15. වීසතිනිපාතො

[497] 1. මාතඞ්ගජාතකවණ්ණනා

කුතො නු ආගච්ඡසි දුම්මවාසීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො උදෙනං නාම වංසරාජානං ආරබ්භ කථෙසි. තස්මිඤ්හි කාලෙ ආයස්මා පිණ්ඩොලභාරද්වාජො ජෙතවනතො ආකාසෙන ගන්ත්වා යෙභුය්‍යෙන කොසම්බියං උදෙනස්ස රඤ්ඤො උය්‍යානං දිවාවිහාරාය ගච්ඡති. ථෙරො කිර පුරිමභවෙ රජ්ජං කාරෙන්තො දීඝමද්ධානං තස්මිං උය්‍යානෙ මහාපරිවාරො සම්පත්තිං අනුභවි. සො තෙන පුබ්බාචිණ්ණෙන යෙභුය්‍යෙන තත්ථෙව දිවාවිහාරං නිසීදිත්වා ඵලසමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙති. තස්මිං එකදිවසං තත්ථ ගන්ත්වා සුපුප්ඵිතසාලමූලෙ නිසින්නෙ උදෙනො සත්තාහං මහාපානං පිවිත්වා ‘‘උය්‍යානකීළං කීළිස්සාමී’’ති මහන්තෙන පරිවාරෙන උය්‍යානං ගන්ත්වා මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ අඤ්ඤතරාය ඉත්ථියා අඞ්කෙ නිපන්නො සුරාමදමත්තතාය නිද්දං ඔක්කමි. ගායන්තා නිසින්නිත්ථියො තූරියානි ඡඩ්ඩෙත්වා උය්‍යානං පවිසිත්වා පුප්ඵඵලාදීනි විචිනන්තියො ථෙරං දිස්වා ගන්ත්වා වන්දිත්වා නිසීදිංසු. ථෙරො තාසං ධම්මකථං කථෙන්තො නිසීදි. ඉතරාපි ඉත්ථී අඞ්කං චාලෙත්වා රාජානං පබොධෙත්වා ‘‘කුහිං තා වසලියො ගතා’’ති වුත්තෙ ‘‘එකං සමණං පරිවාරෙත්වා නිසින්නා’’ති ආහ. සො කුද්ධො ගන්ත්වා ථෙරං අක්කොසිත්වා පරිභාසිත්වා ‘‘හන්දාහං, තං සමණං තම්බකිපිල්ලකෙහි ඛාදාපෙස්සාමී’’ති කොධවසෙන ථෙරස්ස සරීරෙ තම්බකිපිල්ලකපුටං භින්දාපෙසි. ථෙරො ආකාසෙ ඨත්වා තස්සොවාදං දත්වා ජෙතවනෙ ගන්ධකුටිද්වාරෙයෙව ඔතරිත්වා තථාගතෙන ‘‘කුතො ආගතොසී’’ති පුට්ඨො ථෙරො තමත්ථං ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘න ඛො, භාරද්වාජ, උදෙනො ඉදානෙව පබ්බජිතෙ විහෙඨෙති, පුබ්බෙපි විහෙඨෙසියෙවා’’ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්‍රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ තදා මහාසත්තො බහිනගරෙ චණ්ඩාලයොනියං නිබ්බත්ති, ‘‘මාතඞ්ගො’’තිස්ස නාමං කරිංසු. අපරභාගෙ විඤ්ඤුතං පත්තො ‘‘මාතඞ්ගපණ්ඩිතො’’ති පාකටො අහොසි. තදා බාරාණසිසෙට්ඨිනො ධීතා දිට්ඨමඞ්ගලිකා නාම එකමාසද්වෙමාසවාරෙන මහාපරිවාරා උය්‍යානං කීළිතුං ගච්ඡති. අථෙකදිවසං මහාසත්තො කෙනචි කම්මෙන නගරං පවිසන්තො අන්තරද්වාරෙ දිට්ඨමඞ්ගලිකං දිස්වා එකමන්තං අපගන්ත්වා අල්ලීයිත්වා අට්ඨාසි. දිට්ඨමඞ්ගලිකා සාණියා අන්තරෙන ඔලොකෙන්තී තං දිස්වා ‘‘කො එසො’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘චණ්ඩාලො අය්‍යෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘අදිට්ඨපුබ්බයුත්තකං වත පස්සාමී’’ති ගන්ධොදකෙන අක්ඛීනි ධොවිත්වා තතො නිවත්ති. තාය සද්ධිං නික්ඛන්තජනො ‘‘අරෙ, දුට්ඨ චණ්ඩාල, අජ්ජ තං නිස්සාය අම්හාකං අමූලකං සුරාභත්තං නට්ඨ’’න්ති කොධාභිභූතො මාතඞ්ගපණ්ඩිතං හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච පොථෙත්වා විසඤ්ඤිං කත්වා පක්කාමි. සො මුහුත්තං වීතිනාමෙත්වා පටිලද්ධසඤ්ඤො චින්තෙසි ‘‘දිට්ඨමඞ්ගලිකාය පරිජනො මං නිද්දොසං අකාරණෙන පොථෙසි, දිට්ඨමඞ්ගලිකං ලභිත්වාව උට්ඨහිස්සාමි, නො අලභිත්වා’’ති අධිට්ඨාය ගන්ත්වා තස්සා පිතු නිවෙසනද්වාරෙ නිපජ්ජි. සො ‘‘කෙන කාරණෙන නිපන්නොසී’’ති වුත්තෙ ‘‘අඤ්ඤං කාරණං නත්ථි, දිට්ඨමඞ්ගලිකාය මෙ අත්ථො’’ති ආහ. එකො දිවසො අතීතො, තථා දුතියො, තතියො, චතුත්ථො, පඤ්චමො, ඡට්ඨො ච. බොධිසත්තානං අධිට්ඨානං නාම සමිජ්ඣති, තස්මා සත්තමෙ දිවසෙ දිට්ඨමඞ්ගලිකං නීහරිත්වා තස්ස අදංසු.

අථ නං සා ‘‘උට්ඨෙහි, සාමි, තුම්හාකං ගෙහං ගච්ඡාමා’’ති ආහ. භද්දෙ, තව පරිජනෙනම්හි සුපොථිතො දුබ්බලො, මං උක්ඛිපිත්වා පිට්ඨිං ආරොපෙත්වා ආදාය ගච්ඡාහීති. සා තථා කත්වා නගරවාසීනං පස්සන්තානඤ්ඤෙව නගරා නික්ඛමිත්වා චණ්ඩාලගාමකං ගතා. අථ නං මහාසත්තො ජාතිසම්භෙදවීතික්කමං අකත්වාව කතිපාහං ගෙහෙ වසාපෙත්වා චින්තෙසි ‘‘අහමෙතං ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තං කරොන්තො පබ්බජිත්වාව කාතුං සක්ඛිස්සාමි, න ඉතරථා’’ති. අථ නං ආමන්තෙත්වා ‘භද්දෙ, මයි අරඤ්ඤතො කිඤ්චි අනාහරන්තෙ අම්හාකං ජීවිකා නප්පවත්තති, යාව මමාගමනා මා උක්කණ්ඨි, අහං අරඤ්ඤං ගමිස්සාමී’’ති වත්වා ගෙහවාසිනොපි ‘‘ඉමං මා පමජ්ජිත්ථා’’ති ඔවදිත්වා අරඤ්ඤං ගන්ත්වා සමණපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අප්පමත්තො සත්තමෙ දිවසෙ අට්ඨ සමාපත්තියො ච පඤ්ච අභිඤ්ඤායො ච උප්පාදෙත්වා ‘‘ඉදානි දිට්ඨමඞ්ගලිකාය අවස්සයො භවිතුං සක්ඛිස්සාමී’’ති ඉද්ධියා ගන්ත්වා චණ්ඩාලගාමද්වාරෙ ඔතරිත්වා දිට්ඨමඞ්ගලිකාය ගෙහද්වාරං අගමාසි. සා තස්සාගමනං සුත්වා ගෙහතො නික්ඛමිත්වා ‘‘සාමි, කස්මා මං අනාථං කත්වා පබ්බජිතොසී’’ති පරිදෙවි. අථ නං ‘‘භද්දෙ, මා චින්තයි, තව පොරාණකයසතො ඉදානි මහන්තතරං යසං කරිස්සාමි, අපිච ඛො පන ‘න මය්හං මාතඞ්ගපණ්ඩිතො සාමිකො, මහාබ්‍රහ්මා මෙ සාමිකො’ති එත්තකං පරිසමජ්ඣෙ වත්තුං සක්ඛිස්සසී’ති ආහ. ‘‘ආම, සාමි, සක්ඛිස්සාමී’’ති. ‘‘තෙන හි ‘‘ඉදානි තෙ සාමිකො කුහින්ති පුට්ඨා ‘බ්‍රහ්මලොකං ගතො’ති වත්වා ‘කදා ආගමිස්සතී’ති වුත්තෙ ‘ඉතො සත්තමෙ දිවසෙ පුණ්ණමායං චන්දං භින්දිත්වා ආගමිස්සතී’ති වදෙය්‍යාසී’’ති නං වත්වා මහාසත්තො හිමවන්තමෙව ගතො.

දිට්ඨමඞ්ගලිකාපි බාරාණසියං මහාජනස්ස මජ්ඣෙ තෙසු තෙසු ඨානෙසු තථා කථෙසි. මහාජනො ‘‘අහො මහාබ්‍රහ්මා සමානො දිට්ඨමඞ්ගලිකං න ගච්ඡති, එවමෙතං භවිස්සතී’’ති සද්දහි. බොධිසත්තොපි පුණ්ණමදිවසෙ චන්දස්ස ගගනමජ්ඣෙ ඨිතකාලෙ බ්‍රහ්මත්තභාවං මාපෙත්වා සකලං කාසිරට්ඨං ද්වාදසයොජනිකං බාරාණසිනගරඤ්ච එකොභාසං කත්වා චන්දමණ්ඩලං භින්දිත්වා ඔතරිත්වා බාරාණසියා උපරූපරි තික්ඛත්තුං පරිබ්භමිත්වා මහාජනෙන ගන්ධමාලාදීහි පූජියමානො චණ්ඩාලගාමකාභිමුඛො අහොසි. බ්‍රහ්මභත්තා සන්නිපතිත්වා චණ්ඩාලගාමකං ගන්ත්වා දිට්ඨමඞ්ගලිකාය ගෙහං සුද්ධවත්ථෙහි ඡාදෙත්වා භූමිං චතුජ්ජාතියගන්ධෙහි ඔපුඤ්ඡිත්වා පුප්ඵානි විකිරිත්වා ධූමං දත්වා චෙලවිතානං පසාරෙත්වා මහාසයනං පඤ්ඤපෙත්වා ගන්ධතෙලෙහි දීපං ජාලෙත්වා ද්වාරෙ රජතපට්ටවණ්ණවාලුකං ඔකිරිත්වා පුප්ඵානි විකිරිත්වා ධජෙ බන්ධිංසු. එවං අලඞ්කතෙ ගෙහෙ මහාසත්තො ඔතරිත්වා අන්තො පවිසිත්වා ථොකං සයනපිට්ඨෙ නිසීදි.

තදා දිට්ඨමඞ්ගලිකා උතුනී හොති. අථස්සා අඞ්ගුට්ඨකෙන නාභිං පරාමසි, කුච්ඡියං ගබ්භො පතිට්ඨාසි. අථ නං මහාසත්තො ආමන්තෙත්වා ‘‘භද්දෙ, ගබ්භො තෙ පතිට්ඨිතො, ත්වං පුත්තං විජායිස්සසි, ත්වම්පි පුත්තොපි තෙ ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තා භවිස්සථ, තව පාදධොවනඋදකං සකලජම්බුදීපෙ රාජූනං අභිසෙකොදකං භවිස්සති, නහානොදකං පන තෙ අමතොසධං භවිස්සති, යෙ තං සීසෙ ආසිඤ්චිස්සන්ති, තෙ සබ්බරොගෙහි මුච්චිස්සන්ති, කාළකණ්ණිං පරිවජ්ජෙස්සන්ති, තව පාදපිට්ඨෙ සීසං ඨපෙත්වා වන්දන්තා සහස්සං දස්සන්ති, සොතපථෙ ඨත්වා වන්දන්තා සතං දස්සන්ති, චක්ඛුපථෙ ඨත්වා වන්දන්තා එකං කහාපණං දත්වා වන්දිස්සන්ති, අප්පමත්තා හොහී’’ති නං ඔවදිත්වා ගෙහා නික්ඛමිත්වා මහාජනස්ස පස්සන්තස්සෙව උප්පතිත්වා චන්දමණ්ඩලං පාවිසි. බ්‍රහ්මභත්තා සන්නිපතිත්වා ඨිතකාව රත්තිං වීතිනාමෙත්වා පාතොව දිට්ඨමඞ්ගලිකං සුවණ්ණසිවිකං ආරොපෙත්වා සීසෙන උක්ඛිපිත්වා නගරං පවිසිංසු. ‘‘මහාබ්‍රහ්මභරියා’’ති තං උපසඞ්කමිත්වා මහාජනො ගන්ධමාලාදීහි පූජෙසි. පාදපිට්ඨෙ සීසං ඨපෙත්වා වන්දිතුං ලභන්තා සහස්සත්ථවිකං දෙන්ති, සොතපථෙ ඨත්වා වන්දිතුං ලභන්තා සතං දෙන්ති, චක්ඛුපථෙ ඨත්වා වන්දිතුං ලභන්තා එකං කහාපණං දෙන්ති. එවං ද්වාදසයොජනිකං බාරාණසිං තං ගහෙත්වා විචරන්තා අට්ඨාරසකොටිධනං ලභිංසු.

අථ නං නගරං පරිහරිත්වා ආනෙත්වා නගරමජ්ඣෙ මහාමණ්ඩපං කාරෙත්වා සාණිං පරික්ඛිපිත්වා මහාසයනං පඤ්ඤපෙත්වා මහන්තෙන සිරිසොභග්ගෙන තත්ථ වසාපෙසුං. මණ්ඩපසන්තිකෙයෙව සත්තද්වාරකොට්ඨං සත්තභූමිකං පාසාදං කාතුං ආරභිංසු, මහන්තං නවකම්මං අහොසි. දිට්ඨමඞ්ගලිකා මණ්ඩපෙයෙව පුත්තං විජායි. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ බ්‍රාහ්මණා සන්නිපතිත්වා මණ්ඩපෙ ජාතත්තා ‘‘මණ්ඩබ්‍යකුමාරො’’ති නාමං කරිංසු. පාසාදො පන දසහි මාසෙහි නිට්ඨිතො. තතො පට්ඨාය සා මහන්තෙන යසෙන තස්මිං වසති, මණ්ඩබ්‍යකුමාරොපි මහන්තෙන පරිවාරෙන වඩ්ඪති. තස්ස සත්තට්ඨවස්සකාලෙයෙව ජම්බුදීපතලෙ උත්තමාචරියා සන්නිපතිංසු. තෙ තං තයො වෙදෙ උග්ගණ්හාපෙසුං. සො සොළසවස්සකාලතො පට්ඨාය බ්‍රාහ්මණානං භත්තං පට්ඨපෙසි, නිබද්ධං සොළස බ්‍රාහ්මණසහස්සානි භුඤ්ජන්ති. චතුත්ථෙ ද්වාරකොට්ඨකෙ බ්‍රාහ්මණානං දානං දෙති.

අථෙකස්මිං මහාමහදිවසෙ ගෙහෙ බහුං පායාසං පටියාදෙසුං. සොළස බ්‍රාහ්මණසහස්සානි චතුත්ථෙ ද්වාරකොට්ඨකෙ නිසීදිත්වා සුවණ්ණරසවණ්ණෙන නවසප්පිනා පක්කමධුඛණ්ඩසක්ඛරාහි ච අභිසඞ්ඛතං පායාසං පරිභුඤ්ජන්ති. කුමාරොපි සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතො සුවණ්ණපාදුකා ආරුය්හ හත්ථෙන කඤ්චනදණ්ඩං ගහෙත්වා ‘‘ඉධ සප්පිං දෙථ, ඉධ මධු’’න්ති විචාරෙන්තො චරති. තස්මිං ඛණෙ මාතඞ්ගපණ්ඩිතො හිමවන්තෙ අස්සමපදෙ නිසින්නො ‘‘කා නු ඛො දිට්ඨමඞ්ගලිකාය පුත්තස්ස පවත්තී’’ති ඔලොකෙන්තො තස්ස අතිත්ථෙ පක්ඛන්දභාවං දිස්වා ‘‘අජ්ජෙව ගන්ත්වා මාණවං දමෙත්වා යත්ථ දින්නං මහප්ඵලං හොති, තත්ථ දානං දාපෙත්වා ආගමිස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා ආකාසෙන අනොතත්තදහං ගන්ත්වා මුඛධොවනාදීනි කත්වා මනොසිලාතලෙ ඨිතො රත්තදුපට්ටං නිවාසෙත්වා කායබන්ධනං බන්ධිත්වා පංසුකූලසඞ්ඝාටිං පාරුපිත්වා මත්තිකාපත්තං ආදාය ආකාසෙනාගන්ත්වා චතුත්ථෙ ද්වාරකොට්ඨකෙ දානග්ගෙයෙව ඔතරිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. මණ්ඩබ්‍යො කුමාරො ඉතො චිතො ච ඔලොකෙන්තො තං දිස්වා ‘‘එවංවිරූපො සඞ්කාරයක්ඛසදිසො අයං පබ්බජිතො ඉමං ඨානං ආගච්ඡන්තො කුතො නු ඛො ආගච්ඡතී’’ති තෙන සද්ධිං සල්ලපන්තො පඨමං ගාථමාහ –

1. ‘‘කුතො නු ආගච්ඡසි දුම්මවාසී, ඔතල්ලකො පංසුපිසාචකොව;

සඞ්කාරචොළං පටිමුඤ්ච කණ්ඨෙ, කො රෙ තුවං හොසි අදක්ඛිණෙය්‍යො’’ති.

තත්ථ දුම්මවාසීති අනඤ්ජිතඅමණ්ඩිතඝටිතසඞ්ඝාටිකපිලොතිකවසනො. ඔතල්ලකොති ලාමකො ඔලම්බවිලම්බනන්තකධරො වා. පංසුපිසාචකොවාති සඞ්කාරට්ඨානෙ පිසාචකො විය. සඞ්කාරචොළන්ති සඞ්කාරට්ඨානෙ ලද්ධපිලොතිකං. පටිමුඤ්චාති පටිමුඤ්චිත්වා. අදක්ඛිණෙය්‍යොති ත්වං අදක්ඛිණෙය්‍යො ඉමෙසං පරමදක්ඛිණෙය්‍යානං නිසින්නට්ඨානං එකො හුත්වා කුතො ආගතො.

තං සුත්වා මහාසත්තො මුදුචිත්තෙනෙව තෙන සද්ධිං සල්ලපන්තො දුතියං ගාථමාහ –

2. ‘‘අන්නං තවෙදං පකතං යසස්සි, තං ඛජ්ජරෙ භුඤ්ජරෙ පිය්‍යරෙ ච;

ජානාසි මං ත්වං පරදත්තූපජීවිං, උත්තිට්ඨපිණ්ඩං ලභතං සපාකො’’ති.

තත්ථ පකතන්ති පටියත්තං. යසස්සීති පරිවාරසම්පන්න. තං ඛජ්ජරෙති තං ඛජ්ජන්ති ච භුඤ්ජන්ති ච පිවන්ති ච. කිංකාරණා මය්හං කුජ්ඣසි? උත්තිට්ඨපිණ්ඩන්ති උපතිට්ඨිත්වා ලභිතබ්බපිණ්ඩං, උට්ඨාය ඨිතෙහි වා දීයමානං හෙට්ඨා ඨත්වා ලභිතබ්බපිණ්ඩං. ලභතං සපාකොති සපාකො චණ්ඩාලොපි ලභතු. ජාතිසම්පන්නා හි යත්ථ කත්ථචි ලභන්ති, සපාකචණ්ඩාලස්ස පන කො දෙති, දුල්ලභපිණ්ඩො අහං, තස්මා මෙ ජීවිතපවත්තනත්ථං භොජනං දාපෙහි, කුමාරාති.

තතො මණ්ඩබ්‍යො ගාථමාහ –

3. ‘‘අන්නං මමෙදං පකතං බ්‍රාහ්මණානං, අත්තත්ථාය සද්දහතො මමෙදං;

අපෙහි එත්තො කිමිධට්ඨිතොසි, න මාදිසා තුම්හං දදන්ති ජම්මා’’ති.

තත්ථ අත්තත්ථායාති අත්තනො වඩ්ඪිඅත්ථාය. අපෙහි එත්තොති ඉමම්හා ඨානා අපගච්ඡ. න මාදිසාති මාදිසා ජාතිසම්පන්නානං උදිච්චබ්‍රාහ්මණානං දානං දෙන්ති, න තුය්හං චණ්ඩාලස්ස, ගච්ඡ, ජම්මාති.

තතො මහාසත්තො ගාථමාහ –

4. ‘‘ථලෙ ච නින්නෙ ච වපන්ති බීජං, අනූපඛෙත්තෙ ඵලමාසමානා;

එතාය සද්ධාය දදාහි දානං, අප්පෙව ආරාධයෙ දක්ඛිණෙය්‍යෙ’’ති.

තස්සත්ථො – කුමාර, සස්සඵලං ආසීසමානා තීසුපි ඛෙත්තෙසු බීජං වපන්ති. තත්ථ අතිවුට්ඨිකාලෙ ථලෙ සස්සං සම්පජ්ජති, නින්නෙ පූතිකං හොති, අනූපඛෙත්තෙ නදිඤ්ච තළාකඤ්ච නිස්සාය කතං ඔඝෙන වුය්හති. මන්දවුට්ඨිකාලෙ ථලෙ ඛෙත්තෙ විපජ්ජති, නින්නෙ ථොකං සම්පජ්ජති, අනූපඛෙත්තෙ සම්පජ්ජතෙව. සමවුට්ඨිකාලෙ ථලෙ ඛෙත්තෙ ථොකං සම්පජ්ජති, ඉතරෙසු සම්පජ්ජතෙව. තස්මා යථා ඵලමාසීසමානා තීසුපි ඛෙත්තෙසු වපන්ති, තථා ත්වම්පි එතාය ඵලසද්ධාය ආගතාගතානං සබ්බෙසංයෙව දානං දෙහි, අප්පෙව නාම එවං දදන්තො දක්ඛිණෙය්‍යෙ ආරාධෙය්‍යාසි ලභෙය්‍යාසීති.

තතො මණ්ඩබ්‍යො ගාථමාහ –

5. ‘‘ඛෙත්තානි මය්හං විදිතානි ලොකෙ, යෙසාහං බීජානි පතිට්ඨපෙමි;

යෙ බ්‍රාහ්මණා ජාතිමන්තූපපන්නා, තානීධ ඛෙත්තානි සුපෙසලානී’’ති.

තත්ථ යෙසාහන්ති යෙසු අහං. ජාතිමන්තූපපන්නාති ජාතියා ච මන්තෙහි ච උපපන්නා.

තතො මහාසත්තො ද්වෙ ගාථා අභාසි –

6. ‘‘ජාතිමදො ච අතිමානිතා ච, ලොභො ච දොසො ච මදො ච මොහො;

එතෙ අගුණා යෙසු ච සන්ති සබ්බෙ, තානීධ ඛෙත්තානි අපෙසලානි.

7. ‘‘ජාතිමදො ච අතිමානිතා ච, ලොභො ච දොසො ච මදො ච මොහො;

එතෙ අගුණා යෙසු න සන්ති සබ්බෙ, තානීධ ඛෙත්තානි සුපෙසලානී’’ති.

තත්ථ ජාතිමදොති ‘‘අහමස්මි ජාතිසම්පන්නො’’ති එවං උප්පන්නමානො. අතිමානිතා චාති ‘‘අඤ්ඤො මයා සද්ධිං ජාතිආදීහි සදිසො නත්ථී’’ති අතික්කම්ම පවත්තමානො. ලොභාදයො ලුබ්භනදුස්සනමජ්ජනමුය්හනමත්තාව. අපෙසලානීති එවරූපා පුග්ගලා ආසීවිසභරිතා විය වම්මිකා අප්පියසීලා හොන්ති. එවරූපානං දින්නං න මහප්ඵලං හොති, තස්මා මා එතෙසං සුපෙසලඛෙත්තභාවං මඤ්ඤිත්ථ. න හි ජාතිමන්තා සග්ගදායකා. යෙ පන ජාතිමානාදිරහිතා අරියා, තානි ඛෙත්තානි සුපෙසලානි, තෙසු දින්නං මහප්ඵලං, තෙ සග්ගදායකා හොන්තීති.

ඉති සො මහාසත්තෙ පුනප්පුනං කථෙන්තෙ කුජ්ඣිත්වා ‘‘අයං අතිවිය බහුං විප්පලපති, කුහිං ගතා ඉමෙ දොවාරිකා, නයිමං චණ්ඩාලං නීහරන්තී’’ති ගාථමාහ –

8. ‘‘ක්වෙත්ථ ගතා උපජොතියො ච, උපජ්ඣායො අථ වා ගණ්ඩකුච්ඡි;

ඉමස්ස දණ්ඩඤ්ච වධඤ්ච දත්වා, ගලෙ ගහෙත්වා ඛලයාථ ජම්ම’’න්ති.

තත්ථ ක්වෙත්ථ ගතාති ඉමෙසු තීසු ද්වාරෙසු ඨපිතා උපජොතියො ච උපජ්ඣායො ච ගණ්ඩකුච්ඡි චාති තයො දොවාරිකා කුහිං ගතාති අත්ථො.

තෙපි තස්ස වචනං සුත්වා වෙගෙනාගන්ත්වා වන්දිත්වා ‘‘කිං කරොම දෙවා’’ති ආහංසු. ‘‘අයං වො ජම්මො චණ්ඩාලො දිට්ඨො’’ති? ‘‘න පස්සාම දෙව, කුතොචි ආගතභාවං න ජානාමා’’ති. ‘‘කො චෙස මායාකාරො වා විජ්ජාධරො වා භවිස්සති, ඉදානි කිං තිට්ඨථා’’ති. ‘‘කිං කරොම දෙවා’’ති? ‘‘ඉමස්ස මුඛමෙව පොථෙත්වා භින්දන්තා දණ්ඩවෙළුපෙසිකාහි පිට්ඨිචම්මං උප්පාටෙන්තා වධඤ්ච දත්වා ගලෙ ගහෙත්වා එතං ජම්මං ඛලයාථ, ඉතො නීහරථා’’ති.

මහාසත්තො තෙසු අත්තනො සන්තිකං අනාගතෙස්වෙව උප්පතිත්වා ආකාසෙ ඨිතො ගාථමාහ –

9. ‘‘ගිරිං නඛෙන ඛණසි, අයො දන්තෙහි ඛාදසි;

ජාතවෙදං පදහසි, යො ඉසිං පරිභාසසී’’ති.

තත්ථ ජාතවෙදං පදහසීති අග්ගිං ගිලිතුං වායමසි.

ඉමඤ්ච පන ගාථං වත්වා මහාසත්තො පස්සන්තස්සෙව මාණවස්ස ච බ්‍රාහ්මණානඤ්ච ආකාසෙ පක්ඛන්දි. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –

10. ‘‘ඉදං වත්වාන මාතඞ්ගො, ඉසි සච්චපරක්කමො;

අන්තලික්ඛස්මිං පක්කාමි, බ්‍රාහ්මණානං උදික්ඛත’’න්ති.

තත්ථ සච්චපරක්කමොති සභාවපරක්කමො.

සො පාචීනදිසාභිමුඛො ගන්ත්වා එකාය වීථියා ඔතරිත්වා ‘‘පදවළඤ්ජං පඤ්ඤායතූ’’ති අධිට්ඨාය පාචීනද්වාරසමීපෙ පිණ්ඩාය චරන්තො මිස්සකභත්තං සංකඩ්ඪිත්වා එකිස්සං සාලායං නිසීදිත්වා මිස්සකභත්තං පරිභුඤ්ජි. නගරදෙවතා ‘‘අයං අම්හාකං අය්‍යං විහෙඨෙත්වා කථෙතී’’ති අසහමානා ආගමිංසු. අථස්ස ජෙට්ඨකයක්ඛො මණ්ඩබ්‍යස්ස ගීවං ගහෙත්වා පරිවත්තෙසි, සෙසදෙවතා සෙසබ්‍රාහ්මණානං ගීවං ගණ්හිත්වා පරිවත්තෙසුං. බොධිසත්තෙ මුදුචිත්තතාය පන ‘‘තස්ස පුත්තො’’ති නං න මාරෙන්ති, කෙවලං කිලමෙන්තියෙව. මණ්ඩබ්‍යස්ස සීසං පරිවත්තිත්වා පිට්ඨිපස්සාභිමුඛං ජාතං, හත්ථපාදා උජුකා ථද්ධාව අට්ඨංසු, අක්ඛීනි කාලකතස්සෙව පරිවත්තිංසු. සො ථද්ධසරීරොව නිපජ්ජි, සෙසබ්‍රාහ්මණා මුඛෙන ඛෙළං වමන්තා අපරාපරං පරිවත්තන්ති. මාණවා ‘‘අය්‍යෙ, පුත්තස්ස තෙ කිං ජාත’’න්ති දිට්ඨමඞ්ගලිකාය ආරොචයිංසු. සා වෙගෙන ගන්ත්වා පුත්තං දිස්වා ‘‘කිමෙත’’න්ති වත්වා ගාථමාහ –

11. ‘‘ආවෙල්ලිතං පිට්ඨිතො උත්තමඞ්ගං, බාහුං පසාරෙති අකම්මනෙය්‍යං;

සෙතානි අක්ඛීනි යථා මතස්ස, කො මෙ ඉමං පුත්තමකාසි එව’’න්ති.

තත්ථ ආවෙල්ලිතන්ති පරිවත්තිතං.

අථස්සා තස්මිං ඨානෙ ඨිතජනො ආරොචෙතුං ගාථමාහ –

12. ‘‘ඉධාගමා සමණො දුම්මවාසී, ඔතල්ලකො පංසුපිසාචකොව;

සඞ්කාරචොළං පටිමුඤ්ච කණ්ඨෙ, සො තෙ ඉමං පුත්තමකාසි එව’’න්ති.

සා තං සුත්වාව චින්තෙසි ‘‘අඤ්ඤස්සෙතං බලං නත්ථි, නිස්සංසයං මාතඞ්ගපණ්ඩිතො භවිස්සති, සම්පන්නමෙත්තාභාවනො ඛො පන ධීරො න එත්තකං ජනං කිලමෙත්වා ගමිස්සති, කතරං නු ඛො දිසං ගතො භවිස්සතී’’ති. තතො පුච්ඡන්තී ගාථමාහ –

13. ‘‘කතමං දිසං අගමා භූරිපඤ්ඤො, අක්ඛාථ මෙ මාණවා එතමත්ථං;

ගන්ත්වාන තං පටිකරෙමු අච්චයං, අප්පෙව නං පුත්ත ලභෙමු ජීවිත’’න්ති.

තත්ථ ගන්ත්වානාති තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා. තං පටිකරෙමු අච්චයන්ති තං අච්චයං පටිකරිස්සාම දෙසෙස්සාම, ඛමාපෙස්සාම නන්ති. පුත්ත ලභෙමු ජීවිතන්ති අප්පෙව නාම පුත්තස්ස ජීවිතං ලභෙය්‍යාම.

අථස්සා තත්ථ ඨිතා මාණවා කථෙන්තා ගාථමාහංසු –

14. ‘‘වෙහායසං අගමා භූරිපඤ්ඤො, පථද්ධුනො පන්නරසෙව චන්දො;

අපි චාපි සො පුරිමදිසං අගච්ඡි, සච්චප්පටිඤ්ඤො ඉසි සාධුරූපො’’ති.

තත්ථ පථද්ධුනොති ආකාසපථසඞ්ඛාතස්ස අද්ධුනො මජ්ඣෙ ඨිතො පන්නරසෙ චන්දො විය. අපි චාපි සොති අපිච ඛො පන සො පුරත්ථිමං දිසං ගතො.

සා තෙසං වචනං සුත්වා ‘‘මම සාමිකං උපධාරෙස්සාමී’’ති සුවණ්ණකලසසුවණ්ණසරකානි ගාහාපෙත්වා දාසිගණපරිවුතා තෙන පදවළඤ්ජස්ස අධිට්ඨිතට්ඨානං පත්වා තෙනානුසාරෙන ගච්ඡන්තී තස්මිං පීඨිකාය නිසීදිත්වා භුඤ්ජමානෙ තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. සො තං දිස්වා ථොකං ඔදනං පත්තෙ ඨපෙසි. දිට්ඨමඞ්ගලිකා සුවණ්ණකලසෙන තස්ස උදකං අදාසි. සො තත්ථෙව හත්ථං ධොවිත්වා මුඛං වික්ඛාලෙසි. අථ නං සා ‘‘කෙන මෙ පුත්තස්ස සො විප්පකාරො කතො’’ති පුච්ඡන්තී ගාථමාහ –

15. ‘‘ආවෙල්ලිතං පිට්ඨිතො උත්තමඞ්ගං, බාහුං පසාරෙති අකම්මනෙය්‍යං;

සෙතානි අක්ඛීනි යථා මතස්ස, කො මෙ ඉමං පුත්තමකාසි එව’’න්ති.

තතො පරා තෙසං වචනපටිවචනගාථා හොන්ති –

16. ‘‘යක්ඛා හවෙ සන්ති මහානුභාවා, අන්වාගතා ඉසයො සාධුරූපා;

තෙ දුට්ඨචිත්තං කුපිතං විදිත්වා, යක්ඛා හි තෙ පුත්තමකංසු එවං.

17. ‘‘යක්ඛා ච මෙ පුත්තමකංසු එවං, ත්වඤ්ඤෙව මෙ මා කුද්ධො බ්‍රහ්මචාරි;

තුම්හෙව පාදෙ සරණං ගතාස්මි, අන්වාගතා පුත්තසොකෙන භික්ඛු.

18. ‘‘තදෙව හි එතරහි ච මය්හං, මනොපදොසො න මමත්ථි කොචි;

පුත්තො ච තෙ වෙදමදෙන මත්තො, අත්ථං න ජානාති අධිච්ච වෙදෙ.

19. ‘‘අද්ධා හවෙ භික්ඛු මුහුත්තකෙන, සම්මුය්හතෙව පුරිසස්ස සඤ්ඤා;

එකාපරාධං ඛම භූරිපඤ්ඤ, න පණ්ඩිතා කොධබලා භවන්තී’’ති.

තත්ථ යක්ඛාති නගරපරිග්ගාහකයක්ඛා. අන්වාගතාති අනු ආගතා, ඉසයො සාධුරූපා ගුණසම්පන්නාති එවං ජානමානාති අත්ථො. තෙති තෙ ඉසීනං ගුණං ඤත්වා තව පුත්තං දුට්ඨචිත්තං කුපිතචිත්තං විදිත්වා. ත්වඤ්ඤෙව මෙති සචෙ යක්ඛා කුපිතා එවමකංසු, කරොන්තු, දෙවතා නාම පානීයඋළුඞ්කමත්තෙන සන්තප්පෙතුං සක්කා, තස්මාහං තෙසං න භායාමි, කෙවලං ත්වඤ්ඤෙව මෙ පුත්තස්ස මා කුජ්ඣි. අන්වාගතාති ආගතාස්මි. භික්ඛූති මහාසත්තං ආලපන්තී පුත්තස්ස ජීවිතදානං යාචති. තදෙව හීති දිට්ඨමඞ්ගලිකෙ තදා තව පුත්තස්ස මං අක්කොසනකාලෙ ච මය්හං මනොපදොසො නත්ථි, එතරහි ච තයි යාචමානායපි මම තස්මිං මනොපදොසො නත්ථියෙව. වෙදමදෙනාති ‘‘තයො වෙදා මෙ උග්ගහිතා’’ති මදෙන. අධිච්චාති වෙදෙ උග්ගහෙත්වාපි අත්ථානත්ථං න ජානාති. මුහුත්තකෙනාති යං කිඤ්චි උග්ගහෙත්වා මුහුත්තකෙනෙව.

එවං තාය ඛමාපියමානො මහාසත්තො ‘‘තෙන හි එතෙසං යක්ඛානං පලායනත්ථාය අමතොසධං දස්සාමී’’ති වත්වා ගාථමාහ –

20. ‘‘ඉදඤ්ච මය්හං උත්තිට්ඨපිණ්ඩං, තව මණ්ඩබ්‍යො භුඤ්ජතු අප්පපඤ්ඤො;

යක්ඛා ච තෙ නං න විහෙඨයෙය්‍යුං, පුත්තො ච තෙ හෙස්සති සො අරොගො’’ති.

තත්ථ උත්තිට්ඨපිණ්ඩන්ති උච්ඡිට්ඨකපිණ්ඩං, ‘‘උච්ඡිට්ඨපිණ්ඩ’’න්තිපි පාඨො.

සා මහාසත්තස්ස වචනං සුත්වා ‘‘දෙථ, සාමි, අමතොසධ’’න්ති සුවණ්ණසරකං උපනාමෙසි. මහාසත්තො උච්ඡිට්ඨකකඤ්ජිකං තත්ථ ආසිඤ්චිත්වා ‘‘පඨමඤ්ඤෙව ඉතො උපඩ්ඪං තව පුත්තස්ස මුඛෙ ඔසිඤ්චිත්වා සෙසං චාටියං උදකෙන මිස්සෙත්වා සෙසබ්‍රාහ්මණානං මුඛෙ ඔසිඤ්චෙහි, සබ්බෙපි නිරොගා භවිස්සන්තී’’ති වත්වා උප්පතිත්වා හිමවන්තමෙව ගතො. සාපි තං සරකං සීසෙනාදාය ‘‘අමතොසධං මෙ ලද්ධ’’න්ති වදන්තී නිවෙසනං ගන්ත්වා පඨමං පුත්තස්ස මුඛෙ කඤ්ජිකං ඔසිඤ්චි, යක්ඛො පලායි. ඉතරො පංසුං පුඤ්ඡන්තො උට්ඨාය ‘‘අම්ම කිමෙත’’න්ති ආහ. තයා කතං ත්වමෙව ජානිස්සසි. එහි, තාත, තව දක්ඛිණෙය්‍යානං තෙසං විප්පකාරං පස්සාති. සො තෙ දිස්වා විප්පටිසාරී අහොසි. අථ නං මාතා ‘‘තාත මණ්ඩබ්‍ය, ත්වං බාලො දානස්ස මහප්ඵලට්ඨානං න ජානාසි, දක්ඛිණෙය්‍යා නාම එවරූපා න හොන්ති, මාතඞ්ගපණ්ඩිතසදිසාව හොන්ති, ඉතො පට්ඨාය මා එතෙසං දුස්සීලානං දානමදාසි, සීලවන්තානං දෙහී’’ති වත්වා ආහ –

21. ‘‘මණ්ඩබ්‍ය බාලොසි පරිත්තපඤ්ඤො, යො පුඤ්ඤක්ඛෙත්තානමකොවිදොසි;

මහක්කසාවෙසු දදාසි දානං, කිලිට්ඨකම්මෙසු අසඤ්ඤතෙසු.

22. ‘‘ජටා ච කෙසා අජිනා නිවත්ථා, ජරූදපානංව මුඛං පරූළ්හං;

පජං ඉමං පස්සථ දුම්මරූපං, න ජටාජිනං තායති අප්පපඤ්ඤං.

23. ‘‘යෙසං රාගො ච දොසො ච, අවිජ්ජා ච විරාජිතා;

ඛීණාසවා අරහන්තො, තෙසු දින්නං මහප්ඵල’’න්ති.

තත්ථ මහක්කසාවෙසූති මහාකසාවෙසු මහන්තෙහි රාගකසාවාදීහි සමන්නාගතෙසු. ජටා ච කෙසාති තාත මණ්ඩබ්‍ය, තව දක්ඛිණෙය්‍යෙසු එකච්චානං කෙසා ජටා කත්වා බද්ධා. අජිනා නිවත්ථාති සඛුරානි අජිනචම්මානි නිවත්ථා. ජරූදපානං වාති තිණගහනෙන ජිණ්ණකූපො විය මුඛං දීඝමස්සුතාය පරූළ්හං. පජං ඉමන්ති ඉමං එවරූපං අනඤ්ජිතාමණ්ඩිතලූඛවෙසං පජං පස්සථ. න ජටාජිනන්ති එතං ජටාජිනං ඉමං අප්පපඤ්ඤං පජං තායිතුං න සක්කොති, සීලපඤ්ඤාණතපොකම්මානෙව ඉමෙසං සත්තානං පතිට්ඨා හොන්ති. යෙසන්ති යස්මා යෙසං එතෙ රජ්ජනදුස්සනමුය්හනසභාවා රාගාදයො අට්ඨවත්ථුකා ච අවිජ්ජා විරාජිතා විගතා, විගතත්තායෙව ච එතෙසං කිලෙසානං යෙ ඛීණාසවා අරහන්තො, තෙසු දින්නං මහප්ඵලං, තස්මා ත්වං, තාත, ඉතො පට්ඨාය එවරූපානං දුස්සීලානං අදත්වා යෙ ලොකෙ අට්ඨසමාපත්තිලාභිනො පඤ්චාභිඤ්ඤා ධම්මිකසමණබ්‍රාහ්මණා ච පච්චෙකබුද්ධා ච සන්ති, තෙසං දානං දෙහි. එහි, තාත, තව කුලූපකෙ අමතොසධං පායෙත්වා අරොගෙ කරිස්සාමාති වත්වා උච්ඡිට්ඨකඤ්ජිකං ගාහාපෙත්වා උදකචාටියං පක්ඛිපිත්වා සොළසන්නං බ්‍රාහ්මණසහස්සානං මුඛෙසු ආසිඤ්චාපෙසි.

එකෙකො පංසුං පුඤ්ඡන්තොව උට්ඨහි. අථ නෙ බ්‍රාහ්මණා ‘‘ඉමෙහි චණ්ඩාලුච්ඡිට්ඨකං පීත’’න්ති අබ්‍රාහ්මණෙ කරිංසු. තෙ ලජ්ජිතා බාරාණසිතො නික්ඛමිත්වා මජ්ඣරට්ඨං ගන්ත්වා මජ්ඣරඤ්ඤො සන්තිකෙ වසිංසු, මණ්ඩබ්‍යො පන තත්ථෙව වසි. තදා වෙත්තවතීනගරං උපනිස්සාය වෙත්තවතීනදීතීරෙ ජාතිමන්තො නාමෙකො බ්‍රාහ්මණො පබ්බජිතො ජාතිං නිස්සාය මහන්තං මානමකාසි. මහාසත්තො ‘‘එතස්ස මානං භින්දිස්සාමී’’ති තං ඨානං ගන්ත්වා තස්ස සන්තිකෙ උපරිසොතෙ වාසං කප්පෙසි. සො එකදිවසං දන්තකට්ඨං ඛාදිත්වා ‘‘ඉමං දන්තකට්ඨං ජාතිමන්තස්ස ජටාසු ලග්ගතූ’’ති අධිට්ඨාය නදියං පාතෙසි. තං තස්ස උදකං ආචමන්තස්ස ජටාසු ලග්ගි. සො තං දිස්වාව ‘‘නස්ස වසලා’’ති වත්වා ‘‘කුතො අයං කාළකණ්ණී ආගතො, උපධාරෙස්සාමි න’’න්ති උද්ධංසොතං ගච්ඡන්තො මහාසත්තං දිස්වා ‘‘කිංජාතිකොසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘චණ්ඩාලොස්මී’’ති. ‘‘තයා නදියා දන්තකට්ඨං පාතිත’’න්ති? ‘‘ආම, මයා’’ති. ‘‘නස්ස, වසල, චණ්ඩාල කාළකණ්ණි මා ඉධ වසි, හෙට්ඨාසොතෙ වසාහී’’ති වත්වා හෙට්ඨාසොතෙ වසන්තෙනපි තෙන පාතිතෙ දන්තකට්ඨෙ පටිසොතං ආගන්ත්වා ජටාසු ලග්ගන්තෙ සො ‘‘නස්ස වසල, සචෙ ඉධ වසිස්සසි, සත්තමෙ දිවසෙ සත්තධා මුද්ධා ඵලිස්සතී’’ති ආහ.

මහාසත්තො ‘‘සචාහං එතස්ස කුජ්ඣිස්සාමි, සීලං මෙ අරක්ඛිතං භවිස්සති, උපායෙනෙවස්ස මානං භින්දිස්සාමී’’ති සත්තමෙ දිවසෙ සූරියුග්ගමනං නිවාරෙසි. මනුස්සා උබ්බාළ්හා ජාතිමන්තං තාපසං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ සූරියුග්ගමනං න දෙථා’’ති පුච්ඡිංසු. සො ආහ – ‘‘න මෙ තං කම්මං, නදීතීරෙ පනෙකො චණ්ඩාලො වසති, තස්සෙතං කම්මං භවිස්සතී’’ති. මනුස්සා මහාසත්තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, සූරියුග්ගමනං න දෙථා’’ති පුච්ඡිංසු. ‘‘ආමාවුසො’’ති. ‘‘කිංකාරණා’’ති. ‘‘තුම්හාකං කුලූපකො තාපසො මං නිරපරාධං අභිසපි, තස්මිං ආගන්ත්වා ඛමාපනත්ථාය මම පාදෙසු පතිතෙ සූරියං විස්සජ්ජෙස්සාමී’’ති. තෙ ගන්ත්වා තං කඩ්ඪන්තා ආනෙත්වා මහාසත්තස්ස පාදමූලෙ නිපජ්ජාපෙත්වා ඛමාපෙත්වා ආහංසු ‘‘සූරියං විස්සජ්ජෙථ භන්තෙ’’ති. ‘‘න සක්කා විස්සජ්ජෙතුං, සචාහං විස්සජ්ජෙස්සාමි, ඉමස්ස සත්තධා මුද්ධා ඵලිස්සතී’’ති. ‘‘අථ, භන්තෙ, කිං කරොමා’’ති? සො ‘‘මත්තිකාපිණ්ඩං ආහරථා’’ති ආහරාපෙත්වා ‘‘ඉමං තාපසස්ස සීසෙ ඨපෙත්වා තාපසං ඔතාරෙත්වා උදකෙ ඨපෙථා’’ති ඨපාපෙත්වා සූරියං විස්සජ්ජෙසි. සූරියරස්මීහි පහටමත්තෙ මත්තිකාපිණ්ඩො සත්තධා භිජ්ජි, තාපසො උදකෙ නිමුජ්ජි.

මහාසත්තො තං දමෙත්වා ‘‘කහං නු ඛො දානි සොළස බ්‍රාහ්මණසහස්සානි වසන්තී’’ති උපධාරෙන්තො ‘‘මජ්ඣරඤ්ඤො සන්තිකෙ’’ති ඤත්වා ‘‘තෙ දමෙස්සාමී’’ති ඉද්ධියා ගන්ත්වා නගරසාමන්තෙ ඔතරිත්වා පත්තං ආදාය නගරෙ පිණ්ඩාය චරි. බ්‍රාහ්මණා තං දිස්වා ‘‘අයං ඉධ එකං ද්වෙ දිවසෙ වසන්තොපි අම්හෙ අප්පතිට්ඨෙ කරිස්සතී’’ති වෙගෙන ගන්ත්වා ‘‘මහාරාජ, මායාකාරො එකො විජ්ජාධරො චොරො ආගතො, ගණ්හාපෙථ න’’න්ති රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡි. මහාසත්තොපි මිස්සකභත්තං ආදාය අඤ්ඤතරං කුට්ටං නිස්සාය පීඨිකාය නිසින්නො භුඤ්ජති. අථ නං අඤ්ඤවිහිතකං ආහාරං පරිභුඤ්ජමානමෙව රඤ්ඤා පහිතපුරිසා අසිනා ගීවං පහරිත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපෙසුං. සො කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති. ඉමස්මිං කිර ජාතකෙ බොධිසත්තො කොණ්ඩදමකො අහොසි. සො තෙනෙව පරතන්තියුත්තභාවෙන ජීවිතක්ඛයං පාපුණි. දෙවතා කුජ්ඣිත්වා සකලමෙව මජ්ඣරට්ඨං උණ්හං කුක්කුළවස්සං වස්සාපෙත්වා රට්ඨං අරට්ඨමකංසු. තෙන වුත්තං –

‘‘උපහච්ච මනං මජ්ඣො, මාතඞ්ගස්මිං යසස්සිනෙ;

සපාරිසජ්ජො උච්ඡින්නො, මජ්ඣාරඤ්ඤං තදා අහූ’’ති. (ජා. 2.19.96);

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ‘‘න ඉදානෙව, පුබ්බෙපි උදෙනො පබ්බජිතෙ විහෙඨෙසියෙවා’’ති වත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – ‘‘තදා මණ්ඩබ්‍යො උදෙනො අහොසි, මාතඞ්ගපණ්ඩිතො පන අහමෙව අහොසි’’න්ති.

මාතඞ්ගජාතකවණ්ණනා පඨමා.

[498] 2. චිත්තසම්භූතජාතකවණ්ණනා

සබ්බං නරානං සඵලං සුචිණ්ණන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ආයස්මතො මහාකස්සපස්ස පියසංවාසෙ ද්වෙ සද්ධිවිහාරිකෙ භික්ඛූ ආරබ්භ කථෙසි. තෙ කිර අඤ්ඤමඤ්ඤං අප්පටිවිභත්තභොගා පරමවිස්සාසිකා අහෙසුං, පිණ්ඩාය චරන්තාපි එකතොව ගච්ඡන්ති, එකතොව ආගච්ඡන්ති, විනා භවිතුං න සක්කොන්ති. ධම්මසභායං භික්ඛූ තෙසංයෙව විස්සාසං වණ්ණයමානා නිසීදිංසු. සත්ථා ආගන්ත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉමාය නාමා’’ති වුත්තෙ ‘‘අනච්ඡරියං, භික්ඛවෙ, ඉමෙසං එකස්මිං අත්තභාවෙ විස්සාසිකත්තං, පොරාණකපණ්ඩිතා තීණි චත්තාරි භවන්තරානි ගච්ඡන්තාපි මිත්තභාවං න විජහිංසුයෙවා’’ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ අවන්තිරට්ඨෙ උජ්ජෙනියං අවන්තිමහාරාජා නාම රජ්ජං කාරෙසි. තදා උජ්ජෙනියා බහි චණ්ඩාලගාමකො අහොසි. මහාසත්තො තත්ථ නිබ්බත්ති, අපරොපි සත්තො තස්සෙව මාතුච්ඡාපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. තෙසු එකො චිත්තො නාම අහොසි, එකො සම්භූතො නාම. තෙ උභොපි වයප්පත්තා චණ්ඩාලවංසධොවනං නාම සිප්පං උග්ගණ්හිත්වා එකදිවසං ‘‘උජ්ජෙනීනගරද්වාරෙ සිප්පං දස්සෙස්සාමා’’ති එකො උත්තරද්වාරෙ සිප්පං දස්සෙසි, එකො පාචීනද්වාරෙ. තස්මිඤ්ච නගරෙ ද්වෙ දිට්ඨමඞ්ගලිකායො අහෙසුං, එකා සෙට්ඨිධීතා, එකා පුරොහිතධීතා. තා බහුඛාදනීයභොජනීයමාලාගන්ධාදීනි ගාහාපෙත්වා ‘‘උය්‍යානකීළං කීළිස්සාමා’’ති එකා උත්තරද්වාරෙන නික්ඛමි, එකා පාචීනද්වාරෙන. තා තෙ චණ්ඩාලපුත්තෙ සිප්පං දස්සෙන්තෙ දිස්වා ‘‘කෙ එතෙ’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘චණ්ඩාලපුත්තා’’ති සුත්වා ‘‘අපස්සිතබ්බයුත්තකං වත පස්සිම්හා’’ති ගන්ධොදකෙන අක්ඛීනි ධොවිත්වා නිවත්තිංසු. මහාජනො ‘‘අරෙ දුට්ඨචණ්ඩාල, තුම්හෙ නිස්සාය මයං අමූලකානි සුරාභත්තාදීනි න ලභිම්හා’’ති තෙ උභොපි භාතිකෙ පොථෙත්වා අනයබ්‍යසනං පාපෙසි.

තෙ පටිලද්ධසඤ්ඤා උට්ඨාය අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස සන්තිකං ගච්ඡන්තා එකස්මිං ඨානෙ සමාගන්ත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස තං දුක්ඛුප්පත්තිං ආරොචෙත්වා රොදිත්වා පරිදෙවිත්වා ‘‘කින්ති කරිස්සාමා’’ති මන්තෙත්වා ‘‘ඉමං අම්හාකං ජාතිං නිස්සාය දුක්ඛං උප්පන්නං, චණ්ඩාලකම්මං කාතුං න සක්ඛිස්සාම, ජාතිං පටිච්ඡාදෙත්වා බ්‍රාහ්මණමාණවවණ්ණෙන තක්කසිලං ගන්ත්වා සිප්පං උග්ගණ්හිස්සාමා’’ති සන්නිට්ඨානං කත්වා තත්ථ ගන්ත්වා ධම්මන්තෙවාසිකා හුත්වා දිසාපාමොක්ඛාචරියස්ස සන්තිකෙ සිප්පං පට්ඨපෙසුං. ජම්බුදීපතලෙ ‘‘ද්වෙ කිර චණ්ඩාලා ජාතිං පටිච්ඡාදෙත්වා සිප්පං උග්ගණ්හන්තී’’ති සූයිත්ථ. තෙසු චිත්තපණ්ඩිතස්ස සිප්පං නිට්ඨිතං, සම්භූතස්ස න තාව නිට්ඨාති.

අථෙකදිවසං එකො ගාමවාසී ‘‘බ්‍රාහ්මණවාචනකං කරිස්සාමී’’ති ආචරියං නිමන්තෙසි. තමෙව රත්තිං දෙවො වස්සිත්වා මග්ගෙ කන්දරාදීනි පූරෙසි. ආචරියො පාතොව චිත්තපණ්ඩිතං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘තාත, අහං ගන්තුං න සක්ඛිස්සාමි, ත්වං මාණවෙහි සද්ධිං ගන්තා මඞ්ගලං වත්වා තුම්හෙහි ලද්ධං භුඤ්ජිත්වා අම්හෙහි ලද්ධං ආහරා’’ති පෙසෙසි. සො ‘‘සාධූ’’ති මාණවකෙ ගහෙත්වා ගතො. යාව මාණවා න්හායන්ති චෙව මුඛානි ච ධොවන්ති, තාව මනුස්සා පායාසං වඩ්ඪෙත්වා නිබ්බාතූති ඨපෙසුං. මාණවා තස්මිං අනිබ්බුතෙයෙව ආගන්ත්වා නිසීදිංසු. මනුස්සා දක්ඛිණොදකං දත්වා තෙසං පුරතො පාතියො ඨපෙසුං. සම්භූතො ලුද්ධධාතුකො විය හුත්වා ‘‘සීතලො’’ති සඤ්ඤාය පායාසපිණ්ඩං උක්ඛිපිත්වා මුඛෙ ඨපෙසි, සො තස්ස ආදිත්තඅයොගුළො විය මුඛං දහි. සො කම්පමානො සතිං අනුපට්ඨාපෙත්වා චිත්තපණ්ඩිතං ඔලොකෙත්වා චණ්ඩාලභාසාය එව ‘‘ඛළු ඛළූ’’ති ආහ. සොපි තථෙව සතිං අනුපට්ඨාපෙත්වා චණ්ඩාලභාසාය එව ‘‘නිග්ගල නිග්ගලා’’ති ආහ. මාණවා අඤ්ඤමඤ්ඤං ඔලොකෙත්වා ‘‘කිං භාසා නාමෙසා’’ති වදිංසු. චිත්තපණ්ඩිතො මඞ්ගලං අභාසි. මාණවා බහි නික්ඛමිත්වා වග්ගවග්ගා හුත්වා තත්ථ තත්ථ නිසීදිත්වා භාසං සොධෙන්තා ‘‘චණ්ඩාලභාසා’’ති ඤත්වා ‘‘අරෙ දුට්ඨචණ්ඩාලා, එත්තකං කාලං ‘බ්‍රාහ්මණාම්හා’ති වත්වා වඤ්චයිත්ථා’’ති උභොපි තෙ පොථයිංසු. අථෙකො සප්පුරිසො ‘‘අපෙථා’’ති වාරෙත්වා ‘‘අයං තුම්හාකං ජාතියා දොසො, ගච්ඡථ කත්ථචි දෙසෙව පබ්බජිත්වා ජීවථා’’ති තෙ උභො උය්‍යොජෙසි. මාණවා තෙසං චණ්ඩාලභාවං ආචරියස්ස ආරොචෙසුං.

තෙපි අරඤ්ඤං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා න චිරස්සෙව තතො චවිත්වා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ මිගියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්තිංසු. තෙ මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තකාලතො පට්ඨාය එකතොව විචරන්ති, විනා භවිතුං න සක්කොන්ති. තෙ එකදිවසං ගොචරං ගහෙත්වා එකස්මිං රුක්ඛමූලෙ සීසෙන සීසං, සිඞ්ගෙන සිඞ්ගං, තුණ්ඩෙන තුණ්ඩං අල්ලීයාපෙත්වා රොමන්ථයමානෙ ඨිතෙ දිස්වා එකො ලුද්දකො සත්තිං ඛිපිත්වා එකප්පහාරෙනෙව ජීවිතා වොරොපෙසි. තතො චවිත්වා නම්මදානදීතීරෙ උක්කුසයොනියං නිබ්බත්තිංසු. තත්‍රාපි වුද්ධිප්පත්තෙ ගොචරං ගහෙත්වා සීසෙන සීසං, තුණ්ඩෙන තුණ්ඩං අල්ලීයාපෙත්වා ඨිතෙ දිස්වා එකො යට්ඨිලුද්දකො එකප්පහාරෙනෙව බන්ධිත්වා වධි. තතො පන චවිත්වා චිත්තපණ්ඩිතො කොසම්බියං පුරොහිතස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. සම්භූතපණ්ඩිතො උත්තරපඤ්චාලරඤ්ඤො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. තෙ නාමග්ගහණදිවසතො පට්ඨාය අත්තනො ජාතිං අනුස්සරිංසු. තෙසු සම්භූතපණ්ඩිතො නිරන්තරං සරිතුං අසක්කොන්තො චතුත්ථං චණ්ඩාලජාතිමෙව අනුස්සරති, චිත්තපණ්ඩිතො පටිපාටියා චතස්සොපි ජාතියො. සො සොළසවස්සකාලෙ නික්ඛමිත්වා හිමවන්තං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඣානාභිඤ්ඤං නිබ්බත්තෙත්වා ඣානසුඛෙන වීතිනාමෙන්තො වසි. සම්භූතපණ්ඩිතොපි පිතු අච්චයෙන ඡත්තං උස්සාපෙත්වා ඡත්තමඞ්ගලදිවසෙයෙව මහාජනමජ්ඣෙ මඞ්ගලගීතං කත්වා උදානවසෙන ද්වෙ ගාථා අභාසි. තං සුත්වා ‘‘අම්හාකං රඤ්ඤො මඞ්ගලගීත’’න්ති ඔරොධාපි ගන්ධබ්බාපි තමෙව ගීතං ගායන්ති. අනුක්කමෙනෙව ‘‘රඤ්ඤො පියගීත’’න්ති සබ්බෙපි නගරවාසිනො මනුස්සා තමෙව ගායන්ති.

චිත්තපණ්ඩිතොපි හිමවන්තපදෙසෙ වසන්තොයෙව ‘‘කිං නු ඛො මම භාතිකෙන සම්භූතෙන ඡත්තං ලද්ධං, උදාහු න වා’’ති උපධාරෙන්තො ලද්ධභාවං ඤත්වා ‘‘නවරජ්ජං තාව ඉදානි ගන්ත්වාපි බොධෙතුං න සක්ඛිස්සාමි, මහල්ලකකාලෙ නං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං කථෙත්වා පබ්බාජෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා පණ්ණාස වස්සානි අගන්ත්වා රඤ්ඤො පුත්තධීතාහි වඩ්ඪිතකාලෙ ඉද්ධියා ගන්ත්වා උය්‍යානෙ ඔතරිත්වා මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ සුවණ්ණපටිමා විය නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ එකො දාරකො තං ගීතං ගායන්තො දාරූනි උද්ධරති. චිත්තපණ්ඩිතො තං පක්කොසි. සො ආගන්ත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. අථ නං ආහ – ‘‘ත්වං පාතොව පට්ඨාය ඉමමෙව ගීතං ගායසි, කිං අඤ්ඤං න ජානාසී’’ති. ‘‘භන්තෙ, අඤ්ඤානිපි බහූනි ජානාමි, ඉමානි පන ද්වෙ රඤ්ඤො පියගීතානි, තස්මා ඉමානෙව ගායාමී’’ති. ‘‘අත්ථි පන රඤ්ඤො ගීතස්ස පටිගීතං ගායන්තො’’ති? ‘‘නත්ථි භන්තෙ’’ති. ‘‘සක්ඛිස්සසි පන ත්වං පටිගීතං ගායිතු’’න්ති? ‘‘ජානන්තො සක්ඛිස්සාමී’’ති. ‘‘තෙන හි ත්වං රඤ්ඤා ද්වීසු ගීතෙසු ගායිතෙසු ඉදං තතියං කත්වා ගායස්සූ’’ති ගීතංදත්වා ‘‘ගන්ත්වා රඤ්ඤො සන්තිකෙ ගායිස්සසි, රාජා තෙ පසීදිත්වා මහන්තං ඉස්සරියං දස්සතී’’ති උය්‍යොජෙසි.

සො සීඝං මාතු සන්තිකං ගන්ත්වා අත්තානං අලඞ්කාරාපෙත්වා රාජද්වාරං ගන්ත්වා ‘‘එකො කිර දාරකො තුම්හෙහි සද්ධිං පටිගීතං ගායිස්සතී’’ති රඤ්ඤො ආරොචාපෙත්වා ‘‘ආගච්ඡතූ’’ති වුත්තෙ ගන්ත්වා වන්දිත්වා ‘‘ත්වං කිර, තාත, පටිගීතං ගායිස්සසී’’ති පුට්ඨො ‘‘ආම, දෙව, සබ්බං රාජපරිසං සන්නිපාතෙථා’’ති සන්නිපතිතාය පරිසාය රාජානං ආහ ‘‘තුම්හෙ තාව, දෙව, තුම්හාකං ගීතං ගායථ, අථාහං පටිගීතං ගායිස්සාමී’’ති. රාජා ගාථාද්වයමාහ –

24. ‘‘සබ්බං නරානං සඵලං සුචිණ්ණං, න කම්මුනා කිඤ්චන මොඝමත්ථි;

පස්සාමි සම්භූතං මහානුභාවං, සකම්මුනා පුඤ්ඤඵලූපපන්නං.

25. ‘‘සබ්බං නරානං සඵලං සුචිණ්ණං, න කම්මුනා කිඤ්චන මොඝමත්ථි;

කච්චින්නු චිත්තස්සපි එවමෙවං, ඉද්ධො මනො තස්ස යථාපි මය්හ’’න්ති.

තත්ථ න කම්මුනා කිඤ්චන මොඝමත්ථීති සුකතදුක්කටෙසු කම්මෙසු කිඤ්චන එකකම්මම්පි මොඝං නාම නත්ථි, නිප්ඵලං න හොති, විපාකං දත්වාව නස්සතීති අපරාපරියවෙදනීයකම්මං සන්ධායාහ. සම්භූතන්ති අත්තානං වදති, පස්සාමහං ආයස්මන්තං සම්භූතං සකෙන කම්මෙන පුඤ්ඤඵලූපපන්නං, සකම්මං නිස්සාය පුඤ්ඤඵලෙන උපපන්නං තං පස්සාමීති අත්ථො. කච්චින්නු චිත්තස්සපීති මයඤ්හි ද්වෙපි ජනා එකතො හුත්වා න චිරං සීලං රක්ඛිම්හ, අහං තාව තස්ස ඵලෙන මහන්තං යසං පත්තො, කච්චි නු ඛො මෙ භාතිකස්ස චිත්තස්සපි එවමෙව මනො ඉද්ධො සමිද්ධොති.

තස්ස ගීතාවසානෙ දාරකො ගායන්තො තතියං ගාථමාහ –

26. ‘‘සබ්බං නරානං සඵලං සුචිණ්ණං, න කම්මුනා කිඤ්චන මොඝමත්ථි;

චිත්තම්පි ජානාහි තථෙව දෙව, ඉද්ධො මනො තස්ස යථාපි තුය්හ’’න්ති.

තං සුත්වා රාජා චතුත්ථං ගාථමාහ –

27. ‘‘භවං නු චිත්තො සුතමඤ්ඤතො තෙ, උදාහු තෙ කොචි නං එතදක්ඛා;

ගාථා සුගීතා න මමත්ථි කඞ්ඛා, දදාමි තෙ ගාමවරං සතඤ්චා’’ති.

තත්ථ සුතමඤ්ඤතො තෙති අහං සම්භූතස්ස භාතා චිත්තො නාමාති වදන්තස්ස චිත්තස්සෙව නු තෙ සන්තිකා සුතන්ති අත්ථො. කොචි නන්ති උදාහු මයා සම්භූතස්ස රඤ්ඤො භාතා චිත්තො දිට්ඨොති කොචි තෙ එතමත්ථං ආචික්ඛි. සුගීතාති සබ්බථාපි අයං ගාථා සුගීතා, නත්ථෙත්ථ මම කඞ්ඛා. ගාමවරං සතඤ්චාති ගාමවරානං තෙ සතං දදාමීති වදති.

තතො දාරකො පඤ්චමං ගාථමාහ –

28. ‘‘න චාහං චිත්තො සුතමඤ්ඤතො මෙ, ඉසී ච මෙ එතමත්ථං අසංසි;

ගන්ත්වාන රඤ්ඤො පටිගාහි ගාථං, අපි තෙ වරං අත්තමනො දදෙය්‍යා’’ති.

තත්ථ එතමත්ථන්ති තුම්හාකං උය්‍යානෙ නිසින්නො එකො ඉසි මය්හං එතමත්ථං ආචික්ඛි.

තං සුත්වා රාජා ‘‘සො මම භාතා චිත්තො භවිස්සති, ඉදානෙව නං ගන්ත්වා පස්සිස්සාමී’’ති පුරිසෙ ආණාපෙන්තො ගාථාද්වයමාහ –

29. ‘‘යොජෙන්තු වෙ රාජරථෙ, සුකතෙ චිත්තසිබ්බනෙ;

කච්ඡං නාගානං බන්ධථ, ගීවෙය්‍යං පටිමුඤ්චථ.

30. ‘‘ආහඤ්ඤන්තු භෙරිමුදිඞ්ගසඞ්ඛෙ, සීඝානි යානානි ච යොජයන්තු;

අජ්ජෙවහං අස්සමං තං ගමිස්සං, යත්ථෙව දක්ඛිස්සමිසිං නිසින්න’’න්ති.

තත්ථ ආහඤ්ඤන්තූති ආහනන්තු. අස්සමං තන්ති තං අස්සමං.

සො එවං වත්වා රථං අභිරුය්හ සීඝං ගන්ත්වා උය්‍යානද්වාරෙ රථං ඨපෙත්වා චිත්තපණ්ඩිතං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො තුට්ඨමානසො අට්ඨමං ගාථමාහ –

31. ‘‘සුලද්ධලාභො වත මෙ අහොසි, ගාථා සුගීතා පරිසාය මජ්ඣෙ;

ස්වාහං ඉසිං සීලවතූපපන්නං, දිස්වා පතීතො සුමනොහමස්මී’’ති.

තස්සත්ථො – සුලද්ධලාභො වත මය්හං ඡත්තමඞ්ගලදිවසෙ පරිසාය මජ්ඣෙ ගීතගාථා සුගීතාව අහොසි, ස්වාහං අජ්ජ සීලවතසම්පන්නං ඉසිං දිස්වා පීතිසොමනස්සප්පත්තො ජාතොති.

සො චිත්තපණ්ඩිතස්ස දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය සොමනස්සප්පත්තො ‘‘භාතිකස්ස මෙ පල්ලඞ්කං අත්ථරථා’’තිආදීනි ආණාපෙන්තො නවමං ගාථමාහ –

32. ‘‘ආසනං උදකං පජ්ජං, පටිග්ගණ්හාතු නො භවං;

අග්ඝෙ භවන්තං පුච්ඡාම, අග්ඝං කුරුතු නො භව’’න්ති.

තත්ථ අග්ඝෙති අතිථිනො දාතබ්බයුත්තකස්මිං අග්ඝෙ භවන්තං ආපුච්ඡාම. කුරුතු නොති ඉමං නො අග්ඝං භවං පටිග්ගණ්හාතු.

එවං මධුරපටිසන්ථාරං කත්වා රජ්ජං මජ්ඣෙ භින්දිත්වා දෙන්තො ඉතරං ගාථමාහ –

33. ‘‘රම්මඤ්ච තෙ ආවසථං කරොන්තු, නාරීගණෙහි පරිචාරයස්සු;

කරොහි ඔකාසමනුග්ගහාය, උභොපිමං ඉස්සරියං කරොමා’’ති.

තත්ථ ඉමං ඉස්සරියන්ති කපිලරට්ඨෙ උත්තරපඤ්චාලනගරෙ රජ්ජං මජ්ඣෙ භින්දිත්වා ද්වෙපි ජනා කරොම අනුභවාම.

තස්ස තං වචනං සුත්වා චිත්තපණ්ඩිතො ධම්මං දෙසෙන්තො ඡ ගාථා අභාසි –

34. ‘‘දිස්වා ඵලං දුච්චරිතස්ස රාජ, අත්ථො සුචිණ්ණස්ස මහාවිපාකං;

අත්තානමෙව පටිසංයමිස්සං, න පත්ථයෙ පුත්ත පසුං ධනං වා.

35. ‘‘දසෙවිමා වස්සදසා, මච්චානං ඉධ ජීවිතං;

අපත්තඤ්ඤෙව තං ඔධිං, නළො ඡින්නොව සුස්සති.

36. ‘‘තත්ථ කා නන්දි කා ඛිඩ්ඩා, කා රතී කා ධනෙසනා;

කිං මෙ පුත්තෙහි දාරෙහි, රාජ මුත්තොස්මි බන්ධනා.

37. ‘‘සොහං එවං පජානාමි, මච්චු මෙ නප්පමජ්ජති;

අන්තකෙනාධිපන්නස්ස, කා රතී කා ධනෙසනා.

38. ‘‘ජාති නරානං අධමා ජනින්ද, චණ්ඩාලයොනි ද්විපදාකනිට්ඨා;

සකෙහි කම්මෙහි සුපාපකෙහි, චණ්ඩාලගබ්භෙ අවසිම්හ පුබ්බෙ.

39. ‘‘චණ්ඩාලාහුම්හ අවන්තීසු, මිගා නෙරඤ්ජරං පති;

උක්කුසා නම්මදාතීරෙ, ත්‍යජ්ජ බ්‍රාහ්මණඛත්තියා’’ති.

තත්ථ දුච්චරිතස්සාති මහාරාජ, ත්වං සුචරිතස්සෙව ඵලං ජානාසි, අහං පන දුච්චරිතස්සපි ඵලං පස්සාමියෙව. මයඤ්හි උභො දුච්චරිතස්ස ඵලෙන ඉතො චතුත්ථෙ අත්තභාවෙ චණ්ඩාලයොනියං නිබ්බත්තා. තත්ථ න චිරං සීලං රක්ඛිත්වා තස්ස ඵලෙන ත්වං ඛත්තියකුලෙ නිබ්බත්තො, අහං බ්‍රාහ්මණකුලෙ, එවාහං දුච්චරිතස්ස ච ඵලං සුචිණ්ණස්ස ච මහාවිපාකං දිස්වා අත්තානමෙව සීලසංයමෙන පටිසංයමිස්සං, පුත්තං වා පසුං වා ධනං වා න පත්ථෙමි.