10. ධාතුවිවණ්ණපෙතවත්ථුවණ්ණනා
අන්තලික්ඛස්මිං තිට්ඨන්තොති ඉදං ධාතුවිවණ්ණපෙතවත්ථු. භගවති කුසිනාරායං උපවත්තනෙ මල්ලානං සාලවනෙ යමකසාලානමන්තරෙ පරිනිබ්බුතෙ ධාතුවිභාගෙ ච කතෙ රාජා අජාතසත්තු අත්තනා ලද්ධධාතුභාගං ගහෙත්වා සත්ත වස්සානි සත්ත ච මාසෙ සත්ත ච දිවසෙ බුද්ධගුණෙ අනුස්සරන්තො උළාරපූජං පවත්තෙසි. තත්ථ අසඞ්ඛෙය්‍යා අප්පමෙය්‍යා මනුස්සා චිත්තානි පසාදෙත්වා සග්ගූපගා අහෙසුං, ඡළාසීතිමත්තානි පන පුරිසසහස්සානි චිරකාලභාවිතෙන අස්සද්ධියෙන මිච්ඡාදස්සනෙන ච විපල්ලත්ථචිත්තා පසාදනීයෙපි ඨානෙ අත්තනො චිත්තානි පදොසෙත්වා පෙතෙසු උප්පජ්ජිංසු. තස්මිංයෙව රාජගහෙ අඤ්ඤතරස්ස විභවසම්පන්නස්ස කුටුම්බිකස්ස භරියා ධීතා සුණිසා ච පසන්නචිත්තා ‘‘ධාතුපූජං කරිස්සාමා’’ති ගන්ධපුප්ඵාදීනි ගහෙත්වා ධාතුට්ඨානං ගන්තුං ආරද්ධා. සො කුටුම්බිකො ‘‘කිං අට්ඨිකානං පූජනෙනා’’ති තා පරිභාසෙත්වා ධාතුපූජං විවණ්ණෙසි. තාපි තස්ස වචනං අනාදියිත්වා තත්ථ ගන්ත්වා ධාතුපූජං කත්වා ගෙහං ආගතා තාදිසෙන රොගෙන අභිභූතා නචිරස්සෙව කාලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. සො පන කොධෙන අභිභූතො නචිරස්සෙව කාලං කත්වා තෙන පාපකම්මෙන පෙතෙසු නිබ්බත්ති.
අථෙකදිවසං ආයස්මා මහාකස්සපො සත්තෙසු අනුකම්පාය තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛාසි, යථා මනුස්සා තෙ පෙතෙ තා ච දෙවතායො පස්සන්ති. තථා පන කත්වා චෙතියඞ්ගණෙ ඨිතො තං ධාතුවිවණ්ණකං පෙතං තීහි ගාථාහි පුච්ඡි. තස්ස සො පෙතො බ්‍යාකාසි –
507. ‘‘අන්තලික්ඛස්මිං තිට්ඨන්තො, දුග්ගන්ධො පූති වායසි;
මුඛඤ්ච තෙ කිමයො පූතිගන්ධං, ඛාදන්ති කිං කම්මමකාසි පුබ්බෙ.
508. ‘‘තතො සත්ථං ගහෙත්වාන, ඔක්කන්තන්ති පුනප්පුනං;
ඛාරෙන පරිප්ඵොසිත්වා, ඔක්කන්තන්ති පුනප්පුනං.
509. ‘‘කිං නු කායෙන වාචාය, මනසා දුක්කටං කතං;
කිස්සකම්මවිපාකෙන, ඉදං දුක්ඛං නිගච්ඡසී’’ති.
510. ‘‘අහං රාජගහෙ රම්මෙ, රමණීයෙ ගිරිබ්බජෙ;
ඉස්සරො ධනධඤ්ඤස්ස, සුපහූතස්ස මාරිස.
511. ‘‘තස්සායං මෙ භරියා ච, ධීතා ච සුණිසා ච මෙ;
තා මාලං උප්පලඤ්චාපි, පච්චග්ඝඤ්ච විලෙපනං;
ථූපං හරන්තියො වාරෙසිං, තං පාපං පකතං මයා.
512. ‘‘ඡළාසීතිසහස්සානි, මයං පච්චත්තවෙදනා;
ථූපපූජං විවණ්ණෙත්වා, පච්චාම නිරයෙ භුසං.
513. ‘‘යෙ ච ඛො ථූපපූජාය, වත්තන්තෙ අරහතො මහෙ;
ආදීනවං පකාසෙන්ති, විවෙචයෙථ නෙ තතො.
514. ‘‘ඉමා ච පස්ස අයන්තියො, මාලධාරී අලඞ්කතා;
මාලාවිපාකංනුභොන්තියො, සමිද්ධා ච තා යසස්සිනියො.
515. ‘‘තඤ්ච දිස්වාන අච්ඡෙරං, අබ්භුතං ලොමහංසනං;
නමො කරොන්ති සප්පඤ්ඤා, වන්දන්ති තං මහාමුනිං.
516. ‘‘සොහං නූන ඉතො ගන්ත්වා, යොනිං ලද්ධාන මානුසිං;
ථූපපූජං කරිස්සාමි, අප්පමත්තො පුනප්පුන’’න්ති.
507-8. තත්ථ දුග්ගන්ධොති අනිට්ඨගන්ධො, කුණපගන්ධගන්ධීති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘පූති වායසී’’ති. තතොති දුග්ගන්ධවායනතො කිමීහි ඛායිතබ්බතො ච උපරි. සත්තං ගහෙත්වාන, ඔක්කන්තන්ති පුනප්පුනන්ති කම්මසඤ්චොදිතා සත්තා නිසිතධාරං සත්ථං ගහෙත්වා පුනප්පුනං තං වණමුඛං අවකන්තන්ති. ඛාරෙන පරිප්ඵොසිත්වා, ඔක්කන්තන්ති පුනප්පුනන්ති අවකන්තිතට්ඨානෙ ඛාරොදකෙන ආසිඤ්චිත්වා පුනප්පුනම්පි අවකන්තන්ති.
510. ඉස්සරො ධනධඤ්ඤස්ස, සුපහූතස්සාති අතිවිය පහූතස්ස ධනස්ස ධඤ්ඤස්ස ච ඉස්සරො සාමී, අඩ්ඪො මහද්ධනොති අත්ථො.
511. තස්සායං මෙ භරියා ච, ධීතා ච සුණිසා චාති තස්ස මය්හං අයං පුරිමත්තභාවෙ භරියා, අයං ධීතා, අයං සුණිසා. තා දෙවභූතා ආකාසෙ ඨිතාති දස්සෙන්තො වදති. පච්චග්ඝන්ති අභිනවං. ථූපං හරන්තියො වාරෙසින්ති ථූපං පූජෙතුං උපනෙන්තියො ධාතුං විවණ්ණෙන්තො පටික්ඛිපිං. තං පාපං පකතං මයාති තං ධාතුවිවණ්ණනපාපං කතං සමාචරිතං මයාති විප්පටිසාරප්පත්තො වදති.
512. ඡළාසීතිසහස්සානීති ඡසහස්සාධිකා අසීතිසහස්සමත්තා. මයන්ති තෙ පෙතෙ අත්තනා සද්ධිං සඞ්ගහෙත්වා වදති. පච්චත්තවෙදනාති විසුං විසුං අනුභුය්‍යමානදුක්ඛවෙදනා. නිරයෙති බලදුක්ඛතාය පෙත්තිවිසයං නිරයසදිසං කත්වා ආහ.
513. යෙ ච ඛො ථූපපූජාය, වත්තන්තෙ අරහතො මහෙති අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ථූපං උද්දිස්ස පූජාමහෙ පවත්තමානෙ අහං විය යෙ ථූපපූජාය ආදීනවං දොසං පකාසෙන්ති. තෙ පුග්ගලෙ තතො පුඤ්ඤතො විවෙචයෙථ විවෙචාපයෙථ, පරිබාහිරෙ ජනයෙථාති අඤ්ඤාපදෙසෙන අත්තනො මහාජානියතං විභාවෙති.
514. ආයන්තියොති ආකාසෙන ආගච්ඡන්තියො. මාලාවිපාකන්ති ථූපෙ කතමාලාපූජාය විපාකං ඵලං. සමිද්ධාති දිබ්බසම්පත්තියා සමිද්ධා. තා යසස්සිනියොති තා පරිවාරවන්තියො.
515. තඤ්ච දිස්වානාති තස්ස අතිපරිත්තස්ස පූජාපුඤ්ඤස්ස අච්ඡරියං අබ්භුතං ලොමහංසනං අතිඋළාරං විපාකවිසෙසං දිස්වා. නමො කරොන්ති සප්පඤ්ඤා, වන්දන්ති තං මහාමුනින්ති, භන්තෙ කස්සප, ඉමා ඉත්ථියො තං උත්තමපුඤ්ඤක්ඛෙත්තභූතං වන්දන්ති අභිවාදෙන්ති, නමො කරොන්ති නමක්කාරඤ්ච කරොන්තීති අත්ථො.
516. අථ සො පෙතො සංවිග්ගමානසො සංවෙගානුරූපං ආයතිං අත්තනා කාතබ්බං දස්සෙන්තො ‘‘සොහං නූනා’’ති ගාථමාහ. තං උත්තානත්ථමෙව.
එවං පෙතෙන වුත්තො මහාකස්සපො තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා සම්පත්තපරිසාය ධම්මං දෙසෙසි.
ධාතුවිවණ්ණපෙතවත්ථුවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
ඉති ඛුද්දක-අට්ඨකථාය පෙතවත්ථුස්මිං
දසවත්ථුපටිමණ්ඩිතස්ස
තතියස්ස චූළවග්ගස්ස අත්ථසංවණ්ණනා නිට්ඨිතා.