහුත්වා යථා විසෙසභාගියං හොති, තථා අනුරක්ඛිතුං පාලෙතුං සුකරං, තථා න සුකරං, තථා සම්පාදෙතුං න සක්කාති අත්ථො.

ඉදානි අත්තනො පරිනිබ්බානකාලස්ස ආසන්නත්තා සංඛිත්තෙන ඔවාදෙන සබ්‍රහ්මචාරිං ඔවදන්තො ‘‘යථා කණ්ටකට්ඨානම්හී’’තිආදිමාහ. තස්සත්ථො – යථා පුරිසො කෙනචිදෙව පයොජනෙන කණ්ටකනිචිතෙ පදෙසෙ අනුපාහනො විචරන්තො ‘‘මා මං කණ්ටකො විජ්ඣී’’ති සතිං උපට්ඨපෙත්වාව විචරති, එවං කිලෙසකණ්ටකනිචිතෙ ගොචරගාමෙ පයොජනෙන චරන්තො මුනි සතිං උපට්ඨපෙත්වාන සතිසම්පජඤ්ඤයුත්තො අප්පමත්තොව චරෙය්‍ය කම්මට්ඨානං අවිජහන්තොති වුත්තං හොති.

සරිත්වා පුබ්බකෙ යොගී, තෙසං වත්තමනුස්සරන්ති පුරිමකෙ යොගෙ භාවනාය යුත්තතාය යොගී ආරද්ධවිපස්සකෙ සරිත්වා තෙසං වත්තං ආගමානුසාරෙන සම්මාපටිපත්තිභාවනාවිධිං අනුස්සරන්තො ධුරනික්ඛෙපං අකත්වා යථාපටිපජ්ජන්තො. කිඤ්චාපි පච්ඡිමො කාලොති යදිපායං අතීතසත්ථුකො චරිමො කාලො, තථාපි යථාධම්මමෙව පටිපජ්ජන්තො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙන්තො ඵුසෙය්‍ය අමතං පදං නිබ්බානං අධිගච්ඡෙය්‍ය.

ඉදං වත්වාති, යථාදස්සිතං සංකිලෙසවොදානෙසු ඉමං පටිපත්තිවිධිං කථෙත්වා. අයඤ්ච ඔසානගාථා සඞ්ගීතිකාරෙහි ථෙරස්ස පරිනිබ්බානං පකාසෙතුං වුත්තාති වෙදිතබ්බා.

පාරාපරියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

වීසතිනිපාතවණ්ණනා නිට්ඨිතා.