12. නිග්‍රොධකප්පසුත්ත-(වඞ්ගීසසුත්ත)-වණ්ණනා

එවං මෙ සුතන්ති නිග්‍රොධකප්පසුත්තං, ‘‘වඞ්ගීසසුත්ත’’න්තිපි වුච්චති. කා උප්පත්ති? අයමෙව යාස්ස නිදානෙ වුත්තා. තත්ථ එවං මෙතිආදීනි වුත්තත්ථානෙව, යතො තානි අඤ්ඤානි ච තථාවිධානි ඡඩ්ඩෙත්වා අවුත්තනයමෙව වණ්ණයිස්සාම. අග්ගාළවෙ චෙතියෙති ආළවියං අග්ගචෙතියෙ. අනුප්පන්නෙ හි භගවති අග්ගාළවගොතමකාදීනි අනෙකානි චෙතියානි අහෙසුං යක්ඛනාගාදීනං භවනානි. තානි උප්පන්නෙ භගවති මනුස්සා විනාසෙත්වා විහාරෙ අකංසු, තෙනෙව ච නාමෙන වොහරිංසු. තතො අග්ගාළවචෙතියසඞ්ඛාතෙ විහාරෙ විහරතීති වුත්තං හොති. ආයස්මතො වඞ්ගීසස්සාති එත්ථ ආයස්මාති පියවචනං, වඞ්ගීසොති තස්ස ථෙරස්ස නාමං. සො ජාතිතො පභුති එවං වෙදිතබ්බො – සො කිර පරිබ්බාජකස්ස පුත්තො පරිබ්බාජිකාය කුච්ඡිම්හි ජාතො අඤ්ඤතරං විජ්ජං ජානාති, යස්සානුභාවෙන ඡවසීසං ආකොටෙත්වා සත්තානං ගතිං ජානාති. මනුස්සාපි සුදං අත්තනො ඤාතීනං කාලකතානං සුසානතො සීසානි ආනෙත්වා තං තෙසං ගතිං පුච්ඡන්ති. සො ‘‘අසුකනිරයෙ නිබ්බත්තො, අසුකමනුස්සලොකෙ’’ති වදති. තෙ තෙන විම්හිතා තස්ස බහුං ධනං දෙන්ති. එවං සො සකලජම්බුදීපෙ පාකටො අහොසි.

සො සතසහස්සකප්පං පූරිතපාරමී අභිනීහාරසම්පන්නො පඤ්චහි පුරිසසහස්සෙහි පරිවුතො ගාමනිගමජනපදරාජධානීසු විචරන්තො සාවත්ථිං අනුප්පත්තො. තෙන ච සමයෙන භගවා සාවත්ථියං විහරති, සාවත්ථිවාසිනො පුරෙභත්තං දානං දත්වා පච්ඡාභත්තං සුනිවත්ථා සුපාරුතා පුප්ඵගන්ධාදීනි ගහෙත්වා ධම්මස්සවනත්ථාය ජෙතවනං ගච්ඡන්ති. සො තෙ දිස්වා ‘‘මහාජනකායො කුහිං ගච්ඡතී’’ති පුච්ඡි. අථස්ස තෙ ආචික්ඛිංසු – ‘‘බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො, සො බහුජනහිතාය ධම්මං දෙසෙති, තත්ථ ගච්ඡාමා’’ති. සොපි තෙහි සද්ධිං සපරිවාරො ගන්ත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදිත්වා එකමන්තං නිසීදි. අථ නං භගවා ආමන්තෙසි – ‘‘කිං, වඞ්ගීස, ජානාසි කිර තාදිසං විජ්ජං, යාය සත්තානං ඡවසීසානි ආකොටෙත්වා ගතිං පවෙදෙසී’’ති? ‘‘එවං, භො ගොතම, ජානාමී’’ති. භගවා නිරයෙ නිබ්බත්තස්ස සීසං ආහරාපෙත්වා දස්සෙසි, සො නඛෙන ආකොටෙත්වා ‘‘නිරයෙ නිබ්බත්තස්ස සීසං භො ගොතමා’’ති ආහ. එවං සබ්බගතිනිබ්බත්තානං සීසානි දස්සෙසි, සොපි තථෙව ඤත්වා ආරොචෙසි. අථස්ස භගවා ඛීණාසවසීසං දස්සෙසි, සො පුනප්පුනං ආකොටෙත්වා න අඤ්ඤාසි. තතො භගවා ‘‘අවිසයො තෙ එත්ථ වඞ්ගීස, මමෙවෙසො විසයො, ඛීණාසවසීස’’න්ති වත්වා ඉමං ගාථමභාසි –

‘‘ගතී මිගානං පවනං, ආකාසො පක්ඛිනං ගති;

විභවො ගති ධම්මානං, නිබ්බානං අරහතො ගතී’’ති. (පරි. 339);

වඞ්ගීසො ගාථං සුත්වා ‘‘ඉමං මෙ, භො ගොතම, විජ්ජං දෙහී’’ති ආහ. භගවා ‘‘නායං විජ්ජා අපබ්බජිතානං සම්පජ්ජතී’’ති ආහ. සො ‘‘පබ්බාජෙත්වා වා මං, භො ගොතම, යං වා ඉච්ඡසි, තං කත්වා ඉමං විජ්ජං දෙහී’’ති ආහ. තදා ච භගවතො නිග්‍රොධකප්පත්ථෙරො සමීපෙ හොති, තං භගවා ආණාපෙසි – ‘‘තෙන හි, නිග්‍රොධකප්ප, ඉමං පබ්බාජෙහී’’ති. සො තං පබ්බාජෙත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං ආචික්ඛි. වඞ්ගීසො අනුපුබ්බෙන පටිසම්භිදාප්පත්තො අරහා අහොසි. එතදග්ගෙ ච භගවතා නිද්දිට්ඨො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං පටිභානවන්තානං යදිදං වඞ්ගීසො’’ති (අ. නි. 1.212).

එවං සමුදාගතස්ස ආයස්මතො වඞ්ගීසස්ස උපජ්ඣායො වජ්ජාවජ්ජාදිඋපනිජ්ඣායනෙන එවං ලද්ධවොහාරො නිග්‍රොධකප්පො නාම ථෙරො. කප්පොති තස්ස ථෙරස්ස නාමං, නිග්‍රොධමූලෙ පන අරහත්තං අධිගතත්තා ‘‘නිග්‍රොධකප්පො’’ති භගවතා වුත්තො. තතො නං භික්ඛූපි එවං වොහරන්ති. සාසනෙ ථිරභාවං පත්තොති ථෙරො. අග්ගාළවෙ චෙතියෙ අචිරපරිනිබ්බුතො හොතීති තස්මිං චෙතියෙ අචිරපරිනිබ්බුතො හොති. රහොගතස්ස පටිසල්ලීනස්සාති ගණම්හා වූපකට්ඨත්තා රහොගතස්ස කායෙන, පටිසල්ලීනස්ස චිත්තෙන තෙහි තෙහි විසයෙහි පටිනිවත්තිත්වා සල්ලීනස්ස. එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදීති ඉමිනා ආකාරෙන විතක්කො උප්පජ්ජි. කස්මා පන උදපාදීති. අසම්මුඛත්තා දිට්ඨාසෙවනත්තා ච. අයඤ්හි තස්ස පරිනිබ්බානකාලෙ න සම්මුඛා අහොසි, දිට්ඨපුබ්බඤ්චානෙන අස්ස හත්ථකුක්කුච්චාදිපුබ්බාසෙවනං, තාදිසඤ්ච අඛීණාසවානම්පි හොති ඛීණාසවානම්පි පුබ්බපරිචයෙන.

තථා හි පිණ්ඩොලභාරද්වාජො පච්ඡාභත්තං දිවාවිහාරත්ථාය උදෙනස්ස උය්‍යානමෙව ගච්ඡති පුබ්බෙ රාජා හුත්වා තත්ථ පරිචාරෙසීති ඉමිනා පුබ්බපරිචයෙන, ගවම්පතිත්ථෙරො තාවතිංසභවනෙ සුඤ්ඤං දෙවවිමානං ගච්ඡති දෙවපුත්තො හුත්වා තත්ථ පරිචාරෙසීති ඉමිනා පුබ්බපරිචයෙන. පිලින්දවච්ඡො භික්ඛූ වසලවාදෙන සමුදාචරති අබ්බොකිණ්ණානි පඤ්ච ජාතිසතානි බ්‍රාහ්මණො හුත්වා තථා අභාසීති ඉමිනා පුබ්බපරිචයෙන. තස්මා අසම්මුඛත්තා දිට්ඨාසෙවනත්තා චස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි ‘‘පරිනිබ්බුතො නු ඛො මෙ උපජ්ඣායො, උදාහු නො පරිනිබ්බුතො’’ති. තතො පරං උත්තානත්ථමෙව. එකංසං චීවරං කත්වාති එත්ථ පන පුන සණ්ඨාපනෙන එවං වුත්තං. එකංසන්ති ච වාමංසං පාරුපිත්වා ඨිතස්සෙතං අධිවචනං. යතො යථා වාමංසං පාරුපිත්වා ඨිතං හොති, තථා චීවරං කත්වාති එවමස්සත්ථො වෙදිතබ්බො. සෙසං පාකටමෙව.

346. අනොමපඤ්ඤන්ති ඔමං වුච්චති පරිත්තං ලාමකං, න ඔමපඤ්ඤං, අනොමපඤ්ඤං, මහාපඤ්ඤන්ති අත්ථො. දිට්ඨෙව ධම්මෙති පච්චක්ඛමෙව, ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙති වා අත්ථො. විචිකිච්ඡානන්ති එවරූපානං පරිවිතක්කානං. ඤාතොති පාකටො. යසස්සීති ලාභපරිවාරසම්පන්නො අභිනිබ්බුතත්තොති ගුත්තචිත්තො අපරිඩය්හමානචිත්තො වා.

347. තයා කතන්ති නිග්‍රොධමූලෙ නිසින්නත්තා ‘‘නිග්‍රොධකප්පො’’ති වදතා තයා කතන්ති යථා අත්තනා උපලක්ඛෙති, තථා භණති. භගවා පන න නිසින්නත්තා එව තං තථා ආලපි, අපිච ඛො තත්ථ අරහත්තං පත්තත්තා. බ්‍රාහ්මණස්සාති ජාතිං සන්ධාය භණති. සො කිර බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලා පබ්බජිතො. නමස්සං අචරීති නමස්සමානො විහාසි. මුත්‍යපෙක්ඛොති නිබ්බානසඞ්ඛාතං විමුත්තිං අපෙක්ඛමානො, නිබ්බානං පත්ථෙන්තොති වුත්තං හොති. දළ්හධම්මදස්සීති භගවන්තං ආලපති. දළ්හධම්මො හි නිබ්බානං අභිජ්ජනට්ඨෙන, තඤ්ච භගවා දස්සෙති. තස්මා තං ‘‘දළ්හධම්මදස්සී’’ති ආහ.

348. සක්‍යාතිපි භගවන්තමෙව කුලනාමෙන ආලපති. මයම්පි සබ්බෙති නිරවසෙසපරිසං සඞ්ගණ්හිත්වා අත්තානං දස්සෙන්තො භණති. සමන්තචක්ඛූතිපි භගවන්තමෙව සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන ආලපති. සමවට්ඨිතාති සම්මා අවට්ඨිතා ආභොගං කත්වා ඨිතා. නොති අම්හාකං. සවනායාති ඉමස්ස පඤ්හස්ස වෙය්‍යාකරණස්සවනත්ථාය. සොතාති සොතින්ද්‍රියානි. තුවං නො සත්ථා ත්වමනුත්තරොසීති ථුතිවචනමත්තමෙවෙතං.

349. ඡින්දෙව නො විචිකිච්ඡන්ති අකුසලවිචිකිච්ඡාය නිබ්බිචිකිච්ඡො සො, විචිකිච්ඡාපතිරූපකං පන තං පරිවිතක්කං සන්ධායෙවමාහ. බ්‍රූහි මෙතන්ති බ්‍රූහි මෙ එතං, යං මයා යාචිතොසි ‘‘තං සාවකං සක්‍ය, මයම්පි සබ්බෙ අඤ්ඤාතුමිච්ඡාමා’’ති, බ්‍රූවන්තො ච තං බ්‍රාහ්මණං පරිනිබ්බුතං වෙදය භූරිපඤ්ඤ මජ්ඣෙව නො භාස, පරිනිබ්බුතං ඤත්වා මහාපඤ්ඤං භගවා මජ්ඣෙව අම්හාකං සබ්බෙසං භාස, යථා සබ්බෙව මයං ජානෙය්‍යාම. සක්කොව දෙවාන සහස්සනෙත්තොති ඉදං පන ථුතිවචනමෙව. අපිචස්ස අයං අධිප්පායො – යථා සක්කො සහස්සනෙත්තො දෙවානං මජ්ඣෙ තෙහි සක්කච්චං සම්පටිච්ඡිතවචනො භාසති, එවං අම්හාකං මජ්ඣෙ අම්හෙහි සම්පටිච්ඡිතවචනො භාසාති.

350. යෙ කෙචීති ඉමම්පි ගාථං භගවන්තං ථුනන්තොයෙව වත්තුකාමතං ජනෙතුං භණති. තස්සත්ථො යෙ කෙචි අභිජ්ඣාදයො ගන්ථා තෙසං අප්පහානෙ මොහවිචිකිච්ඡානං පහානාභාවතො ‘‘මොහමග්ගා’’ති ච ‘‘අඤ්ඤාණපක්ඛා’’ති ච ‘‘විචිකිච්ඡට්ඨානා’’ති ච වුච්චන්ති. සබ්බෙ තෙ තථාගතං පත්වා තථාගතස්ස දෙසනාබලෙන විද්ධංසිතා න භවන්ති නස්සන්ති. කිං කාරණං? චක්ඛුඤ්හි එතං පරමං නරානං, යස්මා තථාගතො සබ්බගන්ථවිධමනපඤ්ඤාචක්ඛුජනනතො නරානං පරමං චක්ඛුන්ති වුත්තං හොති.

351. නො චෙ හි ජාතූති ඉමම්පි ගාථං ථුනන්තොයෙව වත්තුකාමතං ජනෙන්තොව භණති. තත්ථ ජාතූති එකංසවචනං. පුරිසොති භගවන්තං සන්ධායාහ. ජොතිමන්තොති පඤ්ඤාජොතිසමන්නාගතා සාරිපුත්තාදයො. ඉදං වුත්තං හොති – යදි භගවා යථා පුරත්ථිමාදිභෙදො වාතො අබ්භඝනං විහනති, එවං දෙසනාවෙගෙන කිලෙසෙ න විහනෙය්‍ය. තථා යථා අබ්භඝනෙන නිවුතො ලොකො තමොව හොති එකන්ධකාරො, එවං අඤ්ඤාණනිවුතොපි තමොවස්ස. යෙපි ඉමෙ දානි ජොතිමන්තො ඛායන්ති සාරිපුත්තාදයො, තෙපි නරා න තපෙය්‍යුන්ති.

352. ධීරා චාති ඉමම්පි ගාථං පුරිමනයෙනෙව භණති. තස්සත්ථො ධීරා ච පණ්ඩිතා පුරිසා පජ්ජොතකරා භවන්ති, පඤ්ඤාපජ්ජොතං උප්පාදෙන්ති. තස්මා අහං තං වීර පධානවීරියසමන්නාගතො භගවා තථෙව මඤ්ඤෙ ධීරොති ච පජ්ජොතකරොත්වෙව ච මඤ්ඤාමි. මයඤ්හි විපස්සිනං සබ්බධම්මෙ යථාභූතං පස්සන්තං භගවන්තං ජානන්තා එව උපාගමුම්හා, තස්මා පරිසාසු නො ආවිකරොහි කප්පං, නිග්‍රොධකප්පං ආචික්ඛ පකාසෙහීති.

353. ඛිප්පන්ති ඉමම්පි ගාථං පුරිමනයෙනෙව භණති. තස්සත්ථො ඛිප්පං ගිරං එරය ලහුං අචිරායමානො වචනං භාස, වග්ගුං මනොරමං භගවා. යථා සුවණ්ණහංසො ගොචරපටික්කන්තො ජාතස්සරවනසණ්ඩං දිස්වා ගීවං පග්ගය්හ උච්චාරෙත්වා රත්තතුණ්ඩෙන සණිකං අතරමානො වග්ගුං ගිරං නිකූජති නිච්ඡාරෙති, එවමෙව ත්වම්පි සණිකං නිකූජ, ඉමිනා මහාපුරිසලක්ඛණඤ්ඤතරෙන බින්දුස්සරෙන සුවිකප්පිතෙන සුට්ඨුවිකප්පිතෙන අභිසඞ්ඛතෙන. එතෙ මයං සබ්බෙව උජුගතා අවික්ඛිත්තමානසා හුත්වා තව නිකූජිතං සුණොමාති.

354. පහීනජාතිමරණන්ති ඉමම්පි ගාථං පුරිමනයෙනෙව භණති. තත්ථ න සෙසෙතීති අසෙසො, තං අසෙසං. සොතාපන්නාදයො විය කිඤ්චි අසෙසෙත්වා පහීනජාතිමරණන්ති වුත්තං හොති. නිග්ගය්හාති සුට්ඨු යාචිත්වා නිබන්ධිත්වා. ධොනන්ති ධුතසබ්බපාපං. වදෙස්සාමීති කථාපෙස්සාමි ධම්මං. න කාමකාරො හි පුථුජ්ජනානන්ති පුථුජ්ජනානමෙව හි කාමකාරො නත්ථි, යං පත්ථෙන්ති ඤාතුං වා වත්තුං වා, තං න සක්කොන්ති. සඞ්ඛෙය්‍යකාරො ච තථාගතානන්ති තථාගතානං පන වීමංසකාරො පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමා කිරියා. තෙ යං පත්ථෙන්ති ඤාතුං වා වත්තුං වා, තං සක්කොන්තීති අධිප්පායො.

355. ඉදානි තං සඞ්ඛෙය්‍යකාරං පකාසෙන්තො ‘‘සම්පන්නවෙය්‍යාකරණ’’න්ති ගාථමාහ. තස්සත්ථො – තථා හි තව භගවා ඉදං සමුජ්ජුපඤ්ඤස්ස තත්ථ තත්ථ සමුග්ගහීතං වුත්තං පවත්තිතං සම්පන්නවෙය්‍යාකරණං, ‘‘සන්තතිමහාමත්තො සත්තතාලමත්තං අබ්භුග්ගන්ත්වා පරිනිබ්බායිස්සති, සුප්පබුද්ධො සක්කො සත්තමෙ දිවසෙ පථවිං පවිසිස්සතී’’ති එවමාදීසු අවිපරීතං දිට්ඨං. තතො පන සුට්ඨුතරං අඤ්ජලිං පණාමෙත්වා ආහ – අයමඤ්ජලී පච්ඡිමො සුප්පණාමිතො, අයමපරොපි අඤ්ජලී සුට්ඨුතරං පණාමිතො. මා මොහයීති මා නො අකථනෙන මොහයි ජානං ජානන්තො කප්පස්ස ගතිං. අනොමපඤ්ඤාති භගවන්තං ආලපති.

356. පරොවරන්ති ඉමං පන ගාථං අපරෙනපි පරියායෙන අමොහනමෙව යාචන්තො ආහ. තත්ථ පරොවරන්ති ලොකියලොකුත්තරවසෙන සුන්දරාසුන්දරං දූරෙසන්තිකං වා. අරියධම්මන්ති චතුසච්චධම්මං. විදිත්වාති පටිවිජ්ඣිත්වා. ජානන්ති සබ්බං ඤෙය්‍යධම්මං ජානන්තො. වාචාභිකඞ්ඛාමීති යථා ඝම්මනි ඝම්මතත්තො පුරිසො කිලන්තො තසිතො වාරිං, එවං තෙ වාචං අභිකඞ්ඛාමි. සුතං පවස්සාති සුතසඞ්ඛාතං සද්දායතනං පවස්ස පග්ඝර මුඤ්ච පවත්තෙහි. ‘‘සුතස්ස වස්සා’’තිපි පාඨො, වුත්තප්පකාරස්ස සද්දායතනස්ස වුට්ඨිං වස්සාති අත්ථො.

357. ඉදානි යාදිසං වාචං අභිකඞ්ඛති, තං පකාසෙන්තො –

‘‘යදත්ථිකං බ්‍රහ්මචරියං අචරී,

කප්පායනො කච්චිස්ස තං අමොඝං;

නිබ්බායි සො ආදු සඋපාදිසෙසො,

යථා විමුත්තො අහු තං සුණොමා’’ති. –

ගාථමාහ. තත්ථ කප්පායනොති කප්පමෙව පූජාවසෙන භණති. යථා විමුත්තොති ‘‘කිං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා යථා අසෙක්ඛා, උදාහු උපාදිසෙසාය යථා සෙක්ඛා’’ති පුච්ඡති. සෙසමෙත්ථ පාකටමෙව.

358. එවං ද්වාදසහි ගාථාහි යාචිතො භගවා තං වියාකරොන්තො –

‘‘අච්ඡෙච්ඡි තණ්හං ඉධ නාමරූපෙ, (ඉති භගවා)

කණ්හස්ස සොතං දීඝරත්තානුසයිතං;

අතාරි ජාතිං මරණං අසෙසං,

ඉච්චබ්‍රවී භගවා පඤ්චසෙට්ඨො’’ති. –

ගාථමාහ. තත්ථ පුරිමපදස්ස තාව අත්ථො – යාපි ඉමස්මිං නාමරූපෙ කාමතණ්හාදිභෙදා තණ්හාදීඝරත්තං අප්පහීනට්ඨෙන අනුසයිතා කණ්හනාමකස්ස මාරස්ස ‘‘සොත’’න්තිපි වුච්චති, තං කණ්හස්ස සොතභූතං දීඝරත්තානුසයිතං ඉධ නාමරූපෙ තණ්හං කප්පායනො ඡින්දීති. ඉති භගවාති ඉදං පනෙත්ථ සඞ්ගීතිකාරානං වචනං. අතාරි ජාතිං මරණං අසෙසන්ති සො තං තණ්හං ඡෙත්වා අසෙසං ජාතිමරණං අතාරි, අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායීති දස්සෙති. ඉච්චබ්‍රවී භගවා පඤ්චසෙට්ඨොති වඞ්ගීසෙන පුට්ඨො භගවා එතදවොච පඤ්චන්නං පඨමසිස්සානං පඤ්චවග්ගියානං සෙට්ඨො, පඤ්චහි වා සද්ධාදීහි ඉන්ද්‍රියෙහි, සීලාදීහි වා ධම්මක්ඛන්ධෙහි අතිවිසිට්ඨෙහි චක්ඛූහි ච සෙට්ඨොති සඞ්ගීතිකාරානමෙවිදං වචනං.

359. එවං වුත්තෙ භගවතො භාසිතමභිනන්දමානසො වඞ්ගීසො ‘‘එස සුත්වා’’තිආදිගාථායො ආහ. තත්ථ පඨමගාථාය ඉසිසත්තමාති භගවා ඉසි ච සත්තමො ච උත්තමට්ඨෙන විපස්සීසිඛීවෙස්සභූකකුසන්ධකොණාගමනකස්සපනාමකෙ ඡ ඉසයො අත්තනා සහ සත්ත කරොන්තො පාතුභූතොතිපි ඉසිසත්තමො, තං ආලපන්තො ආහ. න මං වඤ්චෙසීති යස්මා පරිනිබ්බුතො, තස්මා තස්ස පරිනිබ්බුතභාවං ඉච්ඡන්තං මං න වඤ්චෙසි, න විසංවාදෙසීති අත්ථො. සෙසමෙත්ථ පාකටමෙව.

360. දුතියගාථාය යස්මා මුත්‍යපෙක්ඛො විහාසි, තස්මා තං සන්ධායාහ ‘‘යථාවාදී තථාකාරී, අහු බුද්ධස්ස සාවකො’’ති. මච්චුනො ජාලං තතන්ති තෙභූමකවට්ටෙ විත්ථතං මාරස්ස තණ්හාජාලං. මායාවිනොති බහුමායස්ස. ‘‘තථා මායාවිනො’’තිපි කෙචි පඨන්ති, තෙසං යො අනෙකාහි මායාහි අනෙකක්ඛත්තුම්පි භගවන්තං උපසඞ්කමි, තස්ස තථා මායාවිනොති අධිප්පායො.

361. තතියගාථාය ආදීති කාරණං. උපාදානස්සාති වට්ටස්ස. වට්ටඤ්හි උපාදාතබ්බට්ඨෙන ඉධ ‘‘උපාදාන’’න්ති වුත්තං, තස්සෙව උපාදානස්ස ආදිං අවිජ්ජාතණ්හාදිභෙදං කාරණං අද්දස කප්පොති එවං වත්තුං වට්ටති භගවාති අධිප්පායෙන වදති. අච්චගා වතාති අතික්කන්තො වත. මච්චුධෙය්‍යන්ති මච්චු එත්ථ ධියතීති මච්චුධෙය්‍යං, තෙභූමකවට්ටස්සෙතං අධිවචනං. තං සුදුත්තරං මච්චුධෙය්‍යං අච්චගා වතාති වෙදජාතො භණති. සෙසමෙත්ථ පාකටමෙවාති.

පරමත්ථජොතිකාය ඛුද්දක-අට්ඨකථාය

සුත්තනිපාත-අට්ඨකථාය නිග්‍රොධකප්පසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.