8. රමණීයකුටිකත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

රමණීයා මෙ කුටිකාති ආයස්මතො රමණීයකුටිකත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? සොපි කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුසලබීජරොපනං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉතො අට්ඨාරසකප්පසතමත්ථකෙ අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො බුද්ධාරහං ආසනං භගවතො අදාසි. පුප්ඵෙහි ච භගවන්තං පූජෙත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. සෙසං අඤ්ජනවනියත්ථෙරස්ස වත්ථුම්හි වුත්තසදිසමෙව. අයං පන විසෙසො – අයං කිර වුත්තනයෙන පබ්බජිත්වා කතපුබ්බකිච්චො වජ්ජිරට්ඨෙ අඤ්ඤතරස්මිං ගාමකාවාසෙ කුටිකායං විහරති, සා හොති කුටිකා අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා සුපරිකම්මකතභිත්තිභූමිකා ආරාමපොක්ඛරණිරාමණෙය්‍යාදිසම්පන්නා මුත්තාජාලසදිසවාලිකාකිණ්ණභූමිභාගා ථෙරස්ස ච වත්තසම්පන්නතාය සුසම්මට්ඨඞ්ගණතාදිනා භිය්‍යොසොමත්තාය රමණීයතරා හුත්වා තිට්ඨති. සො තත්ථ විහරන්තො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.11.47-52) –

‘‘කානනං වනමොග්ගය්හ, අප්පසද්දං නිරාකුලං;

සීහාසනං මයා දින්නං, අත්ථදස්සිස්ස තාදිනො.

‘‘මාලාහත්ථං ගහෙත්වාන, කත්වා ච නං පදක්ඛිණං;

සත්ථාරං පයිරුපාසිත්වා, පක්කාමිං උත්තරාමුඛො.

‘‘තෙන කම්මෙන ද්විපදින්ද, ලොකජෙට්ඨ නරාසභ;

සන්නිබ්බාපෙමි අත්තානං, භවා සබ්බෙ සමූහතා.

‘‘අට්ඨාරසකප්පසතෙ, යං දානමදදිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, සීහාසනස්සිදං ඵලං.

‘‘ඉතො සත්තකප්පසතෙ, සන්නිබ්බාපකඛත්තියො;

සත්තරතනසම්පන්නො, චක්කවත්තී මහබ්බලො.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා ථෙරෙ තත්ථ විහරන්තෙ කුටිකාය රමණීයභාවතො විහාරපෙක්ඛකා මනුස්සා තතො තතො ආගන්ත්වා කුටිං පස්සන්ති. අථෙකදිවසං කතිපයා ධුත්තජාතිකා ඉත්ථියො තත්ථ ගතා කුටිකාය රමණීයභාවං දිස්වා, ‘‘එත්ථ වසන්තො අයං සමණො සියා අම්හෙහි ආකඩ්ඪනීයහදයො’’ති අධිප්පායෙන – ‘‘රමණීයං වො, භන්තෙ, වසනට්ඨානං. මයම්පි රමණීයරූපා පඨමයොබ්බනෙ ඨිතා’’ති වත්වා ඉත්ථිකුත්තාදීනි දස්සෙතුං ආරභිංසු. ථෙරො අත්තනො වීතරාගභාවං පකාසෙන්තො ‘‘රමණීයා මෙ කුටිකා, සද්ධාදෙය්‍යා මනොරමා’’ති ගාථං අභාසි.

58. තත්ථ රමණීයා මෙ කුටිකාති ‘‘රමණීයා තෙ, භන්තෙ, කුටිකා’’ති යං තුම්හෙහි වුත්තං, තං සච්චං. අයං මම වසනකුටිකා රමණීයා මනුඤ්ඤරූපා, සා ච ඛො සද්ධාදෙය්‍යා, ‘‘එවරූපාය මනාපං කත්වා පබ්බජිතානං දින්නාය ඉදං නාම ඵලං හොතී’’ති කම්මඵලානි සද්දහිත්වා සද්ධාය ධම්මච්ඡන්දෙන දාතබ්බත්තා සද්ධාදෙය්‍යා, න ධනෙන නිබ්බත්තිතා. සයඤ්ච තථාදින්නානි සද්ධාදෙය්‍යානි පස්සන්තානං පරිභුඤ්ජන්තානඤ්ච මනො රමෙතීති මනොරමා. සද්ධාදෙය්‍යත්තා එව හි මනොරමා, සද්ධාදීහි දෙය්‍යධම්මං සක්කච්චං අභිසඞ්ඛරිත්වා දෙන්ති, සද්ධාදෙය්‍යඤ්ච පරිභුඤ්ජන්තා සප්පුරිසා දායකස්ස අවිසංවාදනත්ථම්පි පයොගාසයසම්පන්නා හොන්ති, න තුම්හෙහි චින්තිතාකාරෙන පයොගාසයවිපන්නාති අධිප්පායො. න මෙ අත්ථො කුමාරීහීති යස්මා සබ්බසො කාමෙහි විනිවත්තිතමානසො අහං, තස්මා න මෙ අත්ථො කුමාරීහි. කප්පියකාරකකම්මවසෙනපි හි මාදිසානං ඉත්ථීහි පයොජනං නාම නත්ථි, පගෙව රාගවසෙන, තස්මා න මෙ අත්ථො කුමාරීහීති. කුමාරිග්ගහණඤ්චෙත්ථ උපලක්ඛණං දට්ඨබ්බං. මාදිසස්ස නාම සන්තිකෙ එවං පටිපජ්ජාහීති අයුත්තකාරිනීහි යාව අපරද්ධඤ්ච තුම්හෙහි සමානජ්ඣාසයානං පුරතො අයං කිරියා සොභෙය්‍යාති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘යෙසං අත්ථො තහිං ගච්ඡථ නාරියො’’ති. තත්ථ යෙසන්ති කාමෙසු අවීතරාගානං. අත්ථොති පයොජනං. තහින්ති තත්ථ තෙසං සන්තිකං. නාරියොති ආලපනං. තං සුත්වා ඉත්ථියො මඞ්කුභූතා පත්තක්ඛන්ධා ආගතමග්ගෙනෙව ගතා. එත්ථ ච ‘‘න මෙ අත්ථො කුමාරීහී’’ති කාමෙහි අනත්ථිකභාවවචනෙනෙව ථෙරෙන අරහත්තං බ්‍යාකතන්ති දට්ඨබ්බං.

රමණීයකුටිකත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.