ජාතක-අට්ඨකථා

(පඤ්චමො භාගො)

16. තිංසනිපාතො

[511] 1. කිංඡන්දජාතකවණ්ණනා

කිංඡන්දො කිමධිප්පායොති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො උපොසථකම්මං ආරබ්භ කථෙසි. එකදිවසඤ්හි සත්ථා බහූ උපාසකෙ ච උපාසිකායො ච උපොසථිකෙ ධම්මස්සවනත්ථාය ආගන්ත්වා ධම්මසභායං නිසින්නෙ ‘‘උපොසථිකාත්ථ උපාසකා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘සාධු වො කතං උපොසථං කරොන්තෙහි, පොරාණකා උපඩ්ඪූපොසථකම්මස්ස නිස්සන්දෙන මහන්තං යසං පටිලභිංසූ’’ති වත්වා තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තො ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙන්තො සද්ධො අහොසි දානසීලඋපොසථකම්මෙසු අප්පමත්තො. සො සෙසෙපි අමච්චාදයො දානාදීසු සමාදපෙසි. පුරොහිතො පනස්ස පරපිට්ඨිමංසිකො ලඤ්ජඛාදකො කූටවිනිච්ඡයිකො අහොසි. රාජා උපොසථදිවසෙ අමච්චාදයො පක්කොසාපෙත්වා ‘‘උපොසථිකා හොථා’’ති ආහ. පුරොහිතො උපොසථං න සමාදියි. අථ නං දිවා ලඤ්ජං ගහෙත්වා කූටඩ්ඩං කත්වා උපට්ඨානං ආගතං රාජා ‘‘තුම්හෙ උපොසථිකා’’ති අමච්චෙ පුච්ඡන්තො ‘‘ත්වම්පි ආචරිය උපොසථිකො’’ති පුච්ඡි. සො ‘‘ආමා’’ති මුසාවාදං කත්වා පාසාදා ඔතරි. අථ නං එකො අමච්චො ‘‘නනු තුම්හෙ න උපොසථිකා’’ති චොදෙසි. සො ආහ – ‘‘අහං වෙලායමෙව භුඤ්ජිං, ගෙහං පන ගන්ත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා උපොසථං අධිට්ඨාය සායං න භුඤ්ජිස්සාමි, රත්තිං සීලං රක්ඛිස්සාමි, එවං මෙ උපඩ්ඪූපොසථකම්මං භවිස්සතී’’ති? ‘‘සාධු, ආචරියා’’ති. සො ගෙහං ගන්ත්වා තථා අකාසි. පුනෙකදිවසං තස්මිං විනිච්ඡයෙ නිසින්නෙ අඤ්ඤතරා සීලවතී ඉත්ථී අඩ්ඩං කරොන්තී ඝරං ගන්තුං අලභමානා ‘‘උපොසථකම්මං නාතික්කමිස්සාමී’’ති උපකට්ඨෙ කාලෙ මුඛං වික්ඛාලෙතුං ආරභි. තස්මිං ඛණෙ බ්‍රාහ්මණස්ස සුපක්කානං අම්බඵලානං අම්බපිණ්ඩි ආහරියිත්ථ. සො තස්සා උපොසථිකභාවං ඤත්වා ‘‘ඉමානි ඛාදිත්වා උපොසථිකා හොහී’’ති අදාසි. සා තථා අකාසි. එත්තකං බ්‍රාහ්මණස්ස කම්මං.

සො අපරභාගෙ කාලං කත්වා හිමවන්තපදෙසෙ කොසිකිගඞ්ගාය තීරෙ තියොජනිකෙ අම්බවනෙ රමණීයෙ භූමිභාගෙ සොභග්ගප්පත්තෙ කනකවිමානෙ අලඞ්කතසිරිසයනෙ සුත්තප්පබුද්ධො විය නිබ්බත්ති අලඞ්කතපටියත්තො උත්තමරූපධරො සොළසසහස්සදෙවකඤ්ඤාපරිවාරො. සො රත්තිඤ්ඤෙව තං සිරිසම්පත්තිං අනුභොති. වෙමානිකපෙතභාවෙන හිස්ස කම්මසරික්ඛකො විපාකො අහොසි, තස්මා අරුණෙ උග්ගච්ඡන්තෙ අම්බවනං පවිසති, පවිට්ඨක්ඛණෙයෙවස්ස දිබ්බත්තභාවො අන්තරධායති, අසීතිහත්ථතාලක්ඛන්ධප්පමාණො අත්තභාවො නිබ්බත්තති, සකලසරීරං ඣායති, සුපුප්ඵිතකිංසුකො විය හොති. ද්වීසු හත්ථෙසු එකෙකාව අඞ්ගුලි, තත්ථ මහාකුද්දාලප්පමාණා නඛා හොන්ති. තෙහි නඛෙහි අත්තනො පිට්ඨිමංසං ඵාලෙත්වා උප්පාටෙත්වා ඛාදන්තො වෙදනාප්පත්තො මහාරවං රවන්තො දුක්ඛං අනුභොති. සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ තං සරීරං අන්තරධායති, දිබ්බසරීරං නිබ්බත්තති, අලඞ්කතපටියත්තා දිබ්බනාටකිත්ථියො නානාතූරියානි ගහෙත්වා පරිවාරෙන්ති. සො මහාසම්පත්තිං අනුභවන්තො රමණීයෙ අම්බවනෙ දිබ්බපාසාදං අභිරුහති. ඉති සො උපොසථිකාය ඉත්ථියා අම්බඵලදානස්ස නිස්සන්දෙන තියොජනිකං අම්බවනං පටිලභති, ලඤ්ජං ගහෙත්වා කූටඩ්ඩකරණනිස්සන්දෙන පන පිට්ඨිමංසං උප්පාටෙත්වා ඛාදති, උපඩ්ඪූපොසථස්ස නිස්සන්දෙන රත්තිං සම්පත්තිං අනුභොති, සොළසසහස්සනාටකිත්ථීහි පරිවුතො පරිචාරෙසි.

තස්මිං කාලෙ බාරාණසිරාජා කාමෙසු දොසං දිස්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අධොගඞ්ගාය රමණීයෙ භූමිපදෙසෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා උඤ්ඡාචරියාය යාපෙන්තො විහාසි. අථෙකදිවසං තම්හා අම්බවනා මහාඝටප්පමාණං අම්බපක්කං ගඞ්ගාය පතිත්වා සොතෙන වුය්හමානං තස්ස තාපසස්ස පරිභොගතිත්ථාභිමුඛං අගමාසි. සො මුඛං ධොවන්තො තං මජ්ඣෙ නදියා ආගච්ඡන්තං දිස්වා උදකං තරන්තො ගන්ත්වා ආදාය අස්සමපදං ආහරිත්වා අග්‍යාගාරෙ ඨපෙත්වා සත්ථකෙන ඵාලෙත්වා යාපනමත්තං ඛාදිත්වා සෙසං කදලිපණ්ණෙහි පටිච්ඡාදෙත්වා පුනප්පුනං දිවසෙ දිවසෙ යාව පරික්ඛයා ඛාදි. තස්මිං පන ඛීණෙ අඤ්ඤං ඵලාඵලං ඛාදිතුං නාසක්ඛි, රසතණ්හාය බජ්ඣිත්වා ‘‘තමෙව අම්බපක්කං ඛාදිස්සාමී’’ති නදීතීරං ගන්ත්වා නදිං ඔලොකෙන්තො ‘‘අම්බං අලභිත්වා න උට්ඨහිස්සාමී’’ති සන්නිට්ඨානං කත්වා නිසීදි. සො තත්ථ නිරාහාරො එකම්පි දිවසං, ද්වෙපි, තීණි, චතු, පඤ්ච, ඡ දිවසානි වාතාතපෙන පරිසුස්සන්තො අම්බං ඔලොකෙන්තො නිසීදි. අථ සත්තමෙ දිවසෙ නදීදෙවතා ආවජ්ජමානා තං කාරණං ඤත්වා ‘‘අයං තාපසො තණ්හාවසිකො හුත්වා සත්තාහං නිරාහාරො ගඞ්ගං ඔලොකෙන්තො නිසීදි, ඉමස්ස අම්බපක්කං අදාතුං න යුත්තං, අලභන්තො මරිස්සති, දස්සාමි තස්සා’’ති ආගන්ත්වා ගඞ්ගාය උපරි ආකාසෙ ඨත්වා තෙන සද්ධිං සල්ලපන්තී පඨමං ගාථමාහ –

1. ‘‘කිංඡන්දො කිමධිප්පායො, එකො සම්මසි ඝම්මනි;

කිංපත්ථයානො කිං එසං, කෙන අත්ථෙන බ්‍රාහ්මණා’’ති.

තත්ථ ඡන්දොති අජ්ඣාසයො. අධිප්පායොති චිත්තං. සම්මසීති අච්ඡසි. ඝම්මනීති ගිම්හෙ. එසන්ති එසන්තො. බ්‍රාහ්මණාති පබ්බජිතත්තා තාපසං ආලපති. ඉදං වුත්තං හොති – බ්‍රාහ්මණ, ත්වං කිං අධිප්පායො කිං චින්තෙන්තො කිං පත්ථෙන්තො කිං ගවෙසන්තො කෙනත්ථෙන ඉමස්මිං ගඞ්ගාතීරෙ ගඞ්ගං ඔලොකෙන්තො නිසින්නොති.

තං සුත්වා තාපසො නව ගාථා අභාසි –

2. ‘‘යථා මහා වාරිධරො, කුම්භො සුපරිණාහවා;

තථූපමං අම්බපක්කං, වණ්ණගන්ධරසුත්තමං.

3. ‘‘තං වුය්හමානං සොතෙන, දිස්වානාමලමජ්ඣිමෙ;

පාණීභි නං ගහෙත්වාන, අග්‍යායතනමාහරිං.

4. ‘‘තතො කදලිපත්තෙසු, නික්ඛිපිත්වා සයං අහං;

සත්ථෙන නං විකප්පෙත්වා, ඛුප්පිපාසං අහාසි මෙ.

5. ‘‘සොහං අපෙතදරථො, බ්‍යන්තීභූතො දුඛක්ඛමො;

අස්සාදං නාධිගච්ඡාමි, ඵලෙස්වඤ්ඤෙසු කෙසුචි.

6. ‘‘සොසෙත්වා නූන මරණං, තං මමං ආවහිස්සති;

අම්බං යස්ස ඵලං සාදු, මධුරග්ගං මනොරමං;

යමුද්ධරිං වුය්හමානං, උදධිස්මා මහණ්ණවෙ.

7. ‘‘අක්ඛාතං තෙ මයා සබ්බං, යස්මා උපවසාමහං;

රම්මං පති නිසින්නොස්මි, පුථුලොමායුතා පුථු.

8. ‘‘ත්වඤ්ච ඛො මෙව අක්ඛාහි, අත්තානමපලායිනි;

කා වා ත්වමසි කල්‍යාණි, කිස්ස වා ත්වං සුමජ්ඣිමෙ.

9. ‘‘රුප්පපට්ටපලිමට්ඨීව, බ්‍යග්ඝීව ගිරිසානුජා;

යා සන්ති නාරියො දෙවෙසු, දෙවානං පරිචාරිකා.

10. ‘‘යා ච මනුස්සලොකස්මිං, රූපෙනාන්වාගතිත්ථියො;

රූපෙන තෙ සදිසී නත්ථි, දෙවෙසු ගන්ධබ්බමනුස්සලොකෙ;

පුට්ඨාසි මෙ චාරුපුබ්බඞ්ගි, බ්‍රූහි නාමඤ්ච බන්ධවෙ’’ති.

තත්ථ වාරිධරො කුම්භොති උදකඝටො. සුපරිණාහවාති සුසණ්ඨානො. වණ්ණගන්ධරසුත්තමන්ති වණ්ණගන්ධරසෙහි උත්තමං. දිස්වානාති දිස්වා. අමලමජ්ඣිමෙති නිම්මලමජ්ඣෙ. දෙවතං ආලපන්තො එවමාහ. පාණීභීති හත්ථෙහි. අග්‍යායතනමාහරින්ති අත්තනො අග්ගිහුතසාලං ආහරිං. විකප්පෙත්වාති විච්ඡින්දිත්වා. ‘‘විකන්තෙත්වා’’තිපි පාඨො. ‘‘ඛාදි’’න්ති පාඨසෙසො. අහාසි මෙති තං ජිව්හග්ගෙ ඨපිතමත්තමෙව සත්ත රසහරණිසහස්සානි ඵරිත්වා මම ඛුදඤ්ච පිපාසඤ්ච හරි. අපෙතදරථොති විගතකායචිත්තදරථො. සුධාභොජනං භුත්තස්ස විය හි තස්ස සබ්බදරථං අපහරි. බ්‍යන්තීභූතොති තස්ස අම්බපක්කස්ස විගතන්තො ජාතො, පරික්ඛීණඅම්බපක්කො හුත්වාති අත්ථො. දුඛක්ඛමොති දුක්ඛෙන අසාතෙන කායක්ඛමෙන චෙව චිත්තක්ඛමෙන ච සමන්නාගතො. අඤ්ඤෙසු පන කදලිපනසාදීසු ඵලෙසු පරිත්තකම්පි අස්සාදං නාධිගච්ඡාමි, සබ්බානි මෙ ජිව්හාය ඨපිතමත්තානි තිත්තකානෙව සම්පජ්ජන්තීති දීපෙති.

සොසෙත්වාති නිරාහාරතාය සොසෙත්වා සුක්ඛාපෙත්වා. තං මමන්ති තං මම. යස්සාති යං අස්ස, අහොසීති අත්ථො. ඉදං වුත්තං හොති – යං ඵලං මම සාදු අහොසි, යමහං ගම්භීරෙ පුථුලඋදකක්ඛන්ධසඞ්ඛාතෙ මහණ්ණවෙ වුය්හමානං තතො උදධිස්මා උද්ධරිං, තං අම්බං මම මරණං ආවහිස්සතීති මඤ්ඤාමි, මය්හං තං අලභන්තස්ස ජීවිතං නප්පවත්තිස්සතීති. උපවසාමීති ඛුප්පිපාසාහි උපගතො වසාමි. රම්මං පති නිසින්නොස්මීති රමණීයං නදිං පති අහං නිසින්නො. පුථුලොමායුතා පුථූති අයං නදී පුථුලොමෙහි මච්ඡෙහි ආයුතා පුථු විපුලා, අපි නාම මෙ ඉතො සොත්ථි භවෙය්‍යාති අධිප්පායො. අපලායිනීති අපලායිත්වා මම සම්මුඛෙ ඨිතෙති තං දෙවතං ආලපති. ‘‘අපලාසිනී’’තිපි පාඨො, පලාසරහිතෙ අනවජ්ජසරීරෙති අත්ථො. කිස්ස වාති කිස්ස වා කාරණා ඉධාගතාසීති පුච්ඡති.

රූපපට්ටපලිමට්ඨීවාති සුට්ඨු පරිමජ්ජිතකඤ්චනපට්ටසදිසී. බ්‍යග්ඝීවාති ලීලාවිලාසෙන තරුණබ්‍යග්ඝපොතිකා විය. දෙවානන්ති ඡන්නං කාමාවචරදෙවානං. යා ච මනුස්සලොකස්මින්ති යා ච මනුස්සලොකෙ. රූපෙනාන්වාගතිත්ථියොති රූපෙන අන්වාගතා ඉත්ථියො නත්ථීති අත්තනො සම්භාවනාය එවමාහ. තව රූපසදිසාය නාම න භවිතබ්බන්ති හිස්ස අධිප්පායො. ගන්ධබ්බමනුස්සලොකෙති මූලගන්ධාදිනිස්සිතෙසු ගන්ධබ්බෙසු ච මනුස්සලොකෙ ච. චාරුපුබ්බඞ්ගීති චාරුනා පුබ්බඞ්ගෙන ඌරුලක්ඛණෙන සමන්නාගතෙ. නාමඤ්ච බන්ධවෙති අත්තනො නාමගොත්තඤ්ච බන්ධවෙ ච මය්හං අක්ඛාහීති වදති.

තතො දෙවධීතා අට්ඨ ගාථා අභාසි –

11. ‘‘යං ත්වං පති නිසින්නොසි, රම්මං බ්‍රාහ්මණ කොසිකිං;

සාහං භුසාලයාවුත්ථා, වරවාරිවහොඝසා.

12. ‘‘නානාදුමගණාකිණ්ණා, බහුකා ගිරිකන්දරා;

මමෙව පමුඛා හොන්ති, අභිසන්දන්ති පාවුසෙ.

13. ‘‘අථො බහූ වනතොදා, නීලවාරිවහින්ධරා;

බහුකා නාගවිත්තොදා, අභිසන්දන්ති වාරිනා.

14. ‘‘තා අම්බජම්බුලබුජා, නීපා තාලා චුදුම්බරා;

බහූනි ඵලජාතානි, ආවහන්ති අභිණ්හසො.

15. ‘‘යං කිඤ්චි උභතො තීරෙ, ඵලං පතති අම්බුනි;

අසංසයං තං සොතස්ස, ඵලං හොති වසානුගං.

16. ‘‘එතදඤ්ඤාය මෙධාවි, පුථුපඤ්ඤ සුණොහි මෙ;

මා රොචය මභිසඞ්ගං, පටිසෙධ ජනාධිප.

17. ‘‘න වාහං වඩ්ඪවං මඤ්ඤෙ, යං ත්වං රට්ඨාභිවඩ්ඪන;

ආචෙය්‍යමානො රාජිසි, මරණං අභිකඞ්ඛසි.

18. ‘‘තස්ස ජානන්ති පිතරො, ගන්ධබ්බා ච සදෙවකා;

යෙ චාපි ඉසයො ලොකෙ, සඤ්ඤතත්තා තපස්සිනො;

අසංසයං තෙපි ජානන්ති, පට්ඨභූතා යසස්සිනො’’ති.

තත්ථ කොසිකින්ති යං ත්වං, බ්‍රාහ්මණ, රම්මං කොසිකිං ගඞ්ගං පති නිසින්නො. භුසාලයාවුත්ථාති භුසෙ චණ්ඩසොතෙ ආලයො යස්ස විමානස්ස, තස්මිං අධිවත්ථා, ගඞ්ගට්ඨකවිමානවාසිනීති අත්ථො. වරවාරිවහොඝසාති වරවාරිවහෙන ඔඝෙන සමන්නාගතා. පමුඛාති තා වුත්තප්පකාරා ගිරිකන්දරා මං පමුඛං කරොන්ති, අහං තාසං පාමොක්ඛා හොමීති දස්සෙති. අභිසන්දන්තීති සන්දන්ති පවත්තන්ති, තතො තතො ආගන්ත්වා මං කොසිකිගඞ්ගං පවිසන්තීති අත්ථො. වනතොදාති න කෙවලං කන්දරාව, අථ ඛො බහූ වනතොදා තම්හා තම්හා වනම්හා උදකානිපි මං බහූනි පවිසන්ති. නීලවාරිවහින්ධරාති මණිවණ්ණෙන නීලවාරිනා යුත්තෙ උදකක්ඛන්ධසඞ්ඛාතෙ වහෙ ධාරයන්තියො. නාගවිත්තොදාති නාගානං විත්තිකාරෙන ධනසඞ්ඛාතෙන වා උදකෙන සමන්නාගතා. වාරිනාති එවරූපා හි බහූ නදියො මං වාරිනාව අභිසන්දන්ති පූරෙන්තීති දස්සෙති.

තාති තා නදියො. ආවහන්තීති එතානි අම්බාදීනි ආකඩ්ඪන්ති. සබ්බානි හි එතානි උපයොගත්ථෙ පච්චත්තවචනානි. අථ වා තාති උපයොගබහුවචනං. ආවහන්තීති ඉමානි අම්බාදීනි තා නදියො ආගච්ඡන්ති, උපගච්ඡන්තීති අත්ථො, එවං උපගතානි පන මම සොතං පවිසන්තීති අධිප්පායො. සොතස්සාති යං උභතො තීරෙ ජාතරුක්ඛෙහි ඵලං මම අම්බුනි පතති, සබ්බං තං මම සොතස්සෙව වසානුගං හොති. නත්ථෙත්ථ සංසයොති එවං අම්බපක්කස්ස නදීසොතෙන ආගමනකාරණං කථෙසි.

මෙධාවි පුථුපඤ්ඤාති උභයං ආලපනමෙව. මා රොචයාති එවං තණ්හාභිසඞ්ගං මා රොචය. පටිසෙධාති පටිසෙධෙහි නන්ති රාජානං ඔවදති. වඩ්ඪවන්ති පඤ්ඤාවඩ්ඪභාවං පණ්ඩිතභාවං. රට්ඨාභිවඩ්ඪනාති රට්ඨස්ස අභිවඩ්ඪන. ආචෙය්‍යමානොති මංසලොහිතෙහි ආචියන්තො වඩ්ඪන්තො, තරුණොව හුත්වාති අත්ථො. රාජිසීති තං ආලපති. ඉදං වුත්තං හොති – යං ත්වං නිරාහාරතාය සුස්සමානො තරුණොව සමානො අම්බලොභෙන මරණං අභිකඞ්ඛසි, න වෙ අහං තව ඉමං පණ්ඩිතභාවං මඤ්ඤාමීති.

තස්සාති යො පුග්ගලො තණ්හාවසිකො හොති, තස්ස තණ්හාවසිකභාවං ‘‘පිතරො’’ති සඞ්ඛං ගතා බ්‍රහ්මානො ච සද්ධිං කාමාවචරදෙවෙහි ගන්ධබ්බා ච වුත්තප්පකාරා දිබ්බචක්ඛුකා ඉසයො ච අසංසයං ජානන්ති. අනච්ඡරියඤ්චෙතං, යං තෙ ඉද්ධිමන්තො ජානෙය්‍යුං, ‘‘අසුකො හි නාම තණ්හාවසිකො හොතී’’ති. පුන තෙසං භාසමානානං වචනං සුත්වා යෙපි තෙසං පට්ඨභූතා යසස්සිනො පරිචාරකා, තෙපි ජානන්ති. පාපකම්මං කරොන්තස්ස හි රහො නාම නත්ථීති තාපසස්ස සංවෙගං උප්පාදෙන්තී එවමාහ.

තතො තාපසො චතස්සො ගාථා අභාසි –

19. ‘‘එවං විදිත්වා විදූ සබ්බධම්මං, විද්ධංසනං චවනං ජීවිතස්ස;

න චීයතී තස්ස නරස්ස පාපං, සචෙ න චෙතෙති වධාය තස්ස.

20. ‘‘ඉසිපූගසමඤ්ඤාතෙ, එවං ලොක්‍යා විදිතා සති;

අනරියපරිසම්භාසෙ, පාපකම්මං ජිගීසසි.

21. ‘‘සචෙ අහං මරිස්සාමි, තීරෙ තෙ පුථුසුස්සොණි;

අසංසයං තං අසිලොකො, මයි පෙතෙ ආගමිස්සති.

22. ‘‘තස්මා හි පාපකං කම්මං, රක්ඛස්සෙව සුමජ්ඣිමෙ;

මා තං සබ්බො ජනො පච්ඡා, පකුට්ඨායි මයි මතෙ’’ති.

තත්ථ එවං විදිත්වාති යථා අහං සීලඤ්ච අනිච්චතඤ්ච ජානාමි, එවං ජානිත්වා ඨිතස්ස. විදූති විදුනො. සබ්බධම්මන්ති සබ්බං සුචරිතධම්මං. තිවිධඤ්හි සුචරිතං ඉධ සබ්බධම්මොති අධිප්පෙතං. විද්ධංසනන්ති භඞ්ගං. චවනන්ති චුතිං. ජීවිතස්සාති ආයුනො. ඉදං වුත්තං හොති – එවං විදිත්වා ඨිතස්ස පණ්ඩිතස්ස සබ්බං සුචරිතධම්මං ජීවිතස්ස ච අනිච්චතං ජානන්තස්ස එවරූපස්ස නරස්ස පාපං න චීයති න වඩ්ඪති. සචෙ න චෙතෙති වධාය තස්සාති තස්ස සඞ්ඛං ගතස්ස පරපුග්ගලස්ස වධාය න චෙතෙති න පකප්පෙති, නෙව පරපුග්ගලං වධාය චෙතෙති, නාපි පරසන්තකං විනාසෙති, අහඤ්ච කස්සචි වධාය අචෙතෙත්වා කෙවලං අම්බපක්කෙ ආසඞ්ගං කත්වා ගඞ්ගං ඔලොකෙන්තො නිසින්නො, ත්වං මය්හං කිං නාම අකුසලං පස්සසීති.

ඉසිපූගසමඤ්ඤාතෙති ඉසිගණෙන සුට්ඨු අඤ්ඤාතෙ ඉසීනං සම්මතෙ. එවං ලොක්‍යාති ත්වං නාම පාපපවාහනෙන ලොකස්ස හිතාති එවං විදිතා. සතීති සති සොභනෙ උත්තමෙති ආලපනමෙතං. අනරියපරිසම්භාසෙති ‘‘තස්ස ජානන්ති පිතරො’’තිආදිකාය අසුන්දරාය පරිභාසාය සමන්නාගතෙ. ජිගීසසීති මයි පාපෙ අසංවිජ්ජන්තෙපි මං එවං පරිභාසන්තී ච පරමරණං අජ්ඣුපෙක්ඛන්තී ච අත්තනො පාපකම්මං ගවෙසසි උප්පාදෙසි. තීරෙ තෙති තව ගඞ්ගාතීරෙ. පුථුසුස්සොණීති පුථුලාය සුන්දරාය සොණියා සමන්නාගතෙ. පෙතෙති අම්බපක්කං අලභිත්වා පරලොකං ගතෙ, මතෙති අත්ථො. පකුට්ඨායීති අක්කොසි ගරහි නින්දි. ‘‘පක්වත්ථාසී’’තිපි පාඨො.

තං සුත්වා දෙවධීතා පඤ්ච ගාථා අභාසි –

23. ‘‘අඤ්ඤාතමෙතං අවිසය්හසාහි, අත්තානමම්බඤ්ච දදාමි තෙ තං;

යො දුබ්බජෙ කාමගුණෙ පහාය, සන්තිඤ්ච ධම්මඤ්ච අධිට්ඨිතොසි.

24. ‘‘යො හිත්වා පුබ්බසඤ්ඤොගං, පච්ඡාසංයොජනෙ ඨිතො;

අධම්මඤ්චෙව චරති, පාපඤ්චස්ස පවඩ්ඪති.

25. ‘‘එහි තං පාපයිස්සාමි, කාමං අප්පොස්සුකො භව;

උපනයාමි සීතස්මිං, විහරාහි අනුස්සුකො.

26. ‘‘තං පුප්ඵරසමත්තෙභි, වක්කඞ්ගෙහි අරින්දම;

කොඤ්චා මයූරා දිවියා, කොලට්ඨිමධුසාළිකා;

කූජිතා හංසපූගෙහි, කොකිලෙත්ථ පබොධරෙ.

27. ‘‘අම්බෙත්ථ විප්පසාඛග්ගා, පලාලඛලසන්නිභා;

කොසම්බසලළා නීපා, පක්කතාලවිලම්බිනො’’ති.

තත්ථ අඤ්ඤාතමෙතන්ති ‘‘ගරහා තෙ භවිස්සතීති වදන්තො අම්බපක්කත්ථාය වදසී’’ති එතං කාරණං මයා අඤ්ඤාතං. අවිසය්හසාහීති රාජානො නාම දුස්සහං සහන්ති, තෙන නං ආලපන්තී එවමාහ. අත්තානන්ති තං ආලිඞ්ගිත්වා අම්බවනං නයන්තී අත්තානඤ්ච තෙ දදාමි තඤ්ච අම්බං. කාමගුණෙති කඤ්චනමාලාසෙතච්ඡත්තපටිමණ්ඩිතෙ වත්ථුකාමෙ. සන්තිඤ්ච ධම්මඤ්චාති දුස්සීල්‍යවූපසමෙන සන්තිසඞ්ඛාතං සීලඤ්චෙව සුචරිතධම්මඤ්ච. අධිට්ඨිතොසීති යො ත්වං ඉමෙ ගුණෙ උපගතො, එතෙසු වා පතිට්ඨිතොති අත්ථො.

පුබ්බසඤ්ඤොගන්ති පුරිමබන්ධනං. පච්ඡාසංයොජනෙති පච්ඡිමබන්ධනෙ. ඉදං වුත්තං හොති – අම්භො තාපස යො මහන්තං රජ්ජසිරිවිභවං පහාය අම්බපක්කමත්තෙ රසතණ්හාය බජ්ඣිත්වා වාතාතපං අගණෙත්වා නදීතීරෙ සුස්සමානො නිසීදති, සො මහාසමුද්දං තරිත්වා වෙලන්තෙ සංසීදනපුග්ගලසදිසො. යො පුග්ගලො රසතණ්හාවසිකො අධම්මඤ්චෙව චරති, රසතණ්හාවසෙන කරියමානං පාපඤ්චස්ස පවඩ්ඪතීති. ඉති සා තාපසං ගරහන්තී එවමාහ.

කාමං අප්පොස්සුකො භවාති එකංසෙනෙව අම්බපක්කෙ නිරාලයො හොහි. සීතස්මින්ති සීතලෙ අම්බවනෙ. තන්ති එවං වදමානාව දෙවතා තාපසං ආලිඞ්ගිත්වා උරෙ නිපජ්ජාපෙත්වා ආකාසෙ පක්ඛන්තා තියොජනිකං දිබ්බඅම්බවනං දිස්වා සකුණසද්දඤ්ච සුත්වා තාපසස්ස ආචික්ඛන්තී ‘‘ත’’න්ති එවමාහ. පුප්ඵරසමත්තෙභීති පුප්ඵරසෙන මත්තෙහි. වක්කඞ්ගෙහීති වඞ්කගීවෙහි සකුණෙහි අභිනාදිතන්ති අත්ථො. ඉදානි තෙ සකුණෙ ආචික්ඛන්තී ‘‘කොඤ්චා’’තිආදිමාහ. තත්ථ දිවියාති දිබ්‍යා. කොලට්ඨිමධුසාළිකාති කොලට්ඨිසකුණා ච නාම සුවණ්ණසාළිකා සකුණා ච. එතෙ දිබ්බසකුණා එත්ථ වසන්තීති දස්සෙති. කූජිතා හංසපූගෙහීති හංසගණෙහි උපකූජිතා විරවසඞ්ඝට්ටිතා. කොකිලෙත්ථ පබොධරෙති එත්ථ අම්බවනෙ කොකිලා වස්සන්තියො අත්තානං පබොධෙන්ති ඤාපෙන්ති. අම්බෙත්ථාති අම්බා එත්ථ. විප්පසාඛග්ගාති ඵලභාරෙන ඔනමිතසාඛග්ගා. පලාලඛලසන්නිභාති පුප්ඵසන්නිචයෙන සාලිපලාලඛලසදිසා. පක්කතාලවිලම්බිනොති පක්කතාලඵලවිලම්බිනො. එවරූපා රුක්ඛා ච එත්ථ අත්ථීති අම්බවනං වණ්ණෙති.

වණ්ණයිත්වා ච පන තාපසං තත්ථ ඔතාරෙත්වා ‘‘ඉමස්මිං අම්බවනෙ අම්බානි ඛාදන්තො අත්තනො තණ්හං පූරෙහී’’ති වත්වා පක්කාමි. තාපසො අම්බානි ඛාදිත්වා තණ්හං පූරෙත්වා විස්සමිත්වා අම්බවනෙ විචරන්තො තං පෙතං දුක්ඛං අනුභවන්තං දිස්වා කිඤ්චි වත්තුං නාසක්ඛි. සූරියෙ පන අත්ථඞ්ගතෙ තං නාටකිත්ථිපරිවාරිතං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවමානං දිස්වා තිස්සො ගාථා අභාසි –

28. ‘‘මාලී කිරිටී කායූරී, අඞ්ගදී චන්දනුස්සදො;

රත්තිං ත්වං පරිචාරෙසි, දිවා වෙදෙසි වෙදනං.

29. ‘‘සොළසිත්ථිසහස්සානි, යා තෙමා පරිචාරිකා;

එවං මහානුභාවොසි, අබ්භුතො ලොමහංසනො.

30. ‘‘කිං කම්මමකරී පුබ්බෙ, පාපං අත්තදුඛාවහං;

යං කරිත්වා මනුස්සෙසු, පිට්ඨිමංසානි ඛාදසී’’ති.

තත්ථ මාලීති දිබ්බමාලාධරො. කිරිටීති දිබ්බවෙඨනධරො. කායූරීති දිබ්බාභරණපටිමණ්ඩිතො. අඞ්ගදීති දිබ්බඞ්ගදසමන්නාගතො. චන්දනුස්සදොති දිබ්බචන්දනවිලිත්තො. පරිචාරෙසීති ඉන්ද්‍රියානි දිබ්බවිසයෙසු චාරෙසි. දිවාති දිවා පන මහාදුක්ඛං අනුභොසි. යා තෙමාති යා තෙ ඉමා. අබ්භුතොති මනුස්සලොකෙ අභූතපුබ්බො. ලොමහංසනොති යෙ තං පස්සන්ති, තෙසං ලොමානි හංසන්ති. පුබ්බෙති පුරිමභවෙ. අත්තදුඛාවහන්ති අත්තනො දුක්ඛාවහං. මනුස්සෙසූති යං මනුස්සලොකෙ කත්වා ඉදානි අත්තනො පිට්ඨිමංසානි ඛාදසීති පුච්ඡති.

පෙතො තං සඤ්ජානිත්වා ‘‘තුම්හෙ මං න සඤ්ජානාථ, අහං තුම්හාකං පුරොහිතො අහොසිං, ඉදං මෙ රත්තිං සුඛානුභවනං තුම්හෙ නිස්සාය කතස්ස උපඩ්ඪූපොසථස්ස නිස්සන්දෙන ලද්ධං, දිවා දුක්ඛානුභවනං පන මයා පකතස්ස පාපස්සෙව නිස්සන්දෙන. අහඤ්හි තුම්හෙහි විනිච්ඡයෙ ඨපිතො කූටඩ්ඩං කරිත්වා ලඤ්ජං ගහෙත්වා පරපිට්ඨිමංසිකො හුත්වා තස්ස දිවා කතස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන ඉදං දුක්ඛං අනුභවාමී’’ති වත්වා ගාථාද්වයමාහ –

31. ‘‘අජ්ඣෙනානි පටිග්ගය්හ, කාමෙසු ගධිතො අහං;

අචරිං දීඝමද්ධානං, පරෙසං අහිතායහං.

32. ‘‘යො පිට්ඨිමංසිකො හොති, එවං උක්කච්ච ඛාදති;

යථාහං අජ්ජ ඛාදාමි, පිට්ඨිමංසානි අත්තනො’’ති.

තත්ථ අජ්ඣෙනානීති වෙදෙ. පටිග්ගය්හාති පටිග්ගහෙත්වා අධීයිත්වා. අචරින්ති පටිපජ්ජිං. අහිතායහන්ති අහිතාය අත්ථනාසනාය අහං. යො පිට්ඨිමංසිකොති යො පුග්ගලො පරෙසං පිට්ඨිමංසඛාදකො පිසුණො හොති. උක්කච්චාති උක්කන්තිත්වා.

ඉදඤ්ච පන වත්වා තාපසං පුච්ඡි – ‘‘තුම්හෙ කථං ඉධාගතා’’ති. තාපසො සබ්බං විත්ථාරෙන කථෙසි. ‘‘ඉදානි පන, භන්තෙ, ඉධෙව වසිස්සථ, ගමිස්සථා’’ති. ‘‘න වසිස්සාමි, අස්සමපදංයෙව ගමිස්සාමී’’ති. පෙතො ‘‘සාධු, භන්තෙ, අහං වො නිබද්ධං අම්බපක්කෙන උපට්ඨහිස්සාමී’’ති වත්වා අත්තනො ආනුභාවෙන අස්සමපදෙයෙව ඔතාරෙත්වා ‘‘අනුක්කණ්ඨා ඉධෙව වසථා’’ති පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා ගතො. තතො පට්ඨාය නිබද්ධං අම්බපක්කෙන උපට්ඨහි. තාපසො තං පරිභුඤ්ජන්තො කසිණපරිකම්මං කත්වා ඣානාභිඤ්ඤා නිබ්බත්තෙත්වා බ්‍රහ්මලොකපරායණො අහොසි.

සත්ථා උපාසකානං ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා සච්චානි පකාසෙත්වා ජාතකං සමොධානෙසි, සච්චපරියොසානෙ කෙචි සොතාපන්නා අහෙසුං, කෙචි සකදාගාමිනො, කෙචි අනාගාමිනො. තදා දෙවධීතා උප්පලවණ්ණා අහොසි, තාපසො පන අහමෙව අහොසින්ති.

කිංඡන්දජාතකවණ්ණනා පඨමා.

[512] 2. කුම්භජාතකවණ්ණනා

කො පාතුරාසීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො විසාඛාය සහායිකා සුරාපීතා පඤ්චසතා ඉත්ථියො ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියං කිර සුරාඡණෙ සඞ්ඝුට්ඨෙ තා පඤ්චසතා ඉත්ථියො සාමිකානං ඡණෙ කීළමානානං තික්ඛසුරං පටියාදෙත්වා ‘‘ඡණං කීළිස්සාමා’’ති සබ්බාපි විසාඛාය සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘සහායිකෙ ඡණං කීළිස්සාමා’’ති වත්වා ‘‘අයං සුරාඡණො, න අහං සුරං පිවිස්සාමී’’ති වුත්තෙ – ‘‘තුම්හෙ සම්මාසම්බුද්ධස්ස දානං දෙථ, මයං ඡණං කරිස්සාමා’’ති ආහංසු. සා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා තා උය්‍යොජෙත්වා සත්ථාරං නිමන්තාපෙත්වා මහාදානං පවත්තෙත්වා බහුං ගන්ධමාලං ආදාය සායන්හසමයෙ ධම්මකථං සොතුං තාහි පරිවුතා ජෙතවනං අගමාසි. තා පනිත්ථියො සුරං පිවමානාව තාය සද්ධිං ගන්ත්වා ද්වාරකොට්ඨකෙ ඨත්වා සුරං පිවිත්වාව තාය සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං අගමංසු. විසාඛා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි, ඉතරාසු එකච්චා සත්ථු සන්තිකෙයෙව නච්චිංසු, එකච්චා ගායිංසු, එකච්චා හත්ථකුක්කුච්චපාදකුක්කුච්චානි, එකච්චා කලහං අකංසු.

සත්ථා තාසං සංවෙගජනනත්ථාය භමුකලොමතො රංසී විස්සජ්ජෙසි, අන්ධකාරතිමිසා අහොසි. තා භීතා අහෙසුං මරණභයතජ්ජිතා, තෙන තාසං සුරා ජීරි. සත්ථා නිසින්නපල්ලඞ්කෙ අන්තරහිතො සිනෙරුමුද්ධනි ඨත්වා උණ්ණලොමතො රංසී විස්සජ්ජෙසි, චන්දසූරියසහස්සුග්ගමනං විය අහොසි. සත්ථා තත්ථ ඨිතොව තාසං සංවෙගජනනත්ථාය –

‘‘කො නු හාසො කිමානන්දො, නිච්චං පජ්ජලිතෙ සති;

අන්ධකාරෙන ඔනද්ධා, පදීපං න ගවෙසථා’’ති. (ධ. ප. 146) –

ඉමං ගාථමාහ. ගාථාපරියොසානෙ තා පඤ්චසතාපි සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිංසු. සත්ථා ආගන්ත්වා ගන්ධකුටිඡායාය බුද්ධාසනෙ නිසීදි. අථ නං විසාඛා වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉදං හිරොත්තප්පභෙදකං සුරාපානං නාම කදා උප්පන්න’’න්ති පුච්ඡි. සො තස්සා ආචික්ඛන්තො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ එකො කාසිරට්ඨවාසී සුරො නාම වනචරකො භණ්ඩපරියෙසනත්ථාය හිමවන්තං අගමාසි. තත්ථෙකො රුක්ඛො උග්ගන්ත්වා පොරිසමත්තෙ ඨානෙ තිධාකප්පො අහොසි. තස්ස තිණ්ණං කප්පානං අන්තරෙ චාටිප්පමාණො ආවාටො අහොසි. සො දෙවෙ වස්සන්තෙ උදකෙන පූරිතො, තං පරිවාරෙත්වා හරීතකී ආමලකී මරිචගච්ඡො ච අහොසි, තෙසං පක්කානි ඵලානි ඡිජ්ජිත්වා තත්ථ පතන්ති. තස්සාවිදූරෙ සයංජාතසාලි ජාතො, තතො සුවකා සාලිසීසානි ආහරිත්වා තස්මිං රුක්ඛෙ නිසීදිත්වා ඛාදන්ති. තෙසං ඛාදමානානං සාලීපි තණ්ඩුලාපි තත්ථ පතන්ති. ඉති තං උදකං සූරියසන්තාපෙන පච්චමානං රසං ලොහිතවණ්ණං අහොසි. නිදාඝසමයෙ පිපාසිතා සකුණගණා ආගන්ත්වා තං පිවිත්වා මත්තා පරිවත්තිත්වා රුක්ඛමූලෙ පතිංසු, තස්මිං ථොකං නිද්දායිත්වා විකූජමානා පක්කමන්ති. රුක්ඛසුනඛමක්කටාදීසුපි එසෙව නයො. වනචරකො තං දිස්වා ‘‘සචෙ ඉදං විසං භවෙය්‍ය, ඉමෙ මරෙය්‍යුං, ඉමෙ පන ථොකං නිද්දායිත්වා යථාසුඛං ගච්ඡන්ති, නයිදං විස’’න්ති සයං පිවිත්වා මත්තො හුත්වා මංසං ඛාදිතුකාමො අහොසි. තතො අග්ගිං කත්වා රුක්ඛමූලෙ පතිතෙ තිත්තිරකුක්කුටාදයො මාරෙත්වා මංසං අඞ්ගාරෙ පචිත්වා එකෙන හත්ථෙන නච්චන්තො එකෙන මංසං ඛාදන්තො එකාහද්වීහං තත්ථෙව අහොසි.

තතො පන අවිදූරෙ එකො වරුණො නාම තාපසො වසති. වනචරකො අඤ්ඤදාපි තස්ස සන්තිකං ගච්ඡති. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉදං පානං තාපසෙන සද්ධිං පිවිස්සාමී’’ති. සො එකං වෙළුනාළිකං පූරෙත්වා පක්කමංසෙන සද්ධිං ආහරිත්වා පණ්ණසාලං ගන්ත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමං පිවථා’’ති වත්වා උභොපි මංසං ඛාදන්තා පිවිංසු. ඉති සුරෙන ච වරුණෙන ච දිට්ඨත්තා තස්ස පානස්ස ‘‘සුරා’’ති ච ‘‘වරුණා’’ති ච නාමං ජාතං. තෙ උභොපි ‘‘අත්ථෙසො උපායො’’ති වෙළුනාළියො පූරෙත්වා කාජෙනාදාය පච්චන්තනගරං ගන්ත්වා ‘‘පානකාරකා නාම ආගතා’’ති රඤ්ඤො ආරොචාපෙසුං. රාජා නෙ පක්කොසාපෙසි, තෙ තස්ස පානං උපනෙසුං. රාජා ද්වෙ තයො වාරෙ පිවිත්වා මජ්ජි, තස්ස තං එකාහද්වීහමත්තමෙව අහොසි. අථ නෙ ‘‘අඤ්ඤම්පි අත්ථී’’ති පුච්ඡි. ‘‘අත්ථි, දෙවා’’ති. ‘‘කුහි’’න්ති? ‘‘හිමවන්තෙ දෙවා’’ති. ‘‘තෙන හි ආනෙථා’’ති. තෙ ගන්ත්වා එකද්වෙ වාරෙ ආනෙත්වා ‘‘නිබද්ධං ගන්තුං න සක්ඛිස්සාමා’’ති සම්භාරෙ සල්ලක්ඛෙත්වා තස්ස රුක්ඛස්ස තචං ආදිං කත්වා සබ්බසම්භාරෙ පක්ඛිපිත්වා නගරෙ සුරං කරිංසු. නාගරා සුරං පිවිත්වා පමාදං ආපන්නා දුග්ගතා අහෙසුං, නගරං සුඤ්ඤං විය අහොසි, තෙන පානකාරකා තතො පලායිත්වා බාරාණසිං ගන්ත්වා ‘‘පානකාරකා ආගතා’’ති රඤ්ඤො ආරොචාපෙසුං. රාජා නෙ පක්කොසාපෙත්වා පරිබ්බයං අදාසි. තෙ තත්ථාපි සුරං අකංසු, තම්පි නගරං තථෙව විනස්සි, තතො පලායිත්වා සාකෙතං, සාකෙතතො සාවත්ථිං අගමංසු.

තදා සාවත්ථියං සබ්බමිත්තො නාම රාජා අහොසි. සො තෙසං සඞ්ගහං කත්වා ‘‘කෙන වො අත්ථො’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘සම්භාරමූලෙන චෙව සාලිපිට්ඨෙන ච පඤ්චහි චාටිසතෙහි චා’’ති වුත්තෙ සබ්බං දාපෙසි. තෙ පඤ්චසු චාටිසතෙසු සුරං සණ්ඨාපෙත්වා මූසිකභයෙන චාටිරක්ඛණත්ථාය එකෙකාය චාටියා සන්තිකෙ එකෙකං බිළාරං බන්ධිංසු. තෙ පච්චිත්වා උත්තරණකාලෙ චාටිකුච්ඡීසු පග්ඝරන්තං සුරං පිවිත්වා මත්තා නිද්දායිංසු. මූසිකා ආගන්ත්වා තෙසං කණ්ණනාසිකදාඨිකනඞ්ගුට්ඨෙ ඛාදිත්වා අගමංසු. ‘‘බිළාරා සුරං පිවිත්වා මතා’’ති ආයුත්තකපුරිසා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා ‘‘විසකාරකා එතෙ භවිස්සන්තී’’ති තෙසං ද්වින්නම්පි ජනානං සීසානි ඡින්දාපෙසි. තෙ ‘‘සුරං දෙව, මධුරං දෙවා’’ති විරවන්තාව මරිංසු. රාජා තෙ මාරාපෙත්වා ‘‘චාටියො භින්දථා’’ති ආණාපෙසි. බිළාරාපි සුරාය ජිණ්ණාය උට්ඨහිත්වා කීළන්තා විචරිංසු, තෙ දිස්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා ‘‘සචෙ විසං අස්ස, එතෙ මරෙය්‍යුං, මධුරෙනෙව භවිතබ්බං, පිවිස්සාමි න’’න්ති නගරං අලඞ්කාරාපෙත්වා රාජඞ්ගණෙ මණ්ඩපං කාරාපෙත්වා අලඞ්කතමණ්ඩපෙ සමුස්සිතසෙතච්ඡත්තෙ රාජපල්ලඞ්කෙ නිසීදිත්වා අමච්චගණපරිවුතො සුරං පාතුං ආරභි.

තදා සක්කො දෙවරාජා ‘‘කෙ නු ඛො මාතුපට්ඨානාදීසු අප්පමත්තා තීණි සුචරිතානි පූරෙන්තී’’ති ලොකං වොලොකෙන්තො තං රාජානං සුරං පාතුං නිසින්නං දිස්වා ‘‘සචායං සුරං පිවිස්සති, සකලජම්බුදීපො නස්සිස්සති. යථා න පිවිස්සති, තථා නං කරිස්සාමී’’ති එකං සුරාපුණ්ණං කුම්භං හත්ථතලෙ ඨපෙත්වා බ්‍රාහ්මණවෙසෙනාගන්ත්වා රඤ්ඤො සම්මුඛට්ඨානෙ ආකාසෙ ඨත්වා ‘‘ඉමං කුම්භං කිණාථ, ඉමං කුම්භං කිණාථා’’ති ආහ. සබ්බමිත්තරාජා තං තථා වදන්තං ආකාසෙ ඨිතං දිස්වා ‘‘කුතො නු ඛො බ්‍රාහ්මණො ආගච්ඡතී’’ති තෙන සද්ධිං සල්ලපන්තො තිස්සො ගාථා අභාසි –

33. ‘‘කො පාතුරාසී තිදිවා නභම්හි, ඔභාසයං සංවරිං චන්දිමාව;

ගත්තෙහි තෙ රස්මියො නිච්ඡරන්ති, සතෙරතා විජ්ජුරිවන්තලික්ඛෙ.

34. ‘‘සො ඡින්නවාතං කමසී අඝම්හි, වෙහායසං ගච්ඡසි තිට්ඨසී ච;

ඉද්ධී නු තෙ වත්ථුකතා සුභාවිතා, අනද්ධගූනං අපි දෙවතානං.

35. ‘‘වෙහායසං ගම්මමාගම්ම තිට්ඨසි, කුම්භං කිණාථාති යමෙතමත්ථං;

කො වා තුවං කිස්ස වා තාය කුම්භො, අක්ඛාහි මෙ බ්‍රාහ්මණ එතමත්ථ’’න්ති.

තත්ථ කො පාතුරාසීති කුතො පාතුභූතොසි, කුතො ආගතොසීති අත්ථො. තිදිවා නභම්හීති කිං තාවතිංසභවනා ආගන්ත්වා ඉධ නභම්හි ආකාසෙ පාකටො ජාතොසීති පුච්ඡති. සංවරින්ති රත්තිං. සතෙරතාති එවංනාමිකා. සොති සො ත්වං. ඡින්නවාතන්ති වලාහකොපි තාව වාතෙන කමති, තස්ස පන සොපි වාතො නත්ථි, තෙනෙවමාහ. කමසීති පවත්තෙසි. අඝම්හීති අප්පටිඝෙ ආකාසෙ. වත්ථුකතාති වත්ථු විය පතිට්ඨා විය කතා. අනද්ධගූනං අපි දෙවතානන්ති යා පදසා අද්ධානං අගමනෙන අනද්ධගූනං දෙවතානං ඉද්ධි, සා අපි තව සුභාවිතාති පුච්ඡති. වෙහායසං ගම්මමාගම්මාති ආකාසෙ පවත්තං පදවීතිහාරං පටිච්ච නිස්සාය. ‘‘තිට්ඨසී’’ති ඉමස්ස ‘‘කො වා තුව’’න්ති ඉමිනා සම්බන්ධො, එවං තිට්ඨමානො කො වා ත්වන්ති අත්ථො. යමෙතමත්ථන්ති යං එතං වදසි. ඉමස්ස ‘‘කිස්ස වා තාය’’න්ති ඉමිනා සම්බන්ධො, යං එතං කුම්භං කිණාථාති වදසි, කිස්ස වා තෙ අයං කුම්භොති අත්ථො.

තතො සක්කො ‘‘තෙන හි සුණාහී’’ති වත්වා සුරාය දොසෙ දස්සෙන්තො ආහ –

36. ‘‘න සප්පිකුම්භො නපි තෙලකුම්භො, න ඵාණිතස්ස න මධුස්ස කුම්භො;

කුම්භස්ස වජ්ජානි අනප්පකානි, දොසෙ බහූ කුම්භගතෙ සුණාථ.

37. ‘‘ගළෙය්‍ය යං පිත්වා පතෙ පපාතං, සොබ්භං ගුහං චන්දනියොළිගල්ලං;

බහුම්පි භුඤ්ජෙය්‍ය අභොජනෙය්‍යං, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

38. ‘‘යං පිත්වා චිත්තස්මිං අනෙසමානො, ආහිණ්ඩතී ගොරිව භක්ඛසාදී;

අනාථමානො උපගායති නච්චති ච, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

39. ‘‘යං වෙ පිවිත්වා අචෙලොව නග්ගො, චරෙය්‍ය ගාමෙ විසිඛන්තරානි;

සම්මූළ්හචිත්තො අතිවෙලසායී, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

40. ‘‘යං පිත්වා උට්ඨාය පවෙධමානො, සීසඤ්ච බාහුඤ්ච පචාලයන්තො;

සො නච්චතී දාරුකටල්ලකොව, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

41. ‘‘යං වෙ පිවිත්වා අග්ගිදඩ්ඪා සයන්ති, අථො සිගාලෙහිපි ඛාදිතාසෙ;

බන්ධං වධං භොගජානිඤ්චුපෙන්ති, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

42. ‘‘යං පිත්වා භාසෙය්‍ය අභාසනෙය්‍යං, සභායමාසීනො අපෙතවත්ථො;

සම්මක්ඛිතො වන්තගතො බ්‍යසන්නො, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

43. ‘‘යං වෙ පිවිත්වා උක්කට්ඨො ආවිලක්ඛො, මමෙව සබ්බපථවීති මඤ්ඤෙ;

න මෙ සමො චාතුරන්තොපි රාජා, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

44. ‘‘මානාතිමානා කලහානි පෙසුණී, දුබ්බණ්ණිනී නග්ගයිනී පලායිනී;

චොරාන ධුත්තාන ගතී නිකෙතො, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

45. ‘‘ඉද්ධානි ඵීතානි කුලානි අස්සු, අනෙකසාහස්සධනානි ලොකෙ;

උච්ඡින්නදායජ්ජකතානිමාය, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

46. ‘‘ධඤ්ඤං ධනං රජතං ජාතරූපං, ඛෙත්තං ගවං යත්ථ විනාසයන්ති;

උච්ඡෙදනී විත්තගතං කුලානං, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

47. ‘‘යං වෙ පිත්වා දිත්තරූපොව පොසො, අක්කොසති මාතරං පිතරඤ්ච;

සස්සුම්පි ගණ්හෙය්‍ය අථොපි සුණ්හං, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

48. ‘‘යං වෙ පිත්වා දිත්තරූපාව නාරී, අක්කොසතී සස්සුරං සාමිකඤ්ච;

දාසම්පි ගණ්හෙ පරිචාරිකම්පි, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

49. ‘‘යං වෙ පිවිත්වාන හනෙය්‍ය පොසො, ධම්මෙ ඨිතං සමණං බ්‍රාහ්මණං වා;

ගච්ඡෙ අපායම්පි තතොනිදානං, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

50. ‘‘යං වෙ පිවිත්වා දුච්චරිතං චරන්ති, කායෙන වාචාය ච චෙතසා ච;

නිරයං වජන්ති දුච්චරිතං චරිත්වා, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.

51. ‘‘යං යාචමානා න ලභන්ති පුබ්බෙ, බහුං හිරඤ්ඤම්පි පරිච්චජන්තා;

සො තං පිවිත්වා අලිකං භණාති, තස්සා පුණ්ණං කුම්භමිමං කිණාථ.