11. පරොසතවග්ගො

[101] 1. පරොසතජාතකවණ්ණනා

101. ‘‘පරොසතඤ්චෙපි සමාගතානං, ඣායෙය්‍යුං තෙ වස්සසතං අපඤ්ඤා;

එකොව සෙය්‍යො පුරිසො සපඤ්ඤො, යො භාසිතස්ස විජානාති අත්ථ’’න්ති. –

ඉදං ජාතකං වත්ථුතො ච වෙය්‍යාකරණතො ච සමොධානතො ච පරොසහස්සජාතකසදිසමෙව. කෙවලඤ්හෙත්ථ ‘‘ඣායෙය්‍යු’’න්ති පදමත්තමෙව විසෙසො. තස්සත්ථො – වස්සසතම්පි අපඤ්ඤා ඣායෙය්‍යුං ඔලොකෙය්‍යුං උපධාරෙය්‍යුං, එවං ඔලොකෙන්තාපි පන අත්ථං වා කාරණං වා න පස්සන්ති, තස්මා යො භාසිතස්ස අත්ථං ජානාති, සො එකොව සපඤ්ඤො සෙය්‍යොති.

පරොසතජාතකවණ්ණනා පඨමා.

[102] 2. පණ්ණිකජාතකවණ්ණනා

යො දුක්ඛඵුට්ඨාය භවෙය්‍ය තාණන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං පණ්ණිකං උපාසකං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර සාවත්ථිවාසී උපාසකො නානප්පකාරානි මූලපණ්ණාදීනි චෙව ලාබුකුම්භණ්ඩාදීනි ච වික්කිණිත්වා ජීවිකං කප්පෙති. තස්සෙකා ධීතා අභිරූපා පාසාදිකා ආචාරසීලසම්පන්නා හිරොත්තප්පසමන්නාගතා කෙවලං නිච්චප්පහසිතමුඛා. තස්සා සමානකුලෙසු වාරෙය්‍යත්ථාය ආගතෙසු සො චින්තෙසි ‘‘ඉමිස්සා වාරෙය්‍යං වත්තති, අයඤ්ච නිච්චප්පහසිතමුඛා. කුමාරිකාධම්මෙ පන අසති කුමාරිකාය පරකුලං ගතාය මාතාපිතූනං ගරහා හොති, ‘අත්ථි නු ඛො ඉමිස්සා කුමාරිකාධම්මො, නත්ථී’ති වීමංසිස්සාමි න’’න්ති. සො එකදිවසං ධීතරං පච්ඡිං ගාහාපෙත්වා පණ්ණත්ථාය අරඤ්ඤං ගන්ත්වා වීමංසනවසෙන කිලෙසසන්නිස්සිතො විය හුත්වා රහස්සකථං කථෙත්වා තං හත්ථෙ ගණ්හි. සා ගහිතමත්තාව රොදන්තී කන්දන්තී ‘‘අයුත්තමෙතං, තාත, උදකතො අග්ගිපාතුභාවසදිසං, මා එවරූපං කරොථා’’ති ආහ. ‘‘අම්ම, මයා වීමංසනත්ථාය ත්වං හත්ථෙ ගහිතා, න ච කිලෙසවසෙන. වදෙහි, අත්ථි දානි තෙ කුමාරිකාධම්මො’’ති. ‘‘ආම, තාත, අත්ථි. මයා හි ලොභවසෙන න කොචි පුරිසො ඔලොකිතපුබ්බො’’ති. සො ධීතරං අස්සාසෙත්වා ඝරං නෙත්වා මඞ්ගලං කත්වා පරකුලං පෙසෙත්වා ‘‘සත්ථාරං වන්දිස්සාමී’’ති ගන්ධමාලාදිහත්ථො ජෙතවනං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා පූජෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, ‘‘චිරස්සමාගතොසී’’ති ච වුත්තෙ තමත්ථං භගවතො ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘උපාසක, කුමාරිකා චිරං පට්ඨාය ආචාරසීලසම්පන්නාව, ත්වං පන න ඉදානෙව එවං වීමංසසි, පුබ්බෙපි වීමංසියෙවා’’ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො අරඤ්ඤෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. අථෙකො බාරාණසියං පණ්ණිකඋපාසකොති අතීතවත්ථු පච්චුප්පන්නසදිසමෙව. තෙන පන සා වීමංසනත්ථාය හත්ථෙ ගහිතමත්තා පරිදෙවමානා ඉමං ගාථමාහ –

102. ‘‘යො දුක්ඛඵුට්ඨාය භවෙය්‍ය තාණං, සො මෙ පිතා දුබ්භි වනෙ කරොති;

සා කස්ස කන්දාමි වනස්ස මජ්ඣෙ, යො තායිතා සො සහසං කරොතී’’ති.

තත්ථ යො දුක්ඛඵුට්ඨාය භවෙය්‍ය තාණන්ති කායිකචෙතසිකෙහි දුක්ඛෙහි ඵුට්ඨාය තායිතා පරිතායිතා පතිට්ඨා භවෙය්‍ය. සො මෙ පිතා දුබ්භි වනෙ කරොතීති සො මය්හං දුක්ඛපරිතායකො පිතාව ඉමස්මිං වනෙ එවරූපං මිත්තදුබ්භි කම්මං කරොති, අත්තනො ජාතාය ධීතරි වීතික්කමං කාතුං මඤ්ඤතීති අත්ථො. සා කස්ස කන්දාමීති කස්ස රොදාමි, කො මෙ පතිට්ඨා භවිස්සතීති දීපෙති. යො තායිතා සො සහසං කරොතීති යො මය්හං තායිතා රක්ඛිතා අවස්සයො භවිතුං අරහති, සො පිතායෙව සාහසිකකම්මං කරොතීති අත්ථො.

අථ නං පිතා අස්සාසෙත්වා ‘‘අම්ම, රක්ඛිතත්තාසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘ආම, තාත රක්ඛිතො මෙ අත්තා’’ති. සො තං ඝරං නෙත්වා මණ්ඩෙත්වා මඞ්ගලං කත්වා පරකුලං පෙසෙසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා සච්චානි පකාසෙත්වා ජාතකං සමොධානෙසි, සච්චපරියොසානෙ උපාසකො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි.

තදා පිතා එතරහි පිතාව, ධීතා ච එතරහි ධීතාව, තං කාරණං පච්චක්ඛතො දිට්ඨරුක්ඛදෙවතා පන අහමෙව අහොසින්ති.

පණ්ණිකජාතකවණ්ණනා දුතියා.

[103] 3. වෙරිජාතකවණ්ණනා

යත්ථ වෙරී නිවිසතීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අනාථපිණ්ඩිකං ආරබ්භ කථෙසි. අනාථපිණ්ඩිකො කිර භොගගාමං ගන්ත්වා ආගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ චොරෙ දිස්වා ‘‘අන්තරාමග්ගෙ වසිතුං න යුත්තං, සාවත්ථිමෙව ගමිස්සාමී’’ති වෙගෙන ගොණෙ පාජෙත්වා සාවත්ථිමෙව ආගන්ත්වා පුනදිවසෙ විහාරං ගතො සත්ථු එතමත්ථං ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘පුබ්බෙපි ගහපති පණ්ඩිතා අන්තරාමග්ගෙ චොරෙ දිස්වා අන්තරා අවිලම්බමානා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගමිංසූ’’ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො මහාවිභවො සෙට්ඨි හුත්වා එකං ගාමකං නිමන්තනං භුඤ්ජනත්ථාය ගන්ත්වා පච්චාගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ චොරෙ දිස්වා අන්තරාමග්ගෙ අවසිත්වාව වෙගෙන ගොණෙ පාජෙන්තො අත්තනො ගෙහමෙව ආගන්ත්වා නානග්ගරසෙහි භුඤ්ජිත්වා මහාසයනෙ නිසින්නො ‘‘චොරානං හත්ථතො මුච්චිත්වා නිබ්භයට්ඨානං අත්තනො ගෙහං ආගතොම්හී’’ති උදානවසෙන ඉමං ගාථමාහ –

103. ‘‘යත්ථ වෙරී නිවිසති, න වසෙ තත්ථ පණ්ඩිතො;

එකරත්තං දිරත්තං වා, දුක්ඛං වසති වෙරිසූ’’ති.

තත්ථ වෙරීති වෙරචෙතනාසමඞ්ගිපුග්ගලො. නිවිසතීති පතිට්ඨාති. න වසෙ තත්ථ පණ්ඩිතොති සො වෙරීපුග්ගලො යස්මිං ඨානෙ පතිට්ඨිතො හුත්වා වසති, තත්ථ පණ්ඩිතො පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතො න වසෙය්‍ය. කිංකාරණා? එකරත්තං දිරත්තං වා, දුක්ඛං වසති වෙරිසූති, වෙරීනඤ්හි අන්තරෙ වසන්තො එකාහම්පි ද්වීහම්පි දුක්ඛමෙව වසතීති අත්ථො.

එවං මහාසත්තො උදානං උදානෙත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා යථාකම්මං ගතො.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා අහමෙව බාරාණසිසෙට්ඨි අහොසි’’න්ති.

වෙරිජාතකවණ්ණනා තතියා.

[104] 4. මිත්තවින්දකජාතකවණ්ණනා

චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං දුබ්බචභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු හෙට්ඨා මිත්තවින්දකජාතකෙ වුත්තනයෙන විත්ථාරෙතබ්බං. ඉදං පන ජාතකං කස්සපබුද්ධකාලිකං. තස්මිඤ්හි කාලෙ උරචක්කං උක්ඛිපිත්වා නිරයෙ පච්චමානො එකො නෙරයිකසත්තො ‘‘භන්තෙ, කිං නු ඛො පාපකම්මං අකාසි’’න්ති බොධිසත්තං පුච්ඡි. බොධිසත්තො ‘‘තයා ඉදඤ්චිදඤ්ච පාපකම්මං කත’’න්ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

104. ‘‘චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමා, අට්ඨාහිපි ච සොළස;

සොළසාහි ච බාත්තිංස, අත්‍රිච්ඡං චක්කමාසදො;

ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ’’ති.

තත්ථ චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමාති සමුද්දන්තරෙ චතස්සො විමානපෙතියො ලභිත්වා තාහි අසන්තුට්ඨො අත්‍රිච්ඡතාය පරතො ගන්ත්වා අපරා අට්ඨ අධිගතොසීති අත්ථො. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. අත්‍රිච්ඡං චක්කමාසදොති එවං සකලාභෙන අසන්තුට්ඨො අත්‍ර අත්‍ර ඉච්ඡන්තො පරතො පරතො ලාභං පත්ථෙන්තො ඉදානි චක්කමාසදො ඉදං උරචක්කං පත්තොසි. තස්ස තෙ එවං ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස තණ්හාය හතස්ස උපහතස්ස තව චක්කං භමති මත්ථකෙ. පාසාණචක්කං, අයචක්කන්ති ඉමෙසු ද්වීසු ඛුරධාරං අයචක්කං තස්ස මත්ථකෙ පුනප්පුනං පතනවසෙන භමන්තං දිස්වා එවමාහ. වත්වා ච පන අත්තනො දෙවලොකමෙව ගතො. සොපි නෙරයිකසත්තො අත්තනො පාපෙ ඛීණෙ යථාකම්මං ගතො.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා මිත්තවින්දකො දුබ්බචභික්ඛු අහොසි, දෙවපුත්තො පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

මිත්තවින්දකජාතකවණ්ණනා චතුත්ථා.

[105] 5. දුබ්බලකට්ඨජාතකවණ්ණනා

බහුම්පෙතං වනෙ කට්ඨන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං උත්තසිතභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර සාවත්ථිවාසී එකො කුලපුත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පබ්බජිත්වා මරණභීරුකො අහොසි, රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානෙසු වාතස්ස වා වීජන්තස්ස සුක්ඛදණ්ඩකස්ස වා පතන්තස්ස පක්ඛිචතුප්පදානං වා සද්දං සුත්වා මරණභයතජ්ජිතො මහාරවං රවන්තො පලායති. තස්ස හි ‘‘මරිතබ්බං මයා’’ති සතිමත්තම්පි නත්ථි. සචෙ හි සො ‘‘අහං මරිස්සාමී’’ති ජානෙය්‍ය, න මරණං භායෙය්‍ය. මරණස්සතිකම්මට්ඨානස්ස පන තස්ස අභාවිතත්තාව භායති. තස්ස සො මරණභීරුකභාවො භික්ඛුසඞ්ඝෙ පාකටො ජාතො.

අථෙකදිවසං ධම්මසභායං භික්ඛූ කථං සමුට්ඨාපෙසුං ‘‘ආවුසො, අසුකො නාම භික්ඛු මරණභීරුකො මරණං භායති, භික්ඛුනා නාම ‘අවස්සං මයා මරිතබ්බ’න්ති මරණස්සතිකම්මට්ඨානං භාවෙතුං වට්ටතී’’ති. සත්ථා ආගන්ත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉමාය නාමා’’ති වුත්තෙ තං භික්ඛුං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සච්චං කිර ත්වං මරණභීරුකො’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘සච්චං, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘භික්ඛවෙ, මා එතස්ස භික්ඛුනො අනත්තමනා හොථ, නායං ඉදානෙව මරණභීරුකො, පුබ්බෙපි මරණභීරුකොයෙවා’’ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො හිමවන්තෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්මිං කාලෙ බාරාණසිරාජා අත්තනො මඞ්ගලහත්ථිං ආනෙඤ්ජකාරණං සික්ඛාපෙතුං හත්ථාචරියානං අදාසි. තං ආළානෙ නිච්චලං බන්ධිත්වා තොමරහත්ථා මනුස්සා පරිවාරෙත්වා ආනෙඤ්ජකාරණං කාරෙන්ති. සො තං කාරණං කාරියමානො වෙදනං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ආළානං භින්දිත්වා මනුස්සෙ පලාපෙත්වා හිමවන්තං පාවිසි. මනුස්සා තං ගහෙතුං අසක්කොන්තා නිවත්තිංසු. සො තත්ථ මරණභීරුකො අහොසි, වාතසද්දානි සුත්වා කම්පමානො මරණභයතජ්ජිතො සොණ්ඩං විධුනිත්වා වෙගෙන පලායති, ආළානෙ බන්ධිත්වා ආනෙඤ්ජකාරණං කරණකාලො වියස්ස හොති, කායස්සාදං වා චිත්තස්සාදං වා අලභන්තො කම්පමානො විචරති.

රුක්ඛදෙවතා තං දිස්වා ඛන්ධවිටපෙ ඨත්වා ඉමං ගාථමාහ –

105. ‘‘බහුම්පෙතං වනෙ කට්ඨං, වාතො භඤ්ජති දුබ්බලං;

තස්ස චෙ භායසි නාග, කිසො නූන භවිස්සසී’’ති.

තත්ථායං පිණ්ඩත්ථො – යං එතං දුබ්බලං කට්ඨං පුරත්ථිමාදිභෙදො වාතො භඤ්ජති, තං ඉමස්මිං වනෙ බහුං සුලභං, තත්ථ තත්ථ සංවිජ්ජති. සචෙ ත්වං තස්ස භායසි, එවං සන්තෙ නිච්චං භීතො මංසලොහිතක්ඛයං පත්වා කිසො නූන භවිස්සසි, ඉමස්මිං පන වනෙ තව භයං නාම නත්ථි, තස්මා ඉතො පට්ඨාය මා භායීති.

එවං දෙවතා තස්ස ඔවාදං අදාසි, සොපි තතො පට්ඨාය නිබ්භයො අහොසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා සච්චානි පකාසෙත්වා ජාතකං සමොධානෙසි, සච්චපරියොසානෙ සො භික්ඛු සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. ‘‘තදා නාගො අයං භික්ඛු අහොසි, රුක්ඛදෙවතා පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

දුබ්බලකට්ඨජාතකවණ්ණනා පඤ්චමා.

[106] 6. උදඤ්චනීජාතකවණ්ණනා

සුඛං වත මං ජීවන්තන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ථුල්ලකුමාරිකාපලොභනං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු තෙරසකනිපාතෙ චූළනාරදකස්සපජාතකෙ (ජා. 1.13.40 ආදයො) ආවි භවිස්සති. තං පන භික්ඛුං සත්ථා ‘‘සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු උක්කණ්ඨිතොසී’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘සච්චං, භගවා’’ති වුත්තෙ ‘‘කත්ථ තෙ චිත්තං පටිබද්ධ’’න්ති පුච්ඡි. සො ‘‘එකිස්සා ථුල්ලකුමාරිකායා’’ති ආහ. අථ නං සත්ථා ‘‘අයං තෙ භික්ඛු අනත්ථකාරිකා, පුබ්බෙපි ත්වං එතං නිස්සාය සීලබ්‍යසනං පත්වා කම්පන්තො විචරමානො පණ්ඩිතෙ නිස්සාය සුඛං ලභී’’ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙති අතීතවත්ථුපි චූළනාරදකස්සපජාතකෙයෙව ආවි භවිස්සති. තදා පන බොධිසත්තො සායං ඵලාඵලෙ ආදාය ආගන්ත්වා පණ්ණසාලාද්වාරං විවරිත්වා පවිසිත්වා පුත්තං චූළතාපසං එතදවොච ‘‘තාත, ත්වං අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු දාරූනි ආහරසි, පානීයං පරිභොජනීයං ආහරසි, අග්ගිං කරොසි, අජ්ජ පන එකම්පි අකත්වා කස්මා දුම්මුඛො පජ්ඣායන්තො නිපන්නොසී’’ති? ‘‘තාත, තුම්හෙසු ඵලාඵලත්ථාය ගතෙසු එකා ඉත්ථී ආගන්ත්වා මං පලොභෙත්වා ආදාය ගන්තුං ආරභි, අහං පන ‘තුම්හෙහි විස්සජ්ජිතො ගමිස්සාමී’ති න ගච්ඡිං, අසුකට්ඨානෙ පන නං නිසීදාපෙත්වා ආගතොම්හි, ඉදානි ගච්ඡාමහං තාතා’’ති. බොධිසත්තො ‘‘න සක්කා එතං නිවත්තෙතු’’න්ති ඤත්වා ‘‘තෙන හි, තාත, ගච්ඡ, එසා පන තං නෙත්වා යදා මච්ඡමංසාදීනි වා ඛාදිතුකාමා භවිස්සති, සප්පිලොණතණ්ඩුලාදීහි වා පනස්සා අත්ථො භවිස්සති, තදා ‘ඉදඤ්චිදඤ්චාහරා’ති තං කිලමෙස්සති. තදා මය්හං ගුණං සරිත්වා පලායිත්වා ඉධෙව ආගච්ඡෙය්‍යාසී’’ති විස්සජ්ජෙසි. සො තාය සද්ධිං මනුස්සපථං අගමාසි. අථ නං සා අත්තනො වසං ගමෙත්වා ‘‘මංසං ආහර, මච්ඡං ආහරා’’ති යෙන යෙන අත්ථිකා හොති, තං තං ආහරාපෙති. තදා සො ‘‘අයං මං අත්තනො දාසං විය කම්මකාරං විය ච කත්වා පීළෙතී’’ති පලායිත්වා පිතු සන්තිකං ආගන්ත්වා පිතරං වන්දිත්වා ඨිතකොව ඉමං ගාථමාහ –

106. ‘‘සුඛං වත මං ජීවන්තං, පචමානා උදඤ්චනී;

චොරී ජායප්පවාදෙන, තෙලං ලොණඤ්ච යාචතී’’ති.

තත්ථ සුඛං වත මං ජීවන්තන්ති තාත, තුම්හාකං සන්තිකෙ මං සුඛං ජීවන්තං. පචමානාති තාපයමානා පීළයමානා, යං යං වා ඛාදිතුකාමා හොති, තං තං පචමානා. උදකං අඤ්චන්ති එතායාති උදඤ්චනී, චාටිතො වා කූපතො වා උදකඋස්සිඤ්චනඝටිකායෙතං නාමං. සා පන උදඤ්චනී විය, උදකං විය ඝටිකා, යෙන යෙනත්ථිකා හොති, තං තං ආකඩ්ඪතියෙවාති අත්ථො. චොරී ජායප්පවාදෙනාති ‘‘භරියා’’ති නාමෙන එකා චොරී මං මධුරවචනෙන උපලාපෙත්වා තත්ථ නෙත්වා තෙලං ලොණඤ්ච යඤ්ච අඤ්ඤං ඉච්ඡති, තං සබ්බං යාචති, දාසං විය කම්මකාරං විය ච කත්වා ආහරාපෙතීති තස්සා අගුණං කථෙසි.

අථ නං බොධිසත්තො අස්සාසෙත්වා ‘‘හොතු, තාත, එහි ත්වං මෙත්තං භාවෙහි, කරුණං භාවෙහී’’ති චත්තාරො බ්‍රහ්මවිහාරෙ ආචික්ඛි, ආචික්ඛිත්වා කසිණපරිකම්මං ආචික්ඛි. සො න චිරස්සෙව අභිඤ්ඤා ච සමාපත්තියො ච උප්පාදෙත්වා බ්‍රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා සද්ධිං පිතරා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා සච්චානි පකාසෙත්වා ජාතකං සමොධානෙසි, සච්චපරියොසානෙ සො භික්ඛු සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි.

‘‘තදා ථුල්ලකුමාරිකාව එතරහි ථුල්ලකුමාරිකා. චූළතාපසො උක්කණ්ඨිතභික්ඛු අහොසි, පිතා පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

උදඤ්චනීජාතකවණ්ණනා ඡට්ඨා.

[107] 7. සාලිත්තකජාතකවණ්ණනා

සාධූ ඛො සිප්පකං නාමාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං හංසපහරනකං භික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිරෙකො සාවත්ථිවාසී කුලපුත්තො සාලිත්තකසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්තො. ‘‘සාලිත්තකසිප්ප’’න්ති සක්ඛරාඛිපනසිප්පං වුච්චති. සො එකදිවසං ධම්මං සුත්වා සාසනෙ උරං දත්වා පබ්බජිත්වා උපසම්පදං ලභි, න පන සික්ඛාකාමො, න පටිපත්තිසාධකො අහොසි. සො එකදිවසං එකං දහරභික්ඛුං ආදාය අචිරවතිං ගන්ත්වා න්හායිත්වා නදීතීරෙ අට්ඨාසි. තස්මිං සමයෙ ද්වෙ සෙතහංසා ආකාසෙන ගච්ඡන්ති. සො තං දහරං ආහ ‘‘ඉමං පච්ඡිමහංසං සක්ඛරාය අක්ඛිම්හි පහරිත්වා පාදමූලෙ පාතෙමී’’ති. ඉතරො ‘‘කථං පාතෙස්සසි, න සක්ඛිස්සසි පහරිතු’’න්ති ආහ. ඉතරො ‘‘තිට්ඨතු තාවස්ස ඔරතො අක්ඛි, පරතො අක්ඛිම්හි තං පහරාමී’’ති. ඉදානි පන ත්වං අසන්තං කථෙසීති. ‘‘තෙන හි උපධාරෙහී’’ති එකං තිඛිණසක්ඛරං ගහෙත්වා අඞ්ගුලියා පරියන්තෙ කත්වා තස්ස හංසස්ස පච්ඡතො ඛිපි. සා ‘‘රු’’න්ති සද්දං අකාසි, හංසො ‘‘පරිස්සයෙන භවිතබ්බ’’න්ති නිවත්තිත්වා සද්දං සොතුං ආරභි. ඉතරො තස්මිං ඛණෙ එකං වට්ටසක්ඛරං ගහෙත්වා තස්ස නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තස්ස පරභාගෙ අක්ඛිං පහරි. සක්ඛරා ඉතරම්පි අක්ඛිං විනිවිජ්ඣිත්වා ගතා. හංසො මහාරවං රවන්තො පාදමූලෙයෙව පති. තතො තතො භික්ඛූ ආගන්ත්වා ගරහිත්වා ‘‘අනනුච්ඡවිකං තෙ කත’’න්ති සත්ථු සන්තිකං නෙත්වා ‘‘භන්තෙ, ඉමිනා ඉදං නාම කත’’න්ති තමත්ථං ආරොචෙසුං. සත්ථා තං භික්ඛුං ගරහිත්වා ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙවෙස එතස්මිං සිප්පෙ කුසලො, පුබ්බෙපි කුසලොයෙව අහොසී’’ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො තස්ස අමච්චො අහොසි. තස්මිං කාලෙ රඤ්ඤො පුරොහිතො අතිමුඛරො හොති බහුභාණී, තස්මිං කථෙතුං ආරද්ධෙ අඤ්ඤෙ ඔකාසමෙව න ලභන්ති. රාජා චින්තෙසි ‘‘කදා නු ඛො එතස්ස වචනුපච්ඡෙදකං කඤ්චි ලභිස්සාමී’’ති. සො තතො පට්ඨාය තථාරූපං එකං උපධාරෙන්තො විචරති. තස්මිං කාලෙ බාරාණසියං එකො පීඨසප්පී සක්ඛරාඛිපනසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්තො හොති. ගාමදාරකා තං රථකං ආරොපෙත්වා ආකඩ්ඪමානා බාරාණසිනගරද්වාරමූලෙ එකො විටපසම්පන්නො මහානිග්‍රොධො අත්ථි, තත්ථ ආනෙත්වා සම්පරිවාරෙත්වා කාකණිකාදීනි දත්වා ‘‘හත්ථිරූපකං කර, අස්සරූපකං කරා’’ති වදන්ති. සො සක්ඛරා ඛිපිත්වා ඛිපිත්වා නිග්‍රොධපණ්ණෙසු නානාරූපානි දස්සෙති, සබ්බානි පණ්ණානි ඡිද්දාවඡිද්දානෙව අහෙසුං.

අථ බාරාණසිරාජා උය්‍යානං ගච්ඡන්තො තං ඨානං පාපුණි. උස්සාරණාභයෙන සබ්බෙ දාරකා පලායිංසු, පීඨසප්පී තත්ථෙව නිපජ්ජි. රාජා නිග්‍රොධමූලං පත්වා රථෙ නිසින්නො පත්තානං ඡිද්දතාය ඡායං කබරකබරං දිස්වා ඔලොකෙන්තො සබ්බෙසං පත්තානං ඡිද්දභාවං දිස්වා ‘‘කෙනෙතානි එවං කතානී’’ති පුච්ඡි. ‘‘පීඨසප්පිනා, දෙවා’’ති. රාජා ‘‘ඉමං නිස්සාය බ්‍රාහ්මණස්ස වචනුපච්ඡෙදං කාතුං සක්කා භවිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘කහං, භණෙ, පීඨසප්පී’’ති පුච්ඡි. විචිනන්තා මූලන්තරෙ නිපන්නං දිස්වා ‘‘අයං, දෙවා’’ති ආහංසු. රාජා නං පක්කොසාපෙත්වා පරිසං උස්සාරෙත්වා පුච්ඡි ‘‘අම්හාකං සන්තිකෙ එකො මුඛරබ්‍රාහ්මණො අත්ථි, සක්ඛිස්සසි තං නිස්සද්දං කාතු’’න්ති. නාළිමත්තා අජලණ්ඩිකා ලභන්තො සක්ඛිස්සාමි, දෙවාති. රාජා පීඨසප්පිං ඝරං නෙත්වා අන්තොසාණියං නිසීදාපෙත්වා සාණියං ඡිද්දං කාරෙත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස ඡිද්දාභිමුඛං ආසනං පඤ්ඤපෙත්වා නාළිමත්තා සුක්ඛා අජලණ්ඩිකා පීඨසප්පිස්ස සන්තිකෙ ඨපාපෙත්වා බ්‍රාහ්මණං උපට්ඨානකාලෙ ආගතං තස්මිං ආසනෙ නිසීදාපෙත්වා කථං සමුට්ඨාපෙසි. බ්‍රාහ්මණො අඤ්ඤෙසං ඔකාසං අදත්වා රඤ්ඤා සද්ධිං කථෙතුං ආරභි. අථස්ස සො පීඨසප්පී සාණිච්ඡිද්දෙන එකෙකං අජලණ්ඩිකං පච්ඡියං පවෙසෙන්තො විය තාලුතලම්හියෙව පාතෙති, බ්‍රාහ්මණො ආගතාගතං නාළියං තෙලං පවෙසෙන්තො විය ගිලති, සබ්බා පරික්ඛයං ගමිංසු. තස්සෙතා නාළිමත්තා අජලණ්ඩිකා කුච්ඡිං පවිට්ඨා අඩ්ඪාළ්හකමත්තා අහෙසුං.

රාජා තාසං පරික්ඛීණභාවං ඤත්වා ආහ – ‘‘ආචරිය, තුම්හෙ අතිමුඛරතාය නාළිමත්තා අජලණ්ඩිකා ගිලන්තා කිඤ්චි න ජානිත්ථ, ඉතො දානි උත්තරි ජීරාපෙතුං න සක්ඛිස්සථ. ගච්ඡථ, පියඞ්ගුදකං පිවිත්වා ඡඩ්ඩෙත්වා අත්තානං අරොගං කරොථා’’ති බ්‍රාහ්මණො තතො පට්ඨාය පිහිතමුඛො විය හුත්වා කථෙන්තෙනාපි සද්ධිං අකථනසීලො අහොසි. රාජා ‘‘ඉමිනා මෙ කණ්ණසුඛං කත’’න්ති පීඨසප්පිස්ස සතසහස්සුට්ඨානකෙ චතූසු දිසාසු චත්තාරො ගාමෙ අදාසි. බොධිසත්තො රාජානං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘දෙව, සිප්පං නාම ලොකෙ පණ්ඩිතෙහි උග්ගහිතබ්බං, පීඨසප්පිනා සාලිත්තකමත්තෙනාපි අයං සම්පත්ති ලද්ධා’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

107. ‘‘සාධුං ඛො සිප්පකං නාම, අපි යාදිස කීදිසං;

පස්ස ඛඤ්ජප්පහාරෙන, ලද්ධා ගාමා චතුද්දිසා’’ති.

තත්ථ පස්ස ඛඤ්ජප්පහාරෙනාති පස්ස, මහාරාජ, ඉමිනා ඛඤ්ජපීඨසප්පිනා අජලණ්ඩිකාපහාරෙන චතුද්දිසා චත්තාරො ගාමා ලද්ධා, අඤ්ඤෙසං සිප්පානං කො ආනිසංසපරිච්ඡෙදොති සිප්පගුණං කථෙසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා පීඨසප්පී අයං භික්ඛු අහොසි, රාජා ආනන්දො, පණ්ඩිතාමච්චො පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

සාලිත්තකජාතකවණ්ණනා සත්තමා.

[108] 8. බාහියජාතකවණ්ණනා

සික්ඛෙය්‍ය සික්ඛිතබ්බානීති ඉදං සත්ථා වෙසාලිං උපනිස්සාය මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං විහරන්තො එකං ලිච්ඡවිං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර ලිච්ඡවිරාජා සද්ධො පසන්නො බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා අත්තනො නිවෙසනෙ මහාදානං පවත්තෙසි. භරියා පනස්ස ථූලඞ්ගපච්චඞ්ගා උද්ධුමාතකනිමිත්තසදිසා අනාකප්පසම්පන්නා අහොසි. සත්ථා භත්තකිච්චාවසානෙ අනුමොදනං කත්වා විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛූනං ඔවාදං දත්වා ගන්ධකුටිං පාවිසි. භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං ‘‘ආවුසො, තස්ස නාම ලිච්ඡවිරඤ්ඤො තාව අභිරූපස්ස තාදිසා භරියා ථූලඞ්ගපච්චඞ්ගා අනාකප්පසම්පන්නා, කථං සො තාය සද්ධිං අභිරමතී’’ති. සත්ථා ආගන්ත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉමාය නාමා’’ති වුත්තෙ ‘‘න, භික්ඛවෙ, එස ඉදානෙව, පුබ්බෙපි ථූලසරීරාය එව ඉත්ථියා සද්ධිං අභිරමී’’ති වත්වා තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො තස්ස අමච්චො අහොසි. අථෙකා ජනපදිත්ථී ථූලසරීරා අනාකප්පසම්පන්නා භතිං කුරුමානා රාජඞ්ගණස්ස අවිදූරෙන ගච්ඡමානා සරීරවළඤ්ජපීළිතා හුත්වා නිවත්ථසාටකෙන සරීරං පටිච්ඡාදෙත්වා නිසීදිත්වා සරීරවළඤ්ජං මුඤ්චිත්වා ඛිප්පමෙව උට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ බාරාණසිරාජා වාතපානෙන රාජඞ්ගණං ඔලොකෙන්තො තං දිස්වා චින්තෙසි ‘‘අයං එවරූපෙ අඞ්ගණට්ඨානෙ සරීරවළඤ්ජං මුඤ්චමානා හිරොත්තප්පං අප්පහාය නිවාසනෙනෙව පටිච්ඡන්නා හුත්වා සරීරවළඤ්ජං මොචෙත්වා ඛිප්පං උට්ඨිතා, ඉමාය නිරොගාය භවිතබ්බං, එතිස්සා වත්ථු විසදං භවිස්සති, විසදෙ පන වත්ථුස්මිං එකො පුත්තො ලබ්භමානො විසදො පුඤ්ඤවා භවිස්සති, ඉමං මයා අග්ගමහෙසිං කාතුං වට්ටතී’’ති. සො තස්සා අපරිග්ගහිතභාවං ඤත්වා ආහරාපෙත්වා අග්ගමහෙසිට්ඨානං අදාසි. සා තස්ස පියා අහොසි මනාපා, න චිරස්සෙව එකං පුත්තං විජායි. සො පනස්සා පුත්තො චක්කවත්තී රාජා අහොසි.

බොධිසත්තො තස්සා සම්පත්තිං දිස්වා තථාරූපං වචනොකාසං ලභිත්වා ‘‘දෙව, සික්ඛිතබ්බයුත්තකං නාම සිප්පං කස්මා න සික්ඛිතබ්බං, යත්‍ර හි නාමායං මහාපුඤ්ඤා හිරොත්තප්පං අප්පහාය පටිච්ඡන්නාකාරෙන සරීරවළඤ්ජං කුරුමානා තුම්හෙ ආරාධෙත්වා එවරූපං සම්පත්තිං පත්තා’’ති වත්වා සික්ඛිතබ්බයුත්තකානං සිප්පානං වණ්ණං කථෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –

108. ‘‘සික්ඛෙය්‍ය සික්ඛිතබ්බානි, සන්ති සච්ඡන්දිනො ජනා;

බාහියා හි සුහන්නෙන, රාජානමභිරාධයී’’ති.

තත්ථ සන්ති සච්ඡන්දිනො ජනාති තෙසු තෙසු සිප්පෙසු සච්ඡන්දා ජනා අත්ථියෙව. බාහියාති බහිජනපදෙ ජාතා සංවඩ්ඪා ඉත්ථී. සුහන්නෙනාති හිරොත්තප්පං අප්පහාය පටිච්ඡන්නෙනාකාරෙන හන්නං සුහන්නං නාම, තෙන සුහන්නෙන. රාජානමභිරාධයීති දෙවං අභිරාධයිත්වා ඉමං සම්පත්තිං පත්තාති. එවං මහාසත්තො සික්ඛිතබ්බයුත්තකානං සිප්පානං ගුණං කථෙසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා ජයම්පතිකා එතරහිපි ජයම්පතිකාව, පණ්ඩිතාමච්චො පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

බාහියජාතකවණ්ණනා අට්ඨමා.

[109] 9. කුණ්ඩකපූවජාතකවණ්ණනා

යථන්නො පුරිසො හොතීති ඉදං සත්ථා සාවත්ථියං විහරන්තො මහාදුග්ගතං ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියඤ්හි කදාචි එකමෙව කුලං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දානං දෙති, කදාචි තීණි චත්තාරි එකතො හුත්වා, කදාචි ගණබන්ධනෙන, කදාචි වීථිසභාගෙන, කදාචි සකලනගරං ඡන්දකං සංහරිත්වා. තදා පන වීථිභත්තං නාම අහොසි. අථ මනුස්සා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස යාගුං දත්වා ‘‘ඛජ්ජකං ආහරථා’’ති ආහංසු. තදා පනෙකො පරෙසං භතිකාරකො දුග්ගතමනුස්සො තස්සං වීථියං වසමානො චින්තෙසි ‘‘අහං යාගුං දාතුං න සක්ඛිස්සාමි, ඛජ්ජකං පන දස්සාමී’’ති සණ්හසණ්හං කුණ්ඩකං වඩ්ඪාපෙත්වා උදකෙන තෙමෙත්වා අක්කපණ්ණෙන වෙඨෙත්වා කුක්කුළෙ පචිත්වා ‘‘ඉදං බුද්ධස්ස දස්සාමී’’ති තං ආදාය ගන්ත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ඨිතො ‘‘ඛජ්ජකං ආහරථා’’ති එකස්මිං වචනෙ වුත්තමත්තෙ සබ්බපඨමං ගන්ත්වා තං පූවං සත්ථු පත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි, සත්ථා අඤ්ඤෙහි දීයමානං ඛජ්ජකං අග්ගහෙත්වා තමෙව පූවඛජ්ජකං පරිභුඤ්ජි.

තස්මිංයෙව පන ඛණෙ ‘‘සම්මාසම්බුද්ධෙන කිර මහාදුග්ගතස්ස කුණ්ඩකඛජ්ජකං අජිගුච්ඡිත්වා අමතං විය පරිභුත්ත’’න්ති සකලනගරං එකකොලාහලං අහොසි. රාජරාජමහාමත්තාදයො අන්තමසො දොවාරිකෙ උපාදාය සබ්බෙව සන්නිපතිත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා මහාදුග්ගතං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘හන්ද භො, සතං ගහෙත්වා, ද්වෙ සතානි ගහෙත්වා, පඤ්ච සතානි ගහෙත්වා අම්හාකං පත්තිං දෙහී’’ති වදිංසු. සො ‘‘සත්ථාරං පටිපුච්ඡිත්වා ජානිස්සාමී’’ති සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා තමත්ථං ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘ධනං ගහෙත්වා වා අග්ගහෙත්වා වා සබ්බසත්තානං පත්තිං දෙහී’’ති ආහ. සො ධනං ගහෙතුං ආරභි. මනුස්සා දිගුණචතුග්ගුණඅට්ඨගුණාදිවසෙන දදන්තා නව හිරඤ්ඤකොටියො අදංසු. සත්ථා අනුමොදනං කත්වා විහාරං ගන්ත්වා භික්ඛූහි වත්තෙ දස්සිතෙ සුගතොවාදං දත්වා ගන්ධකුටිං පාවිසි. රාජා සායන්හසමයෙ මහාදුග්ගතං පක්කොසාපෙත්වා සෙට්ඨිට්ඨානෙන පූජෙසි.

භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං ‘‘ආවුසො, සත්ථා මහාදුග්ගතෙන දින්නං කුණ්ඩකපූවං අජිගුච්ඡන්තො අමතං විය පරිභුඤ්ජි, මහාදුග්ගතොපි බහුධනඤ්ච සෙට්ඨිට්ඨානඤ්ච ලභිත්වා මහාසම්පත්තිං පත්තො’’ති. සත්ථා ආගන්ත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉමාය නාමා’’ති වුත්තෙ ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව මයා අජිගුච්ඡන්තෙන තස්ස කුණ්ඩකපූවො පරිභුත්තො, පුබ්බෙපි රුක්ඛදෙවතාය හුත්වා පරිභුත්තොයෙව, තදාපි චෙස මං නිස්සාය සෙට්ඨිට්ඨානං අලත්ථෙවා’’ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො එකස්මිං ඨානෙ එරණ්ඩරුක්ඛෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. තදා තස්මිං ගාමකෙ මනුස්සා දෙවතාමඞ්ගලිකා හොන්ති. අථෙකස්මිං ඡණෙ සම්පත්තෙ මනුස්සා අත්තනො අත්තනො රුක්ඛදෙවතානං බලිකම්මං අකංසු. අථෙකො දුග්ගතමනුස්සො තෙ මනුස්සෙ රුක්ඛදෙවතා පටිජග්ගන්තෙ දිස්වා එකං එරණ්ඩරුක්ඛං පටිජග්ගි. තෙ මනුස්සා අත්තනො අත්තනො දෙවතානං නානප්පකාරානි මාලාගන්ධවිලෙපනාදීනි චෙව ඛජ්ජභොජ්ජානි ච ආදාය ගච්ඡිංසු. සො පන කුණ්ඩකපූවඤ්චෙව උළුඞ්කෙන ච උදකං ආදාය ගන්ත්වා එරණ්ඩරුක්ඛස්ස අවිදූරෙ ඨත්වා චින්තෙසි ‘‘දෙවතා නාම දිබ්බඛජ්ජකානි ඛාදන්ති, මය්හං දෙවතා ඉමං කුණ්ඩකපූවං න ඛාදිස්සති, කිං ඉමං අකාරණෙන නාසෙමි, අහමෙව නං ඛාදිස්සාමී’’ති තතොව නිවත්ති. බොධිසත්තො ඛන්ධවිටපෙ ඨත්වා ‘‘භො පුරිස, සචෙ ත්වං ඉස්සරො භවෙය්‍යාසි, මය්හං මධුරඛජ්ජකං දදෙය්‍යාසි. ත්වං පන දුග්ගතො, අහං තව පූවං න ඛාදිත්වා අඤ්ඤං කිං ඛාදිස්සාමි, මා මෙ කොට්ඨාසං නාසෙහී’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

109. ‘‘යථන්නො පුරිසො හොති, තථන්නා තස්ස දෙවතා;

ආහරෙතං කුණ්ඩපූවං, මා මෙ භාගං විනාසයා’’ති.

තත්ථ යථන්නොති යථාරූපභොජනො හොති. තථන්නාති තස්ස පුරිසස්ස දෙවතාපි තථාරූපභොජනාව හොති. ආහරෙතං කුණ්ඩපූවන්ති එතං කුණ්ඩකෙන පක්කපූවං ආනෙහි, මය්හං භාගං මා විනාසෙහීති.

සො නිවත්තිත්වා බොධිසත්තං ඔලොකෙත්වා බලිකම්මමකාසි. බොධිසත්තො තතො ඔජං පරිභුඤ්ජිත්වා ‘‘පුරිස, ත්වං කිමත්ථං මං පටිජග්ගසී’’ති ආහ. ‘‘දුග්ගතොම්හි, සාමි, තං නිස්සාය දුග්ගතභාවතො මුච්චිතුකාමතාය පටිජග්ගාමී’’ති. ‘‘භො පුරිස, මා චින්තයි, තයා කතඤ්ඤුස්ස කතවෙදිනො පූජා කතා, ඉමං එරණ්ඩං පරික්ඛිපිත්වා නිධිකුම්භියො ගීවාය ගීවං ආහච්චඨිතා. ත්වං රඤ්ඤො ආචික්ඛිත්වා සකටෙහි ධනං ආහරාපෙත්වා රාජඞ්ගණෙ රාසිං කාරෙහි, රාජා තෙ තුස්සිත්වා සෙට්ඨිට්ඨානං දස්සතී’’ති වත්වා බොධිසත්තො අන්තරධායි. සො තථා අකාසි. රාජාපි තස්ස සෙට්ඨිට්ඨානං අදාසි. ඉති සො බොධිසත්තං නිස්සාය මහාසම්පත්තිං පත්වා යථාකම්මං ගතො.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා දුග්ගතො එතරහි දුග්ගතොව, එරණ්ඩරුක්ඛදෙවතා පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

කුණ්ඩකපූවජාතකවණ්ණනා නවමා.

[110] 10. සබ්බසංහාරකපඤ්හජාතකවණ්ණනා

සබ්බසංහාරකො නත්ථීති අයං සබ්බසංහාරකපඤ්හො සබ්බාකාරෙන උමඞ්ගජාතකෙ ආවි භවිස්සතීති.

සබ්බසංහාරකපඤ්හජාතකවණ්ණනා දසමා.

පරොසතවග්ගො එකාදසමො.

තස්සුද්දානං –

පරොසතම්පි පණ්ණිකං, වෙරී ච මිත්තවින්දකං;

දුබ්බලඤ්ච උදඤ්චනී, සාලිත්තම්පි ච බාහියං;

කුණ්ඩකපූවසබ්බසංහාරකන්ති.