11. ගොධිකත්ථෙරපරිනිබ්බානවත්ථු

තෙසං සම්පන්නසීලානන්ති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරන්තො ගොධිකත්ථෙරස්ස පරිනිබ්බානං ආරබ්භ කථෙසි.

සො හි ආයස්මා ඉසිගිලිපස්සෙ කාළසිලායං විහරන්තො අප්පමත්තො ආතාපී පහිතත්තො සාමායිකං චෙතොවිමුත්තිං ඵුසිත්වා එකස්ස අනුස්සායිකස්ස රොගස්ස වසෙන තතො පරිහායි. සො දුතියම්පි තතියම්පි ඡක්ඛත්තුං ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා පරිහීනො, සත්තමෙ වාරෙ උප්පාදෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහං ඡක්ඛත්තුං ඣානා පරිහීනො, පරිහීනජ්ඣානස්ස ඛො පන අනියතා ගති, ඉදානෙව සත්ථං ආහරිස්සාමී’’ති කෙසොරොපනසත්ථකං ගහෙත්වා ගලනාළිං ඡින්දිතුං පඤ්චකෙ නිපජ්ජි. මාරො තස්ස චිත්තං ඤත්වා ‘‘අයං භික්ඛු සත්ථං ආහරිතුකාමො, සත්ථං ආහරන්තා ඛො පන ජීවිතෙ නිරපෙක්ඛා හොන්ති, තෙ විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තම්පි පාපුණන්ති, සචාහං එතං වාරෙස්සාමි, න මෙ වචනං කරිස්සති, සත්ථාරං වාරාපෙස්සාමී’’ති අඤ්ඤාතකවෙසෙන සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ –

‘‘මහාවීර මහාපඤ්ඤ, ඉද්ධියා යසසා ජලං;

සබ්බවෙරභයාතීත, පාදෙ වන්දාමි චක්ඛුම.

‘‘සාවකො තෙ මහාවීර, මරණං මරණාභිභූ;

ආකඞ්ඛති චෙතයති, තං නිසෙධ ජුතින්ධර.

‘‘කථඤ්හි භගවා තුය්හං, සාවකො සාසනෙ රතො;

අප්පත්තමානසො සෙක්ඛො, කාලං කයිරා ජනෙ සුතා’’ති. (සං. නි. 1.159);

තස්මිං ඛණෙ ථෙරෙන සත්ථං ආහරිතං හොති. සත්ථා ‘‘මාරො අය’’න්ති විදිත්වා ඉමං ගාථමාහ –

‘‘එවඤ්හි ධීරා කුබ්බන්ති, නාවකඞ්ඛන්ති ජීවිතං;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, ගොධිකො පරිනිබ්බුතො’’ති. (සං. නි. 1.159);

අථ ඛො භගවා සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං ථෙරස්ස සත්ථං ආහරිත්වා නිපන්නට්ඨානං අගමාසි. තස්මිං ඛණෙ මාරො පාපිමා ‘‘කත්ථ නු ඛො ඉමස්ස පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණං පතිට්ඨිත’’න්ති ධූමරාසි විය තිමිරපුඤ්ජො විය ච හුත්වා සබ්බදිසාසු ථෙරස්ස විඤ්ඤාණං සමන්වෙසති. භගවා තං ධූමතිමිරභාවං භික්ඛූනං දස්සෙත්වා ‘‘එසො ඛො, භික්ඛවෙ, මාරො පාපිමා ගොධිකස්ස කුලපුත්තස්ස විඤ්ඤාණං සමන්වෙසති ‘කත්ථ ගොධිකස්ස කුලපුත්තස්ස විඤ්ඤාණං පතිට්ඨිත’න්ති. අපතිට්ඨිතෙන ච, භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණෙන ගොධිකො කුලපුත්තො පරිනිබ්බුතො’’ති ආහ. මාරොපි තස්ස විඤ්ඤාණට්ඨානං දට්ඨුං අසක්කොන්තො කුමාරකවණ්ණො හුත්වා බෙලුවපණ්ඩුවීණං ආදාය සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි –

‘‘උද්ධං අධො ච තිරියං, දිසා අනුදිසා ස්වහං;

අන්වෙසං නාධිගච්ඡාමි, ගොධිකො සො කුහිං ගතො’’ති. (සං. නි. 1.159);

අථ නං සත්ථා ආහ –

‘‘යො ධීරො ධිතිසම්පන්නො, ඣායී ඣානරතො සදා;

අහොරත්තං අනුයුඤ්ජං, ජීවිතං අනිකාමයං.

‘‘ජෙත්වාන මච්චුනො සෙනං, අනාගන්ත්වා පුනබ්භවං;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, ගොධිකො පරිනිබ්බුතො’’ති. (සං. නි. 1.159);

එවං වුත්තෙ මාරො පාපිමා භගවන්තං ගාථාය අජ්ඣභාසි –

‘‘තස්ස සොකපරෙතස්ස, වීණා කච්ඡා අභස්සථ;

තතො සො දුම්මනො යක්ඛො, තත්ථෙවන්තරධායථා’’ති. (සං. නි. 1.159);

සත්ථාපි ‘‘කිං තෙ, පාපිම, ගොධිකස්ස කුලපුත්තස්ස නිබ්බත්තට්ඨානෙන? තස්ස හි නිබ්බත්තට්ඨානං තුම්හාදිසානං සතම්පි සහස්සම්පි දට්ඨුං න සක්කොතී’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

57. ‘‘තෙසං සම්පන්නසීලානං, අප්පමාදවිහාරිනං;

සම්මදඤ්ඤා විමුත්තානං, මාරො මග්ගං න වින්දතී’’ති.

තත්ථ තෙසන්ති යථා අප්පතිට්ඨිතෙන විඤ්ඤාණෙන ගොධිකො කුලපුත්තො පරිනිබ්බුතො, යෙ ච එවං පරිනිබ්බායන්ති, තෙසං සම්පන්නසීලානන්ති පරිපුණ්ණසීලානං. අප්පමාදවිහාරිනන්ති සතිඅවිප්පවාසසඞ්ඛාතෙන අප්පමාදෙන විහරන්තානං. සම්මදඤ්ඤා විමුත්තානන්ති හෙතුනා ඤායෙන කාරණෙන ජානිත්වා ‘‘තදඞ්ගවිමුත්තියා, වික්ඛම්භනවිමුත්තියා, සමුච්ඡෙදවිමුත්තියා, පටිප්පස්සද්ධිවිමුත්තියා, නිස්සරණවිමුත්තියා’’ති ඉමාහි පඤ්චහි විමුත්තීහි විමුත්තානං. මාරො මග්ගං න වින්දතීති එවරූපානං මහාඛීණාසවානං සබ්බථාමෙන මග්ගන්තොපි මාරො ගතමග්ගං න වින්දති න ලභති න පස්සතීති.

දෙසනාවසානෙ බහූ සොතාපත්තිඵලාදීනි පත්තා. දෙසනා මහාජනස්ස සාත්ථිකා ජාතාති.

ගොධිකත්ථෙරපරිනිබ්බානවත්ථු එකාදසමං.