4. පොසියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

අනාසන්නවරාති ආයස්මතො පොසියත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? සො කිර පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ විවට්ටූපනිස්සයං බහුං කුසලං උපචිනිත්වා සුගතීසු එව සංසරන්තො ඉතො ද්වෙනවුතෙ කප්පෙ තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ මිගලුද්දො හුත්වා අරඤ්ඤෙ විචරති. අථ භගවා තස්ස අනුග්ගහං කාතුං අරඤ්ඤං ගන්ත්වා තස්ස චක්ඛුපථෙ අත්තානං දස්සෙසි. සො භගවන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තො ආවුධං නික්ඛිපිත්වා උපසඞ්කමිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. භගවා නිසීදිතුකාමතං දස්සෙසි. සො තාවදෙව තිණමුට්ඨියො ගහෙත්වා සමෙ භූමිභාගෙ සක්කච්චං සන්ථරිත්වා අදාසි. නිසීදි තත්ථ භගවා අනුකම්පං උපාදාය. නිසින්නෙ පන භගවති අනප්පකං පීතිසොමනස්සං පටිසංවෙදෙන්තො භගවන්තං වන්දිත්වා සයම්පි එකමන්තං නිසීදි. අථ භගවා ‘‘එත්තකං වට්ටති ඉමස්ස කුසලබීජ’’න්ති උට්ඨායාසනා පක්කාමි. අචිරපක්කන්තෙ භගවති තං සීහො මිගරාජා ඝාතෙසි. සො කාලඞ්කතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති. ‘‘සො කිර භගවති අනුපගච්ඡන්තෙ සීහෙන ඝාතිතො නිරයෙ නිබ්බත්තිස්සතී’’ති තං දිස්වා භගවා සුගතියං නිබ්බත්තනත්ථං කුසලබීජරොපනත්ථඤ්ච උපසඞ්කමි.

සො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො දෙවලොකතො චවිත්වා සුගතීසුයෙව පරිවත්තෙන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං අඤ්ඤතරස්ස මහාවිභවස්ස සෙට්ඨිනො පුත්තො සඞ්ගාමජිතත්ථෙරස්ස කනිට්ඨභාතා හුත්වා නිබ්බත්ති. පොසියොතිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො දාරපරිග්ගහං කත්වා එකං පුත්තං ලභිත්වා අන්තිමභවිකතාය ධම්මතාය චොදියමානො ජාතිආදිං පටිච්ච උප්පන්නසංවෙගො පබ්බජිත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා වූපකට්ඨො හුත්වා චතුසච්චකම්මට්ඨානභාවනං අනුයුඤ්ජන්තො නචිරස්සෙව විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 2.53.1-12) –

‘‘හිමවන්තස්සාවිදූරෙ, ලම්බකො නාම පබ්බතො;

තත්ථෙව තිස්සො සම්බුද්ධො, අබ්භොකාසම්හි චඞ්කමි.

‘‘මිගලුද්දො තදා ආසිං, අරඤ්ඤෙ කානනෙ අහං;

දිස්වාන තං දෙවදෙවං, තිණමුට්ඨිමදාසහං.

‘‘නිසීදනත්ථං බුද්ධස්ස, දත්වා චිත්තං පසාදයිං;

සම්බුද්ධං අභිවාදෙත්වා, පක්කාමිං උත්තරාමුඛො.

‘‘අචිරං ගතමත්තස්ස, මිගරාජා අපොථයි;

සොහෙන පොථිතො, සන්තො තත්ථ කාලඞ්කතො අහං.

‘‘ආසන්නෙ මෙ කතං කම්මං, බුද්ධසෙට්ඨෙ අනාසවෙ;

සුමුත්තො සරවෙගොව, දෙවලොකමගච්ඡහං.

‘‘යූපො තත්ථ සුභො ආසි, පුඤ්ඤකම්මාභිනිම්මිතො;

සහස්සකණ්ඩො සතභෙණ්ඩු, ධජාලු හරිතාමයො.

‘‘පභා නිද්ධාවතෙ තස්ස, සතරංසීව උග්ගතො;

ආකිණ්ණො දෙවකඤ්ඤාහි, ආමොදිං කාමකාමිහං.

‘‘දෙවලොකා චවිත්වාන, සුක්කමූලෙන චොදිතො;

ආගන්ත්වාන මනුස්සත්තං, පත්තොම්හි ආසවක්ඛයං.

‘‘චතුන්නවුතිතො කප්පෙ, නිසීදනමදාසහං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, තිණමුට්ඨෙ ඉදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා භගවන්තං වන්දිතුං සාවත්ථිං ආගතො ඤාතිං අනුකම්පාය ඤාතිගෙහං අගමාසි. තත්ථ නං පුරාණදුතියිකා වන්දිත්වා ආසනදානාදිනා පඨමං උපාසිකා විය වත්තං දස්සෙත්වා ථෙරස්ස අජ්ඣාසයං අජානන්තී පච්ඡා ඉත්ථිකුත්තාදීහි පලොභෙතුකාමා අහොසි. ථෙරො ‘‘අහො අන්ධබාලා මාදිසෙපි නාම එවං පටිපජ්ජතී’’ති චින්තෙත්වා කිඤ්චි අවත්වා උට්ඨායාසනා අරඤ්ඤමෙව ගතො. තං ආරඤ්ඤකා භික්ඛූ ‘‘කිං, ආවුසො, අතිලහුං, නිවත්තොසි, ඤාතකෙහි න දිට්ඨොසී’’ති පුච්ඡිංසු. ථෙරො තත්ථ පවත්තිං ආචික්ඛන්තො ‘‘අනාසන්නවරා එතා’’ති ගාථං අභාසි.

34. තත්ථ අනාසන්නවරාති එතා ඉත්ථියො න ආසන්නා අනුපගතා, දූරෙ එව වා ඨිතා හුත්වා වරා පුරිසස්ස සෙට්ඨා හිතාවහා, තඤ්ච ඛො නිච්චමෙව සබ්බකාලමෙව, න රත්තිමෙව, න දිවාපි, න රහොවෙලායපි. විජානතාති විජානන්තෙන. ‘‘අනාසන්නපරා’’තිපි පාළි, සො එවත්ථො. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො – චණ්ඩහත්ථිඅස්සමහිංසසීහබ්‍යග්ඝයක්ඛරක්ඛසපිසාචාපි මනුස්සානං අනුපසඞ්කමන්තො වරා සෙට්ඨා, න අනත්ථාවහා, තෙ පන උපසඞ්කමන්තා දිට්ඨධම්මිකංයෙව අනත්ථං කරෙය්‍යුං. ඉත්ථියො පන උපසඞ්කමිත්වා දිට්ඨධම්මිකං සම්පරායිකං විමොක්ඛනිස්සිතම්පි අත්ථං විනාසෙත්වා මහන්තං අනත්ථං ආපාදෙන්ති, තස්මා අනාසන්නවරා එතා නිච්චමෙව විජානතාති. ඉදානි තමත්ථං අත්තූපනායිකං කත්වා දස්සෙන්තො ‘‘ගාමා’’තිආදිමාහ. තත්ථ ගාමාති ගාමං. උපයොගත්ථෙ හි එතං නිස්සක්කවචනං. අරඤ්ඤමාගම්මාති අරඤ්ඤතො ආගන්ත්වා. ම-කාරො පදසන්ධිකරො, නිස්සක්කෙ චෙතං උපයොගවචනං. තතොති මඤ්චකතො. අනාමන්තෙත්වාති අනාලපිත්වා පුරාණදුතියිකං ‘‘අප්පමත්තා හොහී’’ති එත්තකම්පි අවත්වා. පොසියොති අත්තානමෙව පරං විය වදති. යෙ පන ‘‘පක්කාමි’’න්ති පඨන්ති, තෙසං අහං පොසියො පක්කාමින්ති යොජනා. යෙ පන ‘‘සා ඉත්ථී ථෙරං ඝරං උපගතං භොජෙත්වා පලොභෙතුකාමා ජාතා, තං දිස්වා ථෙරො තාවදෙව ගෙහතො නික්ඛමිත්වා විහාරං ගන්ත්වා අත්තනො වසනට්ඨානෙ මඤ්චකෙ නිසීදි. සාපි ඛො ඉත්ථී පච්ඡාභත්තං අලඞ්කතපටියත්තා විහාරෙ ථෙරස්ස වසනට්ඨානං උපසඞ්කමි. තං දිස්වා ථෙරො කිඤ්චි අවත්වා උට්ඨාය දිවාට්ඨානමෙව ගතො’’ති වදන්ති, තෙසං ‘‘ගාමා අරඤ්ඤමාගම්මා’’ති ගාථාපදස්ස අත්ථො යථාරුතවසෙනෙව නිය්‍යති. විහාරො හි ඉධ ‘‘අරඤ්ඤ’’න්ති අධිප්පෙතො.

පොසියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.