10. උත්තියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා

ආබාධෙ මෙ සමුප්පන්නෙති ආයස්මතො උත්තියත්ථෙරස්ස ගාථා. කා උප්පත්ති? සො කිර පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ විවට්ටූපනිස්සයං පුඤ්ඤං උපචිනන්තො ඉතො චතුනවුතෙ කප්පෙ සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ චන්දභාගාය නදියා මහාරූපො සුසුමාරො හුත්වා නිබ්බත්තො. සො පාරං ගන්තුං නදියා තීරං උපගතං භගවන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තො පාරං නෙතුකාමො තීරසමීපෙ නිපජ්ජි. භගවා තස්ස අනුකම්පාය පිට්ඨියං පාදෙ ඨපෙසි. සො හට්ඨො උදග්ගො පීතිවෙගෙන දිගුණුස්සාහො හුත්වා සොතං ඡින්දන්තො සීඝෙන ජවෙන භගවන්තං පරතීරං නෙසි. භගවා තස්ස චිත්තප්පසාදං ඔලොකෙත්වා ‘‘අයං ඉතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො පට්ඨාය සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉතො චතුනවුතෙ කප්පෙ අමතං පාපුණිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

සො තථා සුගතීසුයෙව පරිබ්භමන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති උත්තියො නාම නාමෙන. සො වයප්පත්තො ‘‘අමතං පරියෙසිස්සාමී’’ති පරිබ්බාජකො හුත්වා විචරන්තො එකදිවසං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා සාසනෙ පබ්බජිත්වාපි සීලාදීනං අවිසොධිතත්තා විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තො අඤ්ඤෙ භික්ඛූ විසෙසං නිබ්බත්තෙත්වා අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තෙ දිස්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා සඞ්ඛෙපෙනෙව ඔවාදං යාචි. සත්ථාපි තස්ස ‘‘තස්මාතිහ ත්වං, උත්තිය, ආදිමෙව විසොධෙහී’’තිආදිනා (සං. නි. 5.369) සඞ්ඛෙපෙනෙව ඔවාදං අදාසි. සො තස්ස ඔවාදෙ ඨත්වා විපස්සනං ආරභි. තස්ස ආරද්ධවිපස්සනස්ස ආබාධො උප්පජ්ජි. උප්පන්නෙ පන ආබාධෙ සඤ්ජාතසංවෙගො වීරියාරම්භවත්ථුං කත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තෙන වුත්තං අපදානෙ (අප. ථෙර 1.3.169-179) –

‘‘චන්දභාගානදීතීරෙ, සුසුමාරො අහං තදා;

සගොචරපසුතොහං, නදිතිත්ථං අගච්ඡහං.

‘‘සිද්ධත්ථො තම්හි සමයෙ, සයම්භූ අග්ගපුග්ගලො;

නදිං තරිතුකාමො සො, නදිතිත්ථං උපාගමි.

‘‘උපගතෙ ච සම්බුද්ධෙ, අහම්පි තත්ථුපාගමිං;

උපගන්ත්වාන සම්බුද්ධං, ඉමං වාචං උදීරයිං.

‘‘අභිරූහ මහාවීර, තාරෙස්සාමි අහං තුවං;

පෙත්තිකං විසයං මය්හං, අනුකම්ප මහාමුනි.

‘‘මම උග්ගජ්ජනං සුත්වා, අභිරූහි මහාමුනි;

හට්ඨො හට්ඨෙන චිත්තෙන, තාරෙසිං ලොකනායකං.

‘‘නදියා පාරිමෙ තීරෙ, සිද්ධත්ථො ලොකනායකො;

අස්සාසෙසි මමං තත්ථ, අමතං පාපුණිස්සති.

‘‘තම්හා කායා චවිත්වාන, දෙවලොකං අගච්ඡහං;

දිබ්බසුඛං අනුභවිං, අච්ඡරාහි පුරක්ඛතො.

‘‘සත්තක්ඛත්තුඤ්ච දෙවින්දො, දෙවරජ්ජමකාසහං;

තීණික්ඛත්තුං චක්කවත්තී, මහියා ඉස්සරො අහුං.

‘‘විවෙකමනුයුත්තොහං, නිපකො ච සුසංවුතො;

ධාරෙමි අන්තිමං දෙහං, සම්මාසම්බුද්ධසාසනෙ.

‘‘චතුන්නවුතිතො කප්පෙ, තාරෙසිං යං නරාසභං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි, තරණාය ඉදං ඵලං.

‘‘කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං…පෙ… කතං බුද්ධස්ස සාසන’’න්ති.

අරහත්තං පන පත්වා අත්තනො සම්මා පටිපත්තියා පරිපුණ්ණාකාරවිභාවනමුඛෙන අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො ‘‘ආබාධෙ මෙ සමුප්පන්නෙ’’ති ගාථං අභාසි.

30. තත්ථ ආබාධෙ මෙ සමුප්පන්නෙති සරීරස්ස ආබාධනතො ‘‘ආබාධො’’ති ලද්ධනාමෙ විසභාගධාතුක්ඛොභහෙතුකෙ රොගෙ මය්හං සඤ්ජාතෙ. සති මෙ උදපජ්ජථාති ‘‘උප්පන්නො ඛො මෙ ආබාධො, ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යදිදං ආබාධො වඩ්ඪෙය්‍ය. යාව පනායං ආබාධො න වඩ්ඪති, හන්දාහං වීරියං ආරභාමි ‘අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියායා’’’ති වීරියාරම්භවත්ථුභූතා සති තස්සෙව ආබාධස්ස වසෙන දුක්ඛාය වෙදනාය පීළියමානස්ස මය්හං උදපාදි. තෙනාහ ‘‘ආබොධො මෙ සමුප්පන්නො, කාලො මෙ නප්පමජ්ජිතු’’න්ති. එවං උප්පන්නඤ්හි සතිං අඞ්කුසං කත්වා අයං ථෙරො අරහත්තං පත්තොති.

උත්තියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.