7. තිස්සමෙත්තෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා
821. මෙථුනමනුයුත්තස්සාති තිස්සමෙත්තෙය්‍යසුත්තං. කා උප්පත්ති? භගවති කිර සාවත්ථියං විහරන්තෙ තිස්සමෙත්තෙය්‍යා නාම ද්වෙ සහායා සාවත්ථිං අගමංසු. තෙ සායන්හසමයං මහාජනං ජෙතවනාභිමුඛං ගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘කුහිං ගච්ඡථා’’ති පුච්ඡිංසු. තතො තෙහි ‘‘බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො, බහුජනහිතාය ධම්මං දෙසෙති, තං සොතුං ජෙතවනං ගච්ඡාමා’’ති වුත්තෙ ‘‘මයම්පි සොස්සාමා’’ති අගමංසු. තෙ අවඤ්ඣධම්මදෙසකස්ස භගවතො ධම්මදෙසනං සුත්වා පරිසන්තරෙ නිසින්නාව චින්තෙසුං – ‘‘න සක්කා අගාරමජ්ඣෙ ඨිතෙනායං ධම්මො පරිපූරෙතු’’න්ති. අථ පක්කන්තෙ මහාජනෙ භගවන්තං පබ්බජ්ජං යාචිංසු. භගවා ‘‘ඉමෙ පබ්බාජෙහී’’ති අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආණාපෙසි. සො තෙ පබ්බාජෙත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං දත්වා අරඤ්ඤවාසං ගන්තුමාරද්ධො. මෙත්තෙය්‍යො තිස්සං ආහ – ‘‘ආවුසො, උපජ්ඣායො අරඤ්ඤං ගච්ඡති, මයම්පි ගච්ඡාමා’’ති. තිස්සො ‘‘අලං ආවුසො, භගවතො දස්සනං ධම්මස්සවනඤ්ච අහං පිහෙමි, ගච්ඡ ත්ව’’න්ති වත්වා න අගමාසි. මෙත්තෙය්‍යො උපජ්ඣායෙන සහ ගන්ත්වා අරඤ්ඤෙ සමණධම්මං කරොන්තො න චිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි සද්ධිං ආචරියුපජ්ඣායෙහි. තිස්සස්සාපි ජෙට්ඨභාතා බ්‍යාධිනා කාලමකාසි. සො තං සුත්වා අත්තනො ගාමං අගමාසි, තත්‍ර නං ඤාතකා පලොභෙත්වා උප්පබ්බාජෙසුං. මෙත්තෙය්‍යොපි ආචරියුපජ්ඣායෙහි සද්ධිං සාවත්ථිං ආගතො. අථ භගවා වුත්ථවස්සො ජනපදචාරිකං චරමානො අනුපුබ්බෙන තං ගාමං පාපුණි. තත්ථ මෙත්තෙය්‍යො භගවන්තං වන්දිත්වා ‘‘ඉමස්මිං, භන්තෙ, ගාමෙ මම ගිහිසහායො අත්ථි, මුහුත්තං තාව ආගමෙථ අනුකම්පං උපාදායා’’ති වත්වා ගාමං පවිසිත්වා තං භගවතො සන්තිකං ආනෙත්වා එකමන්තං ඨිතො තස්සත්ථාය ආදිගාථාය භගවන්තං පඤ්හං පුච්ඡි. තස්ස භගවා බ්‍යාකරොන්තො අවසෙසගාථායො අභාසි. අයමස්ස සුත්තස්ස උප්පත්ති.
තත්ථ මෙථුනමනුයුත්තස්සාති මෙථුනධම්මසමායුත්තස්ස. ඉතීති එවමාහ. ආයස්මාති පියවචනමෙතං, තිස්සොති නාමං තස්ස ථෙරස්ස. සො හි තිස්සොති නාමෙන. මෙත්තෙය්‍යොති ගොත්තං, ගොත්තවසෙනෙව චෙස පාකටො අහොසි. තස්මා අට්ඨුප්පත්තියං වුත්තං ‘‘තිස්සමෙත්තෙය්‍යා නාම ද්වෙ සහායා’’ති. විඝාතන්ති උපඝාතං. බ්‍රූහීති ආචික්ඛ. මාරිසාති පියවචනමෙතං, නිදුක්ඛාති වුත්තං හොති. සුත්වාන තව සාසනන්ති තව වචනං සුත්වා. විවෙකෙ සික්ඛිස්සාමසෙති සහායං ආරබ්භ ධම්මදෙසනං යාචන්තො භණති. සො පන සික්ඛිතසික්ඛොයෙව.
822. මුස්සතෙ වාපි සාසනන්ති පරියත්තිපටිපත්තිතො දුවිධම්පි සාසනං නස්සති. වාපීති පදපූරණමත්තං. එතං තස්මිං අනාරියන්ති තස්මිං පුග්ගලෙ එතං අනරියං, යදිදං මිච්ඡාපටිපදා.
823. එකො පුබ්බෙ චරිත්වානාති පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන වා ගණවොස්සග්ගට්ඨෙන වා පුබ්බෙ එකො විහරිත්වා. යානං භන්තංව තං ලොකෙ, හීනමාහු පුථුජ්ජනන්ති තං විබ්භන්තකං පුග්ගලං යථා හත්ථියානාදියානං අදන්තං විසමං ආරොහති, ආරොහකම්පි භඤ්ජති, පපාතෙපි පපතති. එවං කායදුච්චරිතාදිවිසමාරොහනෙන නරකාදීසු, අත්ථභඤ්ජනෙන ජාතිපපාතාදීසු පපතනෙන ච යානං භන්තංව ආහු හීනං පුථුජ්ජනඤ්ච ආහූති.
824-5. යසො කිත්ති චාති ලාභසක්කාරො පසංසා ච. පුබ්බෙති පබ්බජිතභාවෙ. හායතෙ වාපි තස්ස සාති තස්ස විබ්භන්තකස්ස සතො සො ච යසො සා ච කිත්ති හායති. එතම්පි දිස්වාති එතම්පි පුබ්බෙ යසකිත්තීනං භාවං පච්ඡා ච හානිං දිස්වා. සික්ඛෙථ මෙථුනං විප්පහාතවෙති තිස්සො සික්ඛා සික්ඛෙථ. කිං කාරණං? මෙථුනං විප්පහාතවෙ, මෙථුනප්පහානත්ථායාති වුත්තං හොති. යො හි මෙථුනං න විප්පජහති, සඞ්කප්පෙහි…පෙ… තථාවිධො. තත්ථ පරෙතොති සමන්නාගතො. පරෙසං නිග්ඝොසන්ති උපජ්ඣායාදීනං නින්දාවචනං. මඞ්කු හොතීති දුම්මනො හොති.
826. ඉතො පරා ගාථා පාකටසම්බන්ධා එව. තාසු සත්ථානීති කායදුච්චරිතාදීනි. තානි හි අත්තනො පරෙසඤ්ච ඡෙදනට්ඨෙන ‘‘සත්ථානී’’ති වුච්චන්ති. තෙසු චායං විසෙසතො චොදිතො මුසාවචනසත්ථානෙව කරොති – ‘‘ඉමිනා කාරණෙනාහං විබ්භන්තො’’ති භණන්තො. තෙනෙවාහ – ‘‘එස ඛ්වස්ස මහාගෙධො, මොසවජ්ජං පගාහතී’’ති. තත්ථ එස ඛ්වස්සාති එස ඛො අස්ස. මහාගෙධොති මහාබන්ධනං. කතමොති චෙ? යදිදං මොසවජ්ජං පගාහති, ස්වාස්ස මුසාවාදජ්ඣොගාහො මහාගෙධොති වෙදිතබ්බො.
827. මන්දොව පරිකිස්සතීති පාණවධාදීනි කරොන්තො තතොනිදානඤ්ච දුක්ඛමනුභොන්තො භොගපරියෙසනරක්ඛනානි ච කරොන්තො මොමූහො විය පරිකිලිස්සති.
828-9. ‘‘එතමාදීනවං ඤත්වා, මුනි පුබ්බාපරෙ ඉධා’’ති එතං ‘‘යසො කිත්ති ච යා පුබ්බෙ, හායතෙවාපි තස්ස සා’’ති ඉතො පභුති වුත්තෙ පුබ්බාපරෙ ඉධ ඉමස්මිං සාසනෙ පුබ්බතො අපරෙ සමණභාවතො විබ්භන්තකභාවෙ ආදීනවං මුනි ඤත්වා. එතදරියානමුත්තමන්ති යදිදං විවෙකචරියා, එතං බුද්ධාදීනං අරියානං උත්තමං, තස්මා විවෙකඤ්ඤෙව සික්ඛෙථාති අධිප්පායො. න තෙන සෙට්ඨො මඤ්ඤෙථාති තෙන ච විවෙකෙන න අත්තානං ‘‘සෙට්ඨො අහ’’න්ති මඤ්ඤෙය්‍ය, තෙන ථද්ධො න භවෙය්‍යාති වුත්තං හොති.
830. රිත්තස්සාති විවිත්තස්ස කායදුච්චරිතාදීහි විරහිතස්ස. ඔඝතිණ්ණස්ස පිහයන්ති, කාමෙසු ගධිතා පජාති වත්ථුකාමෙසු ලග්ගා සත්තා තස්ස චතුරොඝතිණ්ණස්ස පිහයන්ති ඉණායිකා විය ආණණ්‍යස්සාති අරහත්තනිකූටෙන දෙසනං නිට්ඨාපෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ තිස්සො සොතාපත්තිඵලං පත්වා පච්ඡා පබ්බජිත්වා අරහත්තං සච්ඡාකාසීති.
පරමත්ථජොතිකාය ඛුද්දක-අට්ඨකථාය
සුත්තනිපාත-අට්ඨකථාය තිස්සමෙත්තෙය්‍යසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.