2. සච්චකථා

සච්චකථාවණ්ණනා

8. ඉදානි යුගනද්ධගුණස්ස අරියමග්ගස්ස වසෙන සච්චට්ඨං සච්චපටිවෙධවිසෙසං සච්චලක්ඛණාදිවිධානඤ්ච දස්සෙන්තෙන කථිතාය සුත්තන්තපුබ්බඞ්ගමාය සච්චකථාය අපුබ්බත්ථානුවණ්ණනා. තත්ථ සුත්තන්තෙ තාව තථානීති යථාසභාවවසෙන තච්ඡානි. යථාසභාවභූතානෙව හි ධම්මජාතානි සච්චට්ඨෙන සච්චානි. සච්චට්ඨො පඨමඤාණනිද්දෙසවණ්ණනායං වුත්තො. අවිතථානීති වුත්තසභාවෙ විපරියායවිරහිතානි. න හි සච්චානි අසච්චානි නාම හොන්ති. අනඤ්ඤථානීති අඤ්ඤසභාවවිරහිතානි. න හි අසච්චානි සච්චානි නාම හොන්ති. ඉදං දුක්ඛන්ති, භික්ඛවෙ, තථමෙතන්ති භික්ඛවෙ, ඉදං දුක්ඛන්ති යං වුච්චති, එතං යථාසභාවත්තා තථං. දුක්ඛමෙව හි දුක්ඛං. වුත්තසභාවෙ විපරියායාභාවතො අවිතථං. න හි දුක්ඛං අදුක්ඛං නාම හොති. අඤ්ඤසභාවවිරහිතත්තා අනඤ්ඤථං. න හි දුක්ඛං සමුදයාදිසභාවං හොති. සමුදයාදීසුපි එසෙව නයො.

1. පඨමසුත්තන්තනිද්දෙසවණ්ණනා

තථට්ඨෙනාති යථාසභාවට්ඨෙන. පීළනට්ඨාදයො ඤාණකථායං වුත්තත්ථායෙව.

9. එකප්පටිවෙධානීති එකෙන මග්ගඤාණෙන පටිවෙධො, එකතො වා පටිවෙධො එතෙසන්ති එකප්පටිවෙධානි. අනත්තට්ඨෙනාති චතුන්නම්පි සච්චානං අත්තවිරහිතත්තා අනත්තට්ඨෙන. වුත්තඤ්හෙතං විසුද්ධිමග්ගෙ (විසුද්ධි. 2.567) – පරමත්ථතො හි සබ්බානෙව සච්චානි වෙදකකාරකනිබ්බුතගමකාභාවතො සුඤ්ඤානීති වෙදිතබ්බානි. තෙනෙතං වුච්චති –

‘‘දුක්ඛමෙව හි, න කොචි දුක්ඛිතො, කාරකො න, කිරියාව විජ්ජති;

අත්ථි නිබ්බුති, න නිබ්බුතො පුමා, මග්ගමත්ථි, ගමකො න විජ්ජතී’’ති. (විසුද්ධි. 2.567);

අථ වා –

‘‘ධුවසුභසුඛත්තසුඤ්ඤං, පුරිමද්වයමත්තසුඤ්ඤමමතපදං;

ධුවසුඛඅත්තවිරහිතො, මග්ගො ඉති සුඤ්ඤතා තෙසූ’’ති. (විසුද්ධි. 2.567);

සච්චට්ඨෙනාති අවිසංවාදකට්ඨෙන. පටිවෙධට්ඨෙනාති මග්ගක්ඛණෙ පටිවිජ්ඣිතබ්බට්ඨෙන. එකසඞ්ගහිතානීති තථට්ඨාදිනා එකෙකෙනෙව අත්ථෙන සඞ්ගහිතානි, එකගණනං ගතානීති අත්ථො. යං එකසඞ්ගහිතං, තං එකත්තන්ති යස්මා එකෙන සඞ්ගහිතං, තස්මා එකත්තන්ති අත්ථො. සච්චානං බහුත්තෙපි එකත්තමපෙක්ඛිත්වා එකවචනං කතං. එකත්තං එකෙන ඤාණෙන පටිවිජ්ඣතීති පුබ්බභාගෙ චතුන්නං සච්චානං නානත්තෙකත්තං ස්වාවත්ථිතං වවත්ථපෙත්වා ඨිතො මග්ගක්ඛණෙ එකෙන මග්ගඤාණෙන තථට්ඨාදිතංතංඑකත්තං පටිවිජ්ඣති. කථං? නිරොධසච්චස්ස තථට්ඨාදිකෙ එකත්තෙ පටිවිද්ධෙ සෙසසච්චානම්පි තථට්ඨාදිකං එකත්තං පටිවිද්ධමෙව හොති. යථා පුබ්බභාගෙ පඤ්චන්නං ඛන්ධානං නානත්තෙකත්තං ස්වාවත්ථිතං වවත්ථපෙත්වා ඨිතස්ස මග්ගවුට්ඨානකාලෙ අනිච්චතො වා දුක්ඛතො වා අනත්තතො වා වුට්ඨහන්තස්ස එකස්මිම්පි ඛන්ධෙ අනිච්චාදිතො දිට්ඨෙ සෙසඛන්ධාපි අනිච්චාදිතො දිට්ඨාව හොන්ති, එවමිදන්ති දට්ඨබ්බං. දුක්ඛස්ස දුක්ඛට්ඨො තථට්ඨොති දුක්ඛසච්චස්ස පීළනට්ඨාදිකො චතුබ්බිධො අත්ථො සභාවට්ඨෙන තථට්ඨො. සෙසසච්චෙසුපි එසෙව නයො. සොයෙව චතුබ්බිධො අත්ථො අත්තාභාවතො අනත්තට්ඨො. වුත්තසභාවෙ අවිසංවාදකතො සච්චට්ඨො. මග්ගක්ඛණෙ පටිවිජ්ඣිතබ්බතො පටිවෙධට්ඨො වුත්තොති වෙදිතබ්බං.

10. යං අනිච්චන්තිආදි සාමඤ්ඤලක්ඛණපුබ්බඞ්ගමං කත්වා දස්සිතං. තත්ථ යං අනිච්චං, තං දුක්ඛං. යං දුක්ඛං, තං අනිච්චන්ති දුක්ඛසමුදයමග්ගා ගහිතා. තානි හි තීණි සච්චානි අනිච්චානි චෙව අනිච්චත්තා දුක්ඛානි ච. යං අනිච්චඤ්ච දුක්ඛඤ්ච, තං අනත්තාති තානියෙව තීණි ගහිතානි. යං අනිච්චඤ්ච දුක්ඛඤ්ච අනත්තා චාති තෙහි තීහි සහ නිරොධසච්චඤ්ච සඞ්ගහිතං. චත්තාරිපි හි අනත්තායෙව. තං තථන්ති තං සච්චචතුක්කං සභාවභූතං. තං සච්චන්ති තදෙව සච්චචතුක්කං යථාසභාවෙ අවිසංවාදකං. නවහාකාරෙහීතිආදීසු ‘‘සබ්බං, භික්ඛවෙ, අභිඤ්ඤෙය්‍ය’’න්ති (පටි. ම. 1.3; සං. නි. 4.46) වචනතො අභිඤ්ඤට්ඨෙන, දුක්ඛස්ස පරිඤ්ඤට්ඨෙ, සමුදයස්ස පහානට්ඨෙ, මග්ගස්ස භාවනට්ඨෙ, නිරොධස්ස සච්ඡිකිරියට්ඨෙ ආවෙනිකෙපි ඉධ චතූසුපි සච්චෙසු ඤාතපරිඤ්ඤාසබ්භාවතො පරිඤ්ඤට්ඨෙන, චතුසච්චදස්සනෙන පහානසබ්භාවතො පහානට්ඨෙන, චතුසච්චභාවනාසබ්භාවතො භාවනට්ඨෙන, චතුන්නං සච්චානං සච්ඡිකිරියසබ්භාවතො සච්ඡිකිරියට්ඨෙනාති නිද්දිට්ඨන්ති වෙදිතබ්බං. නවහාකාරෙහි තථට්ඨෙනාතිආදීසු පඨමං වුත්තනයෙනෙව යොජනා කාතබ්බා.

11. ද්වාදසහි ආකාරෙහීතිආදීසු තථට්ඨාදයො ඤාණකථායං වුත්තත්ථා. එතෙසං නිද්දෙසෙපි වුත්තනයෙනෙව යොජනා වෙදිතබ්බා.

12. සච්චානං කති ලක්ඛණානීතිආදීසු උපරි වත්තබ්බානි ඡ ලක්ඛණානි සඞ්ඛතාසඞ්ඛතවසෙන ද්විධා භින්දිත්වා ද්වෙ ලක්ඛණානීති ආහ. තත්ථ සඞ්ඛතලක්ඛණඤ්ච අසඞ්ඛතලක්ඛණඤ්චාති ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛතස්ස සඞ්ඛතලක්ඛණානි උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති. තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අසඞ්ඛතස්ස අසඞ්ඛතලක්ඛණානි න උප්පාදො පඤ්ඤායති, න වයො පඤ්ඤායති, න ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතී’’ති (අ. නි. 3.47-48) එවං වුත්තං සඞ්ඛතස්ස සඞ්ඛතමිති ලක්ඛණඤ්ච අසඞ්ඛතස්ස අසඞ්ඛතමිති ලක්ඛණඤ්ච. සඞ්ඛතං පන න ලක්ඛණං, ලක්ඛණං න සඞ්ඛතං. න ච සඞ්ඛතං විනා ලක්ඛණං පඤ්ඤාපෙතුං සක්කා, නපි ලක්ඛණං විනා සඞ්ඛතං. ලක්ඛණෙන පන සඞ්ඛතං පාකටං හොති.

පුන තදෙව ලක්ඛණද්වයං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ඡ ලක්ඛණානීති ආහ. සඞ්ඛතානං සච්චානන්ති දුක්ඛසමුදයමග්ගසච්චානං. තානි හි පච්චයෙහි සඞ්ගම්ම කතත්තා සඞ්ඛතානි. උප්පාදොති ජාති. පඤ්ඤායතීති ජානීයති. වයොති භඞ්ගො. ඨිතානං අඤ්ඤථත්තන්ති ඨිතිප්පත්තානං අඤ්ඤථාභාවො ජරා. තිණ්ණං සඞ්ඛතසච්චානං නිප්ඵන්නත්තා උප්පාදවයඤ්ඤථත්තං වුත්තං, තෙසංයෙව පන උප්පාදස්ස, ජරාය භඞ්ගස්ස ච අනිප්ඵන්නත්තා උප්පාදවයඤ්ඤථත්තං න වත්තබ්බං. සඞ්ඛතනිස්සිතත්තා උප්පාදවයඤ්ඤථත්තං න පඤ්ඤායතීති න වත්තබ්බං. සඞ්ඛතවිකාරත්තා පන සඞ්ඛතන්ති වත්තබ්බං. දුක්ඛසමුදයානං උප්පාදජරාභඞ්ගා සච්චපරියාපන්නා, මග්ගසච්චස්ස උප්පාදජරාභඞ්ගා න සච්චපරියාපන්නාති වදන්ති. තත්ථ ‘‘සඞ්ඛතානං උප්පාදක්ඛණෙ සඞ්ඛතාපි උප්පාදලක්ඛණම්පි කාලසඞ්ඛාතො තස්ස ඛණොපි පඤ්ඤායති, උප්පාදෙ වීතිවත්තෙ සඞ්ඛතාපි ජරාලක්ඛණම්පි කාලසඞ්ඛාතො තස්ස ඛණොපි පඤ්ඤායති, භඞ්ගක්ඛණෙ සඞ්ඛතාපි ජරාපි භඞ්ගලක්ඛණම්පි කාලසඞ්ඛාතො තස්ස ඛණොපි පඤ්ඤායතී’’ති ඛන්ධකවග්ගට්ඨකථායං (සං. නි. අට්ඨ. 2.3.37-38) වුත්තං. අසඞ්ඛතස්ස සච්චස්සාති නිරොධසච්චස්ස. තඤ්හි පච්චයෙහි සමාගම්ම අකතත්තා සයමෙව නිප්ඵන්නන්ති අසඞ්ඛතං. ඨිතස්සාති නිච්චත්තා ඨිතස්ස, න ඨානප්පත්තත්තා. පුන තදෙව ලක්ඛණද්වයං විත්ථාරතො දස්සෙන්තො ද්වාදස ලක්ඛණානීති ආහ.

චතුන්නං සච්චානං කති කුසලාතිආදීසු අබ්‍යාකතන්ති විපාකාබ්‍යාකතං කිරියාබ්‍යාකතං රූපාබ්‍යාකතං නිබ්බානාබ්‍යාකතන්ති චතූසු අබ්‍යාකතෙසු නිබ්බානාබ්‍යාකතං. චත්තාරිපි හි කුසලාකුසලලක්ඛණෙන න බ්‍යාකතත්තා අබ්‍යාකතානි. සියා කුසලන්ති කාමාවචරරූපාවචරාරූපාවචරකුසලානං වසෙන කුසලම්පි භවෙය්‍ය. සියා අකුසලන්ති තණ්හං ඨපෙත්වා සෙසාකුසලවසෙන. සියා අබ්‍යාකතන්ති කාමාවචරරූපාවචරාරූපාවචරවිපාකකිරියානං රූපානඤ්ච වසෙන. සියා තීණි සච්චානීතිආදීසු සඞ්ගහිතානීති ගණිතානි. වත්ථුවසෙනාති අකුසලකුසලාබ්‍යාකතදුක්ඛසමුදයනිරොධමග්ගසඞ්ඛාතවත්ථුවසෙන. යං දුක්ඛසච්චං අකුසලන්ති ඨපෙත්වා තණ්හං අවසෙසං අකුසලං. අකුසලට්ඨෙන ද්වෙ සච්චානි එකසච්චෙන සඞ්ගහිතානීති ඉමානි ද්වෙ දුක්ඛසමුදයසච්චානි අකුසලට්ඨෙන එකසච්චෙන සඞ්ගහිතානි, අකුසලසච්චං නාම හොතීති අත්ථො. එකසච්චං ද්වීහි සච්චෙහි සඞ්ගහිතන්ති එකං අකුසලසච්චං ද්වීහි දුක්ඛසමුදයසච්චෙහි සඞ්ගහිතං. යං දුක්ඛසච්චං කුසලන්ති තෙභූමකං කුසලං. ඉමානි ද්වෙ දුක්ඛමග්ගසච්චානි කුසලට්ඨෙන එකසච්චෙන සඞ්ගහිතානි, කුසලසච්චං නාම හොති. එකං කුසලසච්චං ද්වීහි දුක්ඛමග්ගසච්චෙහි සඞ්ගහිතං. යං දුක්ඛසච්චං අබ්‍යාකතන්ති තෙභූමකවිපාකකිරියා රූපඤ්ච. ඉමානි ද්වෙ දුක්ඛනිරොධසච්චානි අබ්‍යාකතට්ඨෙන එකසච්චෙන සඞ්ගහිතානි, එකං අබ්‍යාකතසච්චං නාම හොති. එකං අබ්‍යාකතසච්චං ද්වීහි දුක්ඛනිරොධසච්චෙහි සඞ්ගහිතං. තීණි සච්චානි එකසච්චෙන සඞ්ගහිතානීති සමුදයමග්ගනිරොධසච්චානි එකෙන අකුසලකුසලාබ්‍යාකතභූතෙන දුක්ඛසච්චෙන සඞ්ගහිතානි. එකං සච්චං තීහි සච්චෙහි සඞ්ගහිතන්ති එකං දුක්ඛසච්චං විසුං අකුසලකුසලඅබ්‍යාකතභූතෙහි සමුදයමග්ගනිරොධසච්චෙහි සඞ්ගහිතං. කෙචි පන ‘‘දුක්ඛසමුදයසච්චානි අකුසලට්ඨෙන සමුදයසච්චෙන සඞ්ගහිතානි, දුක්ඛමග්ගසච්චානි කුසලට්ඨෙන මග්ගසච්චෙන සඞ්ගහිතානි, න දස්සනට්ඨෙන. දුක්ඛනිරොධසච්චානි අබ්‍යාකතට්ඨෙන නිරොධසච්චෙන සඞ්ගහිතානි, න අසඞ්ඛතට්ඨෙනා’’ති වණ්ණයන්ති.

2. දුතියසුත්තන්තපාළිවණ්ණනා

13. පුන අඤ්ඤස්ස සුත්තන්තස්ස අත්ථවසෙන සච්චප්පටිවෙධං නිද්දිසිතුකාමො පුබ්බෙ මෙ, භික්ඛවෙතිආදිකං සුත්තන්තං ආහරිත්වා දස්සෙසි. තත්ථ පුබ්බෙ මෙ, භික්ඛවෙ, සම්බොධාති භික්ඛවෙ, මම සම්බොධිතො සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණතො පුබ්බෙ. අනභිසම්බුද්ධස්සාති සබ්බධම්මෙ අප්පටිවිද්ධස්ස. බොධිසත්තස්සෙව සතොති බොධිසත්තභූතස්සෙව. එතදහොසීති බොධිපල්ලඞ්කෙ නිසින්නස්ස එතං පරිවිතක්කිතං අහොසි. අස්සාදොති අස්සාදීයතීති අස්සාදො. ආදීනවොති දොසො. නිස්සරණන්ති අපගමනං. සුඛන්ති සුඛයතීති සුඛං, යස්සුප්පජ්ජති, තං සුඛිතං කරොතීති අත්ථො. සොමනස්සන්ති පීතිසොමනස්සයොගතො සොභනං මනො අස්සාති සුමනො, සුමනස්ස භාවො සොමනස්සං, සුඛමෙව පීතියොගතො විසෙසිතං. අනිච්චන්ති අද්ධුවං. දුක්ඛන්ති දුක්ඛවත්ථුත්තා සඞ්ඛාරදුක්ඛත්තා ච දුක්ඛං. විපරිණාමධම්මන්ති අවසී හුත්වා ජරාභඞ්ගවසෙන පරිවත්තනපකතිකං. එතෙන අනත්තභාවො වුත්තො හොති. ඡන්දරාගවිනයොති ඡන්දසඞ්ඛාතස්ස රාගස්ස සංවරණං, න වණ්ණරාගස්ස. ඡන්දරාගප්පහානන්ති තස්සෙව ඡන්දරාගස්ස පජහනං.

යාවකීවඤ්චාතිආදීසු යාව ඉමෙසං පඤ්චන්නං උපාදානක්ඛන්ධානං…පෙ… යථාභූතං නාබ්භඤ්ඤාසිං න අධිකෙන ඤාණෙන පටිවිජ්ඣිං, තාව අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අනුත්තරං සබ්බඤ්ඤුභාවං අභිසම්බුද්ධො අභිසමෙතාවී අරහන්ති නෙවාහං පච්චඤ්ඤාසිං නෙව පටිඤ්ඤං අකාසින්ති සම්බන්ධතො අත්ථො. කීවඤ්චාති නිපාතමත්තං. යතොති යස්මා, යදා වා. අථාති අනන්තරං. ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදීති දස්සනකිච්චකරණෙන දස්සනසඞ්ඛාතං පච්චවෙක්ඛණඤාණඤ්ච මෙ උප්පජ්ජි. අකුප්පාති කොපෙතුං චාලෙතුං අසක්කුණෙය්‍යා. විමුත්තීති අරහත්තඵලවිමුත්ති. එතාය එව ඵලපච්චවෙක්ඛණාය මග්ගනිබ්බානපච්චවෙක්ඛණාපි වුත්තාව හොන්ති. අයමන්තිමා ජාතීති අයං පච්ඡිමා ඛන්ධප්පවත්ති. නත්ථිදානි පුනබ්භවොති ඉදානි පුන උප්පත්ති නත්ථි. එතෙන පහීනකිලෙසපච්චවෙක්ඛණා වුත්තා. අරහතො හි අවසිට්ඨකිලෙසපච්චවෙක්ඛණා න හොති.

3. දුතියසුත්තන්තනිද්දෙසවණ්ණනා

14. සච්චප්පටිවෙධඤාණයොජනක්කමෙ ච අයං රූපස්ස අස්සාදොති පහානප්පටිවෙධොති පුබ්බභාගෙ ‘‘අයං තණ්හාසම්පයුත්තො රූපස්ස අස්සාදො’’ති ඤත්වා මග්ගක්ඛණෙ සමුදයප්පහානසඞ්ඛාතො සමුදයසච්චප්පටිවෙධො. සමුදයසච්චන්ති සමුදයසච්චප්පටිවෙධඤාණං. අරියසච්චාරම්මණඤාණම්පි හි ‘‘යෙ කෙචි කුසලා ධම්මා, සබ්බෙ තෙ චතූසු අරියසච්චෙසු සඞ්ගහං ගච්ඡන්තී’’තිආදීසු (ම. නි. 1.300) විය ‘‘සච්ච’’න්ති වුච්චති. අයං රූපස්ස ආදීනවොති පරිඤ්ඤාපටිවෙධොති පුබ්බභාගෙ ‘‘අයං රූපස්ස ආදීනවො’’ති ඤත්වා මග්ගක්ඛණෙ දුක්ඛපරිඤ්ඤාසඞ්ඛාතො දුක්ඛසච්චප්පටිවෙධො. දුක්ඛසච්චන්ති දුක්ඛසච්චප්පටිවෙධඤාණං. ඉදං රූපස්ස නිස්සරණන්ති සච්ඡිකිරියාපටිවෙධොති පුබ්බභාගෙ ‘‘ඉදං රූපස්ස නිස්සරණ’’න්ති ඤත්වා මග්ගක්ඛණෙ නිරොධසච්ඡිකිරියාසඞ්ඛාතො නිරොධසච්චප්පටිවෙධො. නිරොධසච්චන්ති නිරොධසච්චාරම්මණං නිරොධසච්චප්පටිවෙධඤාණං. යා ඉමෙසු තීසු ඨානෙසූති ඉමෙසු යථාවුත්තෙසු තීසු සමුදයදුක්ඛනිරොධෙසු පටිවෙධවසෙන පවත්තා යා දිට්ඨි යො සඞ්කප්පොති යොජනා. භාවනාපටිවෙධොති අයං මග්ගභාවනාසඞ්ඛාතො මග්ගසච්චප්පටිවෙධො. මග්ගසච්චන්ති මග්ගසච්චප්පටිවෙධඤාණං.

15. පුන අපරෙන පරියායෙන සච්චානි ච සච්චප්පටිවෙධඤ්ච දස්සෙන්තො සච්චන්ති කතිහාකාරෙහි සච්චන්තිආදිමාහ. තත්ථ යස්මා සබ්බෙපි සබ්බඤ්ඤුබොධිසත්තා බොධිපල්ලඞ්කෙ නිසින්නා ජරාමරණාදිකස්ස දුක්ඛසච්චස්ස ජාතිආදිකං සමුදයසච්චං ‘‘කිං නු ඛො’’ති එසන්ති, තථා එසන්තා ච ජරාමරණාදිකස්ස දුක්ඛසච්චස්ස ජාතිආදිකං සමුදයසච්චං ‘‘පච්චයො’’ති වවත්ථපෙන්තො පරිග්ගණ්හන්ති, තස්මා සා ච එසනා සො ච පරිග්ගහො සච්චානං එසනත්තා පරිග්ගහත්තා ච ‘‘සච්ච’’න්ති කත්වා එසනට්ඨෙන පරිග්ගහට්ඨෙනාති වුත්තං. අයඤ්ච විධි පච්චෙකබුද්ධානම්පි පච්චයපරිග්ගහෙ ලබ්භතියෙව, සාවකානං පන අනුස්සවවසෙන පච්චයපරිග්ගහෙ ලබ්භති. පටිවෙධට්ඨෙනාති පුබ්බභාගෙ තථා එසිතානං පරිග්ගහිතානඤ්ච මග්ගක්ඛණෙ එකපටිවෙධට්ඨෙන.

කිංනිදානන්තිආදීසු නිදානාදීනි සබ්බානි කාරණවෙවචනානි. කාරණඤ්හි යස්මා ඵලං නිදෙති ‘‘හන්ද නං ගණ්හථා’’ති අප්පෙති විය, තස්මා ‘‘නිදාන’’න්ති වුච්චති. යස්මා ඵලං තතො සමුදෙති, ජායති, පභවති; තස්මා සමුදයො, ජාති, පභවොති වුච්චති. අයං පනෙත්ථ අත්ථො – කිං නිදානං එතස්සාති කිංනිදානං. කො සමුදයො එතස්සාති කිංසමුදයං. කා ජාති එතස්සාති කිංජාතිකං. කො පභවො එතස්සාති කිංපභවං. යස්මා පන තස්ස ජාති යථාවුත්තෙන අත්ථෙන නිදානඤ්චෙව සමුදයො ච ජාති ච පභවො ච, තස්මා ජාතිනිදානන්තිආදිමාහ. ජරාමරණන්ති දුක්ඛසච්චං. ජරාමරණසමුදයන්ති තස්ස පච්චයං සමුදයසච්චං. ජරාමරණනිරොධන්ති නිරොධසච්චං. ජරාමරණනිරොධගාමිනිං පටිපදන්ති මග්ගසච්චං. ඉමිනාව නයෙන සබ්බපදෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො.

16. නිරොධප්පජානනාති ආරම්මණකරණෙන නිරොධස්ස පජානනා. ජාති සියා දුක්ඛසච්චං, සියා සමුදයසච්චන්ති භවපච්චයා පඤ්ඤායනට්ඨෙන දුක්ඛසච්චං, ජරාමරණස්ස පච්චයට්ඨෙන සමුදයසච්චං. එස නයො සෙසෙසුපි. අවිජ්ජා සියා දුක්ඛසච්චන්ති පන ආසවසමුදයා අවිජ්ජාසමුදයට්ඨෙනාති.

සච්චකථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.