9. සංකිච්චසාමණෙරවත්ථු

යො ච වස්සසතං ජීවෙති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො සංකිච්චසාමණෙරං ආරබ්භ කථෙසි.

සාවත්ථියං කිර තිංසමත්තා කුලපුත්තා සත්ථු ධම්මකථං සුත්වා සාසනෙ උරං දත්වා පබ්බජිංසු. තෙ උපසම්පදාය පඤ්චවස්සා හුත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ගන්ථධුරං විපස්සනාධුරන්ති ද්වෙ ධුරානීති සුත්වා ‘‘මයං මහල්ලකකාලෙ පබ්බජිතා’’ති ගන්ථධුරෙ උස්සාහං අකත්වා විපස්සනාධුරං පූරෙතුකාමා යාව අරහත්තා කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, එකං අරඤ්ඤායතනං ගමිස්සාමා’’ති සත්ථාරං ආපුච්ඡිංසු. සත්ථා ‘‘කතරං ඨානං ගමිස්සථා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘අසුකං නාමා’’ති වුත්තෙ ‘‘තත්ථ තෙසං එකං විඝාසාදං නිස්සාය භයං උප්පජ්ජිස්සති, තඤ්ච පන සංකිච්චසාමණෙරෙ ගතෙ වූපසමිස්සති, අථ නෙසං පබ්බජිතකිච්චං පාරිපූරිං ගමිස්සතී’’ති අඤ්ඤාසි.

සංකිච්චසාමණෙරො නාම සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සාමණෙරො සත්තවස්සිකො ජාතියා. තස්ස කිර මාතා සාවත්ථියං අඩ්ඪකුලස්ස ධීතා. සා තස්මිං කුච්ඡිගතෙ එකෙන බ්‍යාධිනා තඞ්ඛණඤ්ඤෙව කාලමකාසි. තස්සා ඣාපියමානාය ඨපෙත්වා ගබ්භමංසං සෙසං ඣායි. අථස්සා ගබ්භමංසං චිතකතො ඔතාරෙත්වා ද්වීසු තීසු ඨානෙසු සූලෙහි විජ්ඣිංසු. සූලකොටි දාරකස්ස අක්ඛිකොටිං පහරි. එවං ගබ්භමංසං විජ්ඣිත්වා අඞ්ගාරරාසිම්හි ඛිපිත්වා අඞ්ගාරෙහෙව පටිච්ඡාදෙත්වා පක්කමිංසු. ගබ්භමංසං ඣායි, අඞ්ගාරමත්ථකෙ පන සුවණ්ණබිම්බසදිසො දාරකො පදුමගබ්භෙ නිපන්නො විය අහොසි. පච්ඡිමභවිකස්ස සත්තස්ස හි සිනෙරුනා ඔත්ථරියමානස්සපි අරහත්තං අප්පත්වා ජීවිතක්ඛයො නාම නත්ථි. පුනදිවසෙ ‘‘චිතකං නිබ්බාපෙස්සාමා’’ති ආගතා තථානිපන්නං දාරකං දිස්වා අච්ඡරියබ්භුතචිත්තජාතා ‘‘කථඤ්හි නාම එත්තකෙසු දාරූසු ඛීයමානෙසු සකලසරීරෙ ඣාපියමානෙ දාරකො න ඣායි, කිං නු ඛො භවිස්සතී’’ති දාරකං ආදාය අන්තොගාමං ගන්ත්වා නෙමිත්තකෙ පුච්ඡිංසු. නෙමිත්තකා ‘‘සචෙ අයං දාරකො අගාරං අජ්ඣාවස්සිස්සති, යාව සත්තමා කුලපරිවට්ටා ඤාතකා දුග්ගතා භවිස්සන්ති? සචෙ පබ්බජිස්සති, පඤ්චහි සමණසතෙහි පරිවුතො විචරිස්සතී’’ති ආහංසු. තස්ස සඞ්කුනා අක්ඛිකොටියා භින්නත්තා සංකිච්චන්ති නාමං කරිංසු. සො අපරෙන සමයෙන සංකිච්චොති පඤ්ඤායි. අථ නං ඤාතකා ‘‘හොතු, වඩ්ඪිතකාලෙ අම්හාකං අය්‍යස්ස සාරිපුත්තස්ස සන්තිකෙ පබ්බාජෙස්සාමා’’ති පොසිංසු. සො සත්තවස්සිකකාලෙ ‘‘තව මාතුකුච්ඡියං වසනකාලෙ මාතා තෙ කාලමකාසි, තස්සා සරීරෙ ඣාපියමානෙපි ත්වං න ඣායී’’ති කුමාරකානං කථං සුත්වා ‘‘අහං කිර එවරූපා භයා මුත්තො, කිං මෙ ඝරාවාසෙන, පබ්බජිස්සාමී’’ති ඤාතකානං ආරොචෙසි. තෙ ‘‘සාධු, තාතා’’ති සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සන්තිකං නෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමං පබ්බාජෙථා’’ති අදංසු. ථෙරො තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං දත්වා පබ්බාජෙසි. සො ඛුරග්ගෙයෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අයං සංකිච්චසාමණෙරො නාම.

සත්ථා ‘‘එතස්මිං ගතෙ තං භයං වූපසමිස්සති, අථ නෙසං පබ්බජිතකිච්චං පාරිපූරිං ගමිස්සතී’’ති ඤත්වා, ‘‘භික්ඛවෙ, තුම්හාකං ජෙට්ඨභාතිකං සාරිපුත්තත්ථෙරං ඔලොකෙත්වා ගච්ඡථා’’ති ආහ. තෙ ‘‘සාධූ’’ති වත්වා ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කිං, ආවුසො’’ති වුත්තෙ මයං සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා අරඤ්ඤං පවිසිතුකාමා හුත්වා ආපුච්ඡිම්හා, අථ නො සත්ථා එවමාහ – ‘‘තුම්හාකං ජෙට්ඨභාතිකං ඔලොකෙත්වා ගච්ඡථා’’ති? ‘‘තෙනම්හා ඉධාගතා’’ති. ථෙරො ‘‘සත්ථාරා ඉමෙ එකං කාරණං දිස්වා ඉධ පහිතා භවිස්සන්ති, කිං නු ඛො එත’’න්ති ආවජ්ජෙන්තො තමත්ථං ඤත්වා ආහ – ‘‘අත්ථි පන වො, ආවුසො, සාමණෙරො’’ති? ‘‘නත්ථි, ආවුසො’’ති. ‘‘සචෙ නත්ථි, ඉමං සංකිච්චසාමණෙරං ගහෙත්වා ගච්ඡථා’’ති. ‘‘අලං, ආවුසො, සාමණෙරං නිස්සාය නො පලිබොධො භවිස්සති, කිං අරඤ්ඤෙ වසන්තානං සාමණෙරෙනා’’ති? ‘‘නාවුසො, ඉමං නිස්සාය තුම්හාකං පලිබොධො, අපිච ඛො පන තුම්හෙ නිස්සාය ඉමස්ස පලිබොධො භවිස්සති. සත්ථාපි තුම්හෙ මම සන්තිකං පහිණන්තො තුම්හෙහි සද්ධිං සාමණෙරස්ස පහිණනං පච්චාසීසන්තො පහිණි, ඉමං ගහෙත්වා ගච්ඡථා’’ති. තෙ ‘‘සාධූ’’ති අධිවාසෙත්වා සාමණෙරෙන සද්ධිං එකතිංස ජනා ථෙරං අපලොකෙත්වා විහාරා නික්ඛම්ම චාරිකං චරන්තා වීසයොජනසතමත්ථකෙ එකං සහස්සකුලං ගාමං පාපුණිංසු.

මනුස්සා තෙ දිස්වා පසන්නචිත්තා සක්කච්චං පරිවිසිත්වා, ‘‘භන්තෙ, කත්ථ ගමිස්සථා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘යථාඵාසුකට්ඨානං, ආවුසො’’ති වුත්තෙ පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා ‘‘මයං, භන්තෙ, අය්‍යෙසු ඉමං ඨානං නිස්සාය අන්තොවස්සං වසන්තෙසු පඤ්චසීලං සමාදාය උපොසථකම්මං කරිස්සාමා’’ති යාචිංසු. ථෙරා අධිවාසෙසුං. අථ නෙසං මනුස්සා රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානචඞ්කමනපණ්ණසාලායො සංවිදහිත්වා ‘‘අජ්ජ මයං, ස්වෙ මය’’න්ති උස්සාහප්පත්තා උපට්ඨානමකංසු. ථෙරා වස්සූපනායිකදිවසෙ කතිකවත්තං කරිංසු, ‘‘ආවුසො, අම්හෙහි ධරමානකබුද්ධස්ස සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහිතං, න ඛො පන සක්කා අඤ්ඤත්‍ර පටිපත්තිසම්පදාය බුද්ධෙ ආරාධෙතුං, අම්හාකඤ්ච අපායද්වාරානි විවටානෙව, තස්මා අඤ්ඤත්‍ර පාතො භික්ඛාචාරවෙලං, සායං ථෙරූපට්ඨානවෙලඤ්ච සෙසකාලෙ ද්වෙ එකට්ඨානෙ න භවිස්සාම, යස්ස අඵාසුකං භවිස්සති, තෙන ඝණ්ඩියා පහටාය තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා භෙසජ්ජං කරිස්සාම, ඉතො අඤ්ඤස්මිං රත්තිභාගෙ වා දිවසභාගෙ වා අප්පමත්තා කම්මට්ඨානමනුයුඤ්ජිස්සාමා’’ති.

තෙසු එවං කතිකං කත්වා විහරන්තෙසු එකො දුග්ගතපුරිසො ධීතරං උපනිස්සාය ජීවන්තො තස්මිං ඨානෙ දුබ්භික්ඛෙ උප්පන්නෙ අපරං ධීතරං උපනිස්සාය ජීවිතුකාමො මග්ගං පටිපජ්ජි. ථෙරාපි ගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා වසනට්ඨානං ආගච්ඡන්තා අන්තරාමග්ගෙ එකිස්සා නදියා න්හත්වා වාලුකපුලිනෙ නිසීදිත්වා භත්තකිච්චං කරිංසු. තස්මිං ඛණෙ සො පුරිසො තං ඨානං පත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. අථ නං ථෙරා ‘‘කහං ගච්ඡසී’’ති පුච්ඡිංසු. සො තමත්ථං ආරොචෙසි. ථෙරා තස්මිං කාරුඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා, ‘‘උපාසක, අතිවිය ඡාතොසි, ගච්ඡ, පණ්ණං ආහර, එකමෙකං තෙ භත්තපිණ්ඩං දස්සාමා’’ති වත්වා තෙන පණ්ණෙ ආහටෙ අත්තනා අත්තනා භුඤ්ජනනියාමෙනෙව සූපබ්‍යඤ්ජනෙහි සන්නහිත්වා එකමෙකං පිණ්ඩං අදංසු. එතදෙව කිර වත්තං, යං භොජනකාලෙ ආගතස්ස භත්තං දදමානෙන භික්ඛුනා අග්ගභත්තං අදත්වා අත්තනා භුඤ්ජනනියාමෙනෙව ථොකං වා බහුං වා දාතබ්බං. තස්මා තෙපි තථා අදංසු. සො කතභත්තකිච්චො ථෙරෙ වන්දිත්වා පුච්ඡි – ‘‘කිං, භන්තෙ, අය්‍යා, කෙනචි නිමන්තිතා’’ති? ‘‘නත්ථි, උපාසක, නිමන්තනං, මනුස්සා දෙවසිකං එවරූපමෙව ආහාරං දෙන්තී’’ති. සො චින්තෙසි – ‘‘මයං නිච්චකාලං උට්ඨාය සමුට්ඨාය කම්මං කරොන්තාපි එවරූපං ආහාරං ලද්ධුං න සක්කොම, කිං මෙ අඤ්ඤත්ථ ගතෙන, ඉමෙසං සන්තිකෙයෙව ජීවිස්සාමී’’ති. අථ නෙ ආහ – ‘‘අහං වත්තපටිවත්තං කත්වා අය්‍යානං සන්තිකෙ වසිතුං ඉච්ඡාමී’’ති. ‘‘සාධු, උපාසකා’’ති. සො තෙහි සද්ධිං තෙසං වසනට්ඨානං ගන්ත්වා සාධුකං වත්තපටිවත්තං කරොන්තො භික්ඛූ අතිවිය ආරාධෙත්වා ද්වෙමාසච්චයෙන ධීතරං දට්ඨුකාමො හුත්වා ‘‘සචෙ, අය්‍යෙ, ආපුච්ඡිස්සාමි, න මං විස්සජ්ජිස්සන්ති, අනාපුච්ඡා ගමිස්සාමී’’ති තෙසං අනාචික්ඛිත්වාව නික්ඛමි. එත්තකමෙව කිරස්ස ඔළාරිකං ඛලිතං අහොසි, යං භික්ඛූනං අනාරොචෙත්වා පක්කාමි.

තස්ස පන ගමනමග්ගෙ එකා අටවී අත්ථි. තත්ථ පඤ්චසතානං චොරානං ‘‘යො ඉමං අටවිං පවිසති, තං මාරෙත්වා තස්ස මංසලොහිතෙන තුය්හං බලිකම්මං කරිස්සාමා’’ති දෙවතාය ආයාචනං කත්වා වසන්තානං සත්තමො දිවසො හොති. තස්මා සත්තමෙ දිවසෙ චොරජෙට්ඨකො රුක්ඛං ආරුය්හ ඔලොකෙන්තො තං ආගච්ඡන්තං දිස්වා චොරානං සඤ්ඤමදාසි. තෙ තස්ස අටවිමජ්ඣං පවිට්ඨභාවං ඤත්වා පරික්ඛිපිත්වා තං ගණ්හිත්වා ගාළ්හබන්ධනං කත්වා අරණිසහිතෙන අග්ගිං නිබ්බත්තෙත්වා දාරූනි සඞ්කඩ්ඪිත්වා මහන්තං අග්ගික්ඛන්ධං කත්වා සූලානි තච්ඡිංසු. සො තෙසං තං කිරියං දිස්වා, ‘‘සාමි, ඉමස්මිං ඨානෙ නෙව සූකරා, න මිගාදයො දිස්සන්ති, කිං කාරණා ඉදං කරොථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘තං මාරෙත්වා තව මංසලොහිතෙන දෙවතාය බලිකම්මං කරිස්සාමා’’ති. සො මරණභයතජ්ජිතො භික්ඛූනං තං උපකාරං අචින්තෙත්වා කෙවලං අත්තනො ජීවිතමෙව රක්ඛමානො එවමාහ – ‘‘සාමි, අහං විඝාසාදො, උච්ඡිට්ඨභත්තං භුඤ්ජිත්වා වඩ්ඪිතො, විඝාසාදො නාම කාළකණ්ණිකො, අය්‍යා පන යතො තතො නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතාපි ඛත්තියාව, අසුකස්මිං ඨානෙ එකතිංස භික්ඛූ වසන්ති, තෙ මාරෙත්වා බලිකම්මං කරොථ, අතිවිය වො දෙවතා තුස්සිස්සතී’’ති. තං සුත්වා චොරා ‘‘භද්දකං එස වදෙති, කිං ඉමිනා කාළකණ්ණිනා, ඛත්තියෙ මාරෙත්වා බලිකම්මං කරිස්සාමා’’ති චින්තෙත්වා ‘‘එහි, නෙසං වසනට්ඨානං දස්සෙහී’’ති තමෙව මග්ගදෙසකං කත්වා තං ඨානං පත්වා විහාරමජ්ඣෙ භික්ඛූ අදිස්වා ‘‘කහං භික්ඛූ’’ති නං පුච්ඡිංසු. සො ද්වෙ මාසෙ වසිතත්තා තෙසං කතිකවත්තං ජානන්තො එවමාහ – ‘‘අත්තනො දිවාට්ඨානරත්තිට්ඨානෙසු නිසින්නා, එතං ඝණ්ඩිං පහරථ, ඝණ්ඩිසද්දෙන සන්නිපතිස්සන්තී’’ති. චොරජෙට්ඨකො ඝණ්ඩිං පහරි.

භික්ඛූ ඝණ්ඩිසද්දං සුත්වා ‘‘අකාලෙ ඝණ්ඩි පහටා, කස්සචි අඵාසුකං භවිස්සතී’’ති ආගන්ත්වා විහාරමජ්ඣෙ පටිපාටියා පඤ්ඤත්තෙසු පාසාණඵලකෙසු නිසීදිංසු. සඞ්ඝත්ථෙරො චොරෙ ඔලොකෙත්වා පුච්ඡි – ‘‘උපාසකා කෙනායං ඝණ්ඩි පහටා’’ති? චොරජෙට්ඨකො ආහ – ‘‘මයා, භන්තෙ’’ති. ‘‘කිං කාරණා’’ති? ‘‘අම්හෙහි අටවිදෙවතාය ආයාචිතං අත්ථි, තස්සා බලිකම්මකරණත්ථාය එකං භික්ඛුං ගහෙත්වා ගමිස්සාමා’’ති. තං සුත්වා මහාථෙරො භික්ඛූ ආහ – ‘‘ආවුසො, භාතිකානං උප්පන්නකිච්චං නාම ජෙට්ඨභාතිකෙන නිත්ථරිතබ්බං, අහං අත්තනො ජීවිතං තුම්හාකං පරිච්චජිත්වා ඉමෙහි සද්ධිං ගමිස්සාමි, මා සබ්බෙසං අන්තරායො හොතු, අප්පමත්තා සමණධම්මං කරොථා’’ති. අනුථෙරො ආහ – ‘‘භන්තෙ, ජෙට්ඨභාතු කිච්චං නාම කනිට්ඨස්ස භාරො, අහං ගමිස්සාමි, තුම්හෙ අප්පමත්තා හොථා’’ති. ඉමිනා උපායෙන ‘‘අහමෙව අහමෙවා’’ති වත්වා පටිපාටියා තිංසපි ජනා උට්ඨහිංසු, එවං තෙ නෙව එකිස්සා මාතුයා පුත්තා, න එකස්ස පිතුනො, නාපි වීතරාගා, අථ ච පන අවසෙසානං අත්ථාය පටිපාටියා ජීවිතං පරිච්චජිංසු. තෙසු එකොපි ‘‘ත්වං යාහී’’ති වත්තුං සමත්ථො නාම නාහොසි.

සංකිච්චසාමණෙරො තෙසං කථං සුත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හෙ තිට්ඨථ, අහං තුම්හාකං ජීවිතං පරිච්චජිත්වා ගමිස්සාමී’’ති ආහ. තෙ ආහංසු – ‘‘ආවුසො, මයං සබ්බෙ එකතො මාරියමානාපි තං එකකං න විස්සජ්ජෙස්සාමා’’ති. ‘‘කිං කාරණා, භන්තෙ’’ති? ‘‘‘ආවුසො, ත්වං ධම්මසෙනාපතිසාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සාමණෙරො, සචෙ තං විස්සජ්ජෙස්සාම, සාමණෙරං මෙ ආදාය ගන්ත්වා චොරානං නිය්‍යාදිංසූ’ති ථෙරො නො ගරහිස්සති, තං නින්දං නිත්ථරිතුං න සක්ඛිස්සාම, තෙන තං න විස්සජ්ජෙස්සාමා’’ති. ‘‘භන්තෙ, සම්මාසම්බුද්ධො තුම්හෙ මම උපජ්ඣායස්ස සන්තිකං පහිණන්තොපි, මම උපජ්ඣායො මං තුම්හෙහි සද්ධිං පහිණන්තොපි ඉදමෙව කාරණං දිස්වා පහිණි, තිට්ඨථ තුම්හෙ, අහමෙව ගමිස්සාමී’’ති සො තිංස භික්ඛූ වන්දිත්වා ‘‘සචෙ, භන්තෙ, මෙ දොසො අත්ථි, ඛමථා’’ති වත්වා නික්ඛමි. තදා භික්ඛූනං මහාසංවෙගො උප්පජ්ජි, අක්ඛීනි අස්සුපුණ්ණානි හදයමංසං පවෙධි. මහාථෙරො චොරෙ ආහ – ‘‘උපාසකා අයං දහරකො තුම්හෙ අග්ගිං කරොන්තෙ, සූලානි තච්ඡන්තෙ, පණ්ණානි අත්ථරන්තෙ දිස්වා භායිස්සති, ඉමං එකමන්තෙ ඨපෙත්වා තානි කිච්චානි කරෙය්‍යාථා’’ති. චොරා සාමණෙරං ආදාය ගන්ත්වා එකමන්තෙ ඨපෙත්වා සබ්බකිච්චානි කරිංසු.

කිච්චපරියොසානෙ චොරජෙට්ඨකො අසිං අබ්බාහිත්වා සාමණෙරං උපසඞ්කමි. සාමණෙරො නිසීදමානො ඣානං සමාපජ්ජිත්වාව නිසීදි. චොරජෙට්ඨකො අසිං පරිවත්තෙත්වා සාමණෙරස්ස ඛන්ධෙ පාතෙසි, අසි නමිත්වා ධාරාය ධාරං පහරි, සො ‘‘න සම්මා පහරි’’න්ති මඤ්ඤමානො පුන තං උජුකං කත්වා පහරි. අසි තාලපණ්ණං විය වෙඨයමානො ථරුමූලං අගමාසි. සාමණෙරඤ්හි තස්මිං කාලෙ සිනෙරුනා අවත්ථරන්තොපි මාරෙතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, පගෙව අසිනා. තං පාටිහාරියං දිස්වා චොරජෙට්ඨකො චින්තෙසි – ‘‘පුබ්බෙ මෙ අසි සිලාථම්භං වා ඛදිරඛාණුං වා කළීරං විය ඡින්දති, ඉදානි එකවාරං නමි, එකවාරං තාලපත්තවෙඨකො විය ජාතො. අයං නාම අසි අචෙතනා හුත්වාපි ඉමස්ස ගුණං ජානාති, අහං සචෙතනොපි න ජානාමී’’ති. සො අසිං භූමියං ඛිපිත්වා තස්ස පාදමූලෙ උරෙන නිපජ්ජිත්වා, ‘‘භන්තෙ, මයං ධනකාරණා අටවිං පවිට්ඨාම්හා, අම්හෙ දූරතොව දිස්වා සහස්සමත්තාපි මනුස්සා පවෙධන්ති, ද්වෙ තිස්සො කථා කථෙතුං න සක්කොන්ති. තව පන සන්තාසමත්තම්පි නත්ථි, උක්කාමුඛෙ සුවණ්ණං විය සුපුප්ඵිතකණිකාරං විය ච තෙ මුඛං විරොචති, කිං නු ඛො කාරණ’’න්ති පුච්ඡන්තො ඉමං ගාථමාහ –

‘‘තස්ස තෙ නත්ථි භීතත්තං, භිය්‍යො වණ්ණො පසීදති;

කස්මා න පරිදෙවෙසි, එවරූපෙ මහබ්භයෙ’’ති. (ථෙරගා. 706);

සාමණෙරො ඣානා වුට්ඨාය තස්ස ධම්මං දෙසෙන්තො, ‘‘ආවුසො ගාමණි, ඛීණාසවස්ස අත්තභාවො නාම සීසෙ ඨපිතභාරො විය හොති, සො තස්මිං භිජ්ජන්තෙ වා නස්සන්තෙ වා තුස්සතෙව, න භායතී’’ති වත්වා ඉමා ගාථා අභාසි –

‘‘නත්ථි චෙතසිකං දුක්ඛං, අනපෙක්ඛස්ස ගාමණි;

අතික්කන්තා භයා සබ්බෙ, ඛීණසංයොජනස්ස වෙ.

‘‘ඛීණාය භවනෙත්තියා, දිට්ඨෙ ධම්මෙ යථාතථෙ;

න භයං මරණෙ හොති, භාරනික්ඛෙපනෙ යථා’’ති. (ථෙරගා. 707-708);

සො තස්ස කථං සුත්වා පඤ්ච චොරසතානි ඔලොකෙත්වා ආහ – ‘‘තුම්හෙ කිං කරිස්සථා’’ති? ‘‘තුම්හෙ පන, සාමී’’ති. ‘‘මම තාව, භො, ‘එවරූපං පාටිහාරියං දිස්වා අගාරමජ්ඣෙ කම්මං නත්ථි, අය්‍යස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමී’ති. මයම්පි තථෙව කරිස්සාමා’’ති. ‘‘සාධු, තාතා’’ති තතො පඤ්චසතාපි චොරා සාමණෙරං වන්දිත්වා පබ්බජ්ජං යාචිංසු. සො තෙසං අසිධාරාහි එව කෙසෙ චෙව වත්ථදසා ච ඡින්දිත්වා තම්බමත්තිකාය රජිත්වා තානි කාසායානි අච්ඡාදාපෙත්වා දසසු සීලෙසු පතිට්ඨාපෙත්වා තෙ ආදාය ගච්ඡන්තො චින්තෙසි – ‘‘සචාහං ථෙරෙ අදිස්වාව ගමිස්සාමි, තෙ සමණධම්මං කාතුං න සක්ඛිස්සන්ති. චොරානඤ්හි මං ගහෙත්වා නික්ඛන්තකාලතො පට්ඨාය තෙසු එකොපි අස්සූනි සන්ධාරෙතුං නාසක්ඛි, ‘මාරිතො නු ඛො සාමණෙරො, නො’ති චින්තෙන්තානං කම්මට්ඨානං අභිමුඛං න භවිස්සති, තස්මා දිස්වාව නෙ ගමිස්සාමී’’ති. සො පඤ්චසතභික්ඛුපරිවාරො තත්ථ ගන්ත්වා අත්තනො දස්සනෙන පටිලද්ධඅස්සාසෙහි තෙහි ‘‘කිං, සප්පුරිස, සංකිච්ච, ලද්ධං තෙ ජීවිත’’න්ති වුත්තෙ, ‘‘ආම, භන්තෙ, ඉමෙ මං මාරෙතුකාමා හුත්වා මාරෙතුං අසක්කොන්තා මම ගුණෙ පසීදිත්වා ධම්මං සුත්වා පබ්බජිතා, අහං ‘තුම්හෙ දිස්වාව ගමිස්සාමී’ති ආගතො, අප්පමත්තා සමණධම්මං කරොථ, අහං සත්ථු සන්තිකං ගමිස්සාමී’’ති තෙ භික්ඛූ වන්දිත්වා ඉතරෙ ආදාය උපජ්ඣායස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ‘‘කිං සංකිච්ච, අන්තෙවාසිකා තෙ ලද්ධා’’ති වුත්තෙ, ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති තං පවත්තිං ආරොචෙසි. ථෙරෙන ‘‘ගච්ඡ සංකිච්ච, සත්ථාරං පස්සාහී’’ති වුත්තෙ, ‘‘සාධූ’’ති ථෙරං වන්දිත්වා තෙ ආදාය සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා සත්ථාරාපි ‘‘කිං සංකිච්ච, අන්තෙවාසිකා තෙ ලද්ධා’’ති වුත්තෙ, ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති තං පවත්තිං ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘එවං කිර, භික්ඛවෙ’’ති පුච්ඡිත්වා, ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ, ‘‘භික්ඛවෙ, තුම්හාකං චොරකම්මං කත්වා දුස්සීලෙ පතිට්ඨාය වස්සසතං ජීවනතො ඉදානි සීලෙ පතිට්ඨාය එකදිවසම්පි ජීවිතං සෙය්‍යො’’ති වත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –

110. ‘‘යො ච වස්සසතං ජීවෙ, දුස්සීලො අසමාහිතො;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, සීලවන්තස්ස ඣායිනො’’ති.

තත්ථ දුස්සීලොති නිස්සීලො. සීලවන්තස්සාති දුස්සීලස්ස වස්සසතං ජීවනතො සීලවන්තස්ස ද්වීහි ඣානෙහි ඣායිනො එකදිවසම්පි එකමුහුත්තම්පි ජීවිතං සෙය්‍යො, උත්තමන්ති අත්ථො.

දෙසනාවසානෙ තෙ පඤ්චසතාපි භික්ඛූ සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණිංසු, සම්පත්තමහාජනස්සාපි සාත්ථිකා ධම්මදෙසනා අහොසීති.

අපරෙන සමයෙන සංකිච්චො උපසම්පදං ලභිත්වා දසවස්සො හුත්වා සාමණෙරං ගණ්හි. සො පන තස්සෙව භාගිනෙය්‍යො අධිමුත්තසාමණෙරො නාම. අථ නං ථෙරො පරිපුණ්ණවස්සකාලෙ ආමන්තෙත්වා ‘‘උපසම්පදං තෙ කරිස්සාමි, ගච්ඡ, ඤාතකානං සන්තිකෙ වස්සපරිමාණං පුච්ඡිත්වා එහී’’ති උය්‍යොජෙසි. සො මාතාපිතූනං සන්තිකං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ පඤ්චසතෙහි චොරෙහි බලිකම්මත්ථාය මාරියමානො තෙසං ධම්මං දෙසෙත්වා පසන්නචිත්තෙහි තෙහි ‘‘න තෙ ඉමස්මිං ඨානෙ අම්හාකං අත්ථිභාවො කස්සචි ආරොචෙතබ්බො’’ති විස්සට්ඨො පටිපථෙ මාතාපිතරො ආගච්ඡන්තෙ දිස්වා තමෙව මග්ගං පටිපජ්ජන්තානම්පි තෙසං සච්චමනුරක්ඛන්තො නාරොචෙසි. තෙසං චොරෙහි විහෙඨියමානානං ‘‘ත්වම්පි චොරෙහි සද්ධිං එකතො හුත්වා මඤ්ඤෙ, අම්හාකං නාරොචෙසී’’ති පරිදෙවන්තානං සද්දං සුත්වා තෙ මාතාපිතූනම්පි අනාරොචිතභාවං ඤත්වා පසන්නචිත්තා පබ්බජ්ජං යාචිංසු. සොපි සංකිච්චසාමණෙරො විය තෙ සබ්බෙ පබ්බාජෙත්වා උපජ්ඣායස්ස සන්තිකං ආනෙත්වා තෙන සත්ථු සන්තිකං පෙසිතො ගන්ත්වා තං පවත්තිං ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘එවං කිර, භික්ඛවෙ’’ති පුච්ඡිත්වා, ‘‘ආම, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ පුරිමනයෙනෙව අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමමෙව ගාථමාහ –

‘‘යො ච වස්සසතං ජීවෙ, දුස්සීලො අසමාහිතො;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො, සීලවන්තස්ස ඣායිනො’’ති.

ඉදම්පි අධිමුත්තසාමණෙරවත්ථු වුත්තනයමෙවාති.

සංකිච්චසාමණෙරවත්ථු නවමං.